অসমীয়া ভাষাত মানুহৰ স্বভাৱ-চৰিত্ৰ, আচৰণ, বুদ্ধি, মূৰ্খামি, অহংকাৰ, প্ৰতাৰণা আৰু সামাজিক সম্পৰ্কক ব্যংগাত্মকভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ বহুতো জতুৱা ঠাঁচ, প্ৰবচন আৰু লোকোক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

“যেনে কুকুৰ তেনে টাঙোন”ৰ দৰে কথাবোৰৰ মাজত হাস্যৰস, ব্যংগ আৰু জীৱনৰ অভিজ্ঞতা প্ৰকাশ পায়। তলত এনে ৮০টা অসমীয়া প্ৰচলিত কথা অৰ্থসহ আগবঢ়োৱা হ’ল। অঞ্চলভেদে কিছুমান কথাৰ শব্দ বা ৰূপ বেলেগ হ’ব পাৰে।

সূচীপত্ৰ

১. মানুহৰ স্বভাৱ আৰু আচৰণ সম্পৰ্কীয়

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
১	যেনে কুকুৰ তেনে টাঙোন	যাৰ যেনে আচৰণ, তাৰ লগত তেনে ব্যৱহাৰ
২	যেনে কৰ্ম তেনে ফল	কৰ্ম অনুসৰিয়েই ফল পোৱা যায়
৩	যেনে ৰজা তেনে প্ৰজা	নেতাৰ স্বভাৱৰ প্ৰভাৱ অনুগামীৰ ওপৰতো পৰে
৪	যেনে গছ তেনে ফল	মূল বা উৎসৰ গুণ অনুসৰি ফল হয়
৫	যি ৰান্ধে সি চুলি বান্ধে	কাম কৰা মানুহে কামৰ দায়িত্বও ল’ব লাগে
৬	চোৰৰ মাকৰ বৰ মাত	দোষী মানুহেই কেতিয়াবা বেছি চিঞৰে
৭	চোৰ পলালে বুদ্ধি বাঢ়ে	ঘটনা ঘটাৰ পিছতহে বুদ্ধি উদয় হয়
৮	নিজৰ নাক কাটি আনৰ যাত্ৰা ভংগ	আনৰ অনিষ্ট কৰিবলৈ গৈ নিজৰেই ক্ষতি কৰা
৯	আপোন ভালেই জগত ভাল	নিজৰ মন আৰু অৱস্থা ভাল হ’লে পৃথিৱীখনো ভাল লাগে
১০	যাৰ লাঠি তাৰ মাটি	শক্তিশালীয়ে প্ৰায়ে নিজৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰে

২. ব্যংগ, ঠাট্টা আৰু তিৰস্কাৰমূলক কথা

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
১১	ছাল নাই কুকুৰৰ বাঘৰাজ নাম	যোগ্যতা নথকাকৈ ডাঙৰ নাম বা পৰিচয় লোৱা
১২	আঁঠুৱা চাই ঠেং মেলা	সামৰ্থ্য অনুসৰি খৰচ কৰা
১৩	নাচিব নাজানে চোতালখন বেঁকা	নিজৰ অযোগ্যতাৰ দোষ আনৰ ওপৰত জাপি দিয়া
১৪	কুকুৰৰ নেগুৰ কেতিয়াও পোন নহয়	স্বভাৱৰ দোষ সহজে নাযায়
১৫	শিয়ালৰ বুদ্ধি	ধূৰ্ত আৰু কৌশলী বুদ্ধি
১৬	বান্দৰৰ ডিঙিত মুকুতাৰ মালা	অযোগ্য মানুহৰ হাতত মূল্যৱান বস্তু দিয়া
১৭	গাধাক চন্দন ঘঁহিলেও ঘোঁৰা নহয়	বাহ্যিক সাজ-সজ্জাৰে স্বভাৱ বা যোগ্যতা সলনি নহয়
১৮	খাই পাত ফলা	উপকাৰ লোৱাৰ পিছত উপকাৰীক অপকাৰ কৰা
১৯	কুকুৰে নেজ জোকাৰে, নেজে কুকুৰ নোজোকাৰে	তলৰজনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ওপৰৰজনৰ মূল্যায়ন কৰিব নালাগে; প্ৰচলিত ৰূপ আৰু অৰ্থ অঞ্চলভেদে ভিন্ন হ’ব পাৰে
২০	যাৰ কাম নাই, সি খৰিৰ জুই পুৱায়	কাম নথকা মানুহে অনাৱশ্যক কামত সময় কটায়

৩. মূৰ্খামি, অজ্ঞানতা আৰু বুদ্ধিৰ অভাৱ

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
২১	গৰু মাৰি জোলোঙাত ভৰোৱা	ডাঙৰ অপৰাধ বা ভুল লুকুৱাবলৈ চেষ্টা কৰা
২২	কাণ কটা গৰু	নিৰ্লজ্জ বা বেয়া স্বভাৱৰ মানুহ বুজাবলৈ ব্যৱহৃত ব্যংগ
২৩	মূৰ্খৰ লগত তৰ্ক কৰি লাভ নাই	অযুক্তিকৰ মানুহক বুজাবলৈ চেষ্টা কৰাটো নিষ্ফল
২৪	ভাতৰ ভেঁকুৰি দেখি ভাতৰ জোখ কৰা	সামান্য লক্ষণ দেখি সমগ্ৰ বিষয়ৰ বিচাৰ কৰা
২৫	নাকৰ আগত নেদেখা	অতি ওচৰৰ কথাও বুজি নোপোৱা
২৬	কাণত তুলা দিয়া	কথা শুনিও নুশুনাৰ ভাও ধৰা
২৭	চকু থাকিও কণা	দেখিও সত্য উপলব্ধি নকৰা
২৮	দাঁত থাকোঁতে দাঁতৰ মৰ্যাদা নুবুজা	সুবিধা থাকোঁতে তাৰ মূল্য নুবুজা
২৯	হাতী কিনি অংকুশ নিকিনা	ডাঙৰ বস্তু লৈ তাৰ প্ৰয়োজনীয় আনুষংগিক বস্তুৰ কথা পাহৰা
৩০	পানীত হাঁহ নচৰা	কোনো কথাই প্ৰভাৱ পেলাব নোৱৰা অৱস্থা

৪. লোভ, অহংকাৰ আৰু আত্মপ্ৰশংসা

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
৩১	লোভে পাপ, পাপে মৃত্যু	অত্যধিক লোভে বিপদ মাতি আনে
৩২	অতি লোভত তাঁতী নষ্ট	অধিক লাভৰ আশাত সকলো হেৰুৱাব পাৰে
৩৩	নিজৰ ঢোল নিজে বজোৱা	নিজেই নিজৰ প্ৰশংসা কৰা
৩৪	আকাশত চাং পতা	অসম্ভৱ বা অবাস্তৱ পৰিকল্পনা কৰা
৩৫	হাতী গিলি ভেঁকুৰি ওলোৱা	ডাঙৰ কাম কৰি সৰু কথাত আপত্তি কৰা
৩৬	সৰু মুখত ডাঙৰ কথা	বয়স, অভিজ্ঞতা বা যোগ্যতাতকৈ ডাঙৰ কথা কোৱা
৩৭	টেঙা আম খাই গুটিৰ জোৰ	সামান্য সামৰ্থ্য লৈ অহংকাৰ কৰা
৩৮	ধনীৰ ঘৰত ধন, দুখীয়াৰ ঘৰত দুখ	সম্পদৰ বৈষম্যৰ কথা প্ৰকাশ কৰা
৩৯	অতি ভক্তি চোৰৰ লক্ষণ	অত্যধিক ভক্তি বা তোষামোদৰ আঁৰত স্বাৰ্থ থাকিব পাৰে
৪০	পেটত কথা নৰয়	গোপন কথা ৰাখিব নোৱৰা

৫. পৰিস্থিতি, বিপদ আৰু সুযোগ সম্পৰ্কীয়

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
৪১	বিপদত পৰিলে বুদ্ধি ওলায়	সংকটৰ সময়ত নতুন উপায় বিচাৰি পোৱা যায়
৪২	মৰা সাপত টাঙোন মৰা	ইতিমধ্যে পৰাজিত বা অসহায়জনক পুনৰ আঘাত কৰা
৪৩	গাখীৰ খাই মেকুৰী পোহা	নিজৰ ক্ষতি কৰিব পৰা মানুহক আশ্ৰয় দিয়া
৪৪	কেঁচু খান্দি সাপ উলিওৱা	সৰু বিষয় খুঁচৰি ডাঙৰ বিপদ মাতি অনা
৪৫	জুইত ঘিউ ঢলা	উত্তেজনা বা বিবাদ আৰু বঢ়োৱা
৪৬	এপিনে কুঁৱা, আনপিনে খাল	দুয়োফালে বিপদ থকা অৱস্থা
৪৭	সাপো নমৰে, লাঠিও নাভাঙে	দুয়োপক্ষৰ ক্ষতি নোহোৱাকৈ সমস্যা সমাধান কৰা
৪৮	নাও বুৰিলেও টিঙৰ পৰা নানামে	বিপদৰ মাজতো অহংকাৰ নেৰে
৪৯	মেঘ নুগৰজে, বৰষুণ নপৰে	কেৱল কথাৰে কাম নহয়
৫০	সময়ৰ কাম সময়ত কৰা	উপযুক্ত সময়ত কাম সম্পন্ন কৰা

৬. পৰিশ্ৰম, অভিজ্ঞতা আৰু জীৱনৰ শিক্ষা

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
৫১	পৰিশ্ৰমৰ ফল মিঠা	পৰিশ্ৰম কৰিলে ভাল ফল পোৱা যায়
৫২	টোপনিৰ দোষত পুৱা হেৰুৱা	এলাহৰ বাবে সুযোগ হেৰুৱা
৫৩	এপইচা সাঁচিলে এপইচা লাভ	সঞ্চয়েও লাভৰ সৃষ্টি কৰে
৫৪	একতাই বল	ঐক্যত শক্তি থাকে
৫৫	ধৈৰ্যৰ ফল মিঠা	ধৈৰ্য ধৰিলে ভাল ফল পোৱা যায়
৫৬	অভ্যাসৰ নৰ কৰ্ণপথে শৰ	অভ্যাসে কঠিন কামো সহজ কৰি তোলে
৫৭	যি বয়, সি কাটে	যি কৰে, সি তাৰ ফল ভোগ কৰে
৫৮	হাতীৰ দাঁত দেখুৱাবলৈ এটা, খাবলৈ আন এটা	বাহিৰৰ ৰূপ আৰু ভিতৰৰ উদ্দেশ্য বেলেগ হোৱা
৫৯	কষ্ট নকৰিলে কেষ্ট নাপায়	পৰিশ্ৰম অবিহনে সফলতা নাহে
৬০	পুথিগত বিদ্যা আৰু পৰহস্তে ধন, নহয় বিদ্যা নহয় ধন	কেৱল কিতাপৰ জ্ঞান বা আনৰ হাতত থকা ধন নিজৰ প্ৰকৃত সম্পদ নহয়

৭. সম্পৰ্ক, সমাজ আৰু মানুহৰ চৰিত্ৰ

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
৬১	বিপদে বন্ধুৰ চিনাকি	বিপদৰ সময়ত প্ৰকৃত বন্ধুক চিনিব পাৰি
৬২	অতি চিনাকি গৰলৰ চিন	অত্যধিক ঘনিষ্ঠতাই কেতিয়াবা সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে
৬৩	একে নাৱৰে যাত্ৰী	একে পৰিস্থিতি বা ভাগ্যৰ অংশীদাৰ
৬৪	ঘৰ শত্ৰু বিভীষণ	নিজৰ মানুহৰ মাজৰ বিশ্বাসঘাতক
৬৫	দুয়ো কুল হেৰুৱা	দুয়োফালে ক্ষতি হোৱা
৬৬	আপোন হাত জগন্নাথ	নিজৰ কাম নিজে কৰাই উত্তম
৬৭	ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়	সামূহিক প্ৰচেষ্টাৰে ডাঙৰ কাম সম্ভৱ
৬৮	এহাতৰ তালি নাবাজে	বিবাদ বা সংঘাতত সাধাৰণতে দুয়োপক্ষৰ ভূমিকা থাকে
৬৯	গাই গৰুৰ আগত বীণ বজোৱা	যিয়ে বুজিব নোৱাৰে, তাৰ আগত জ্ঞানৰ কথা কোৱা
৭০	কুকুৰে কামুৰিলে মানুহে কামুৰে নেকি?	আনৰ বেয়া আচৰণৰ উত্তৰত একে বেয়া আচৰণ কৰা উচিত নহয়

৮. দৈনন্দিন কথোপকথনত ব্যৱহৃত আন কিছুমান প্ৰচলিত কথা

ক্ৰমিক	জতুৱা ঠাঁচ বা প্ৰবচন	অৰ্থ
৭১	চোৰ গ’লে বুদ্ধি বাঢ়ে	সময় পাৰ হোৱাৰ পিছতহে সঠিক উপায় মনলৈ অহা
৭২	ঘোঁৰা ডিঙিত মণি	অযোগ্য ব্যক্তিক মূল্যৱান বস্তু দিয়া
৭৩	অৰণ্যত ৰোদন	কথা বা আবেদন কোনেও নুশুনা
৭৪	কপালত থাকিলে আপুনি আহে	ভাগ্যত থাকিলে লাভ হয় বুলি বুজোৱা
৭৫	গাখীৰৰ সোৱাদ ঘোলেৰে মৰা	ভাল বস্তুৰ সোৱাদ বা আনন্দ নষ্ট কৰা
৭৬	কেঁচা বাঁহৰ কোঁহ	কোমল বা অপৰিপক্ব অৱস্থা
৭৭	চোৰে চোৰক চিনে	একে ধৰণৰ দোষ থকা মানুহে পৰস্পৰক সহজে চিনে
৭৮	লুইতেহে জানে বঠা কিমানলৈ বয়	যিজনে কষ্ট ভোগ কৰে, সিজনেহে তাৰ গভীৰতা বুজে
৭৯	দূৰৰ ঢোলৰ মাত সুমধুৰ	দূৰৰ বস্তু বা অৱস্থা বাস্তৱতকৈ ভাল যেন লাগে
৮০	কুকুৰৰ ভুকনি শুনি হাতী নৰয়	তুচ্ছ সমালোচনাত ডাঙৰ মানুহে গুৰুত্ব নিদিয়ে

বিশেষকৈ “যেনে কুকুৰ তেনে টাঙোন”ৰ দৰে ব্যংগাত্মক কথাৰ নিৰ্বাচিত তালিকা

এই কথাবোৰৰ ভিতৰত কিছুমান বিশেষকৈ কথাৰ কটাক্ষ, ঠাট্টা বা তিৰস্কাৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

• ছাল নাই কুকুৰৰ বাঘৰাজ নাম।
• নাচিব নাজানে চোতালখন বেঁকা।
• নিজৰ ঢোল নিজে বজোৱা।
• চোৰৰ মাকৰ বৰ মাত।
• অতি ভক্তি চোৰৰ লক্ষণ।
• বান্দৰৰ ডিঙিত মুকুতাৰ মালা।
• গাধাক চন্দন ঘঁহিলেও ঘোঁৰা নহয়।
• হাতী গিলি ভেঁকুৰি ওলোৱা।
• সৰু মুখত ডাঙৰ কথা।
• ঘৰ শত্ৰু বিভীষণ।
• মৰা সাপত টাঙোন মৰা।
• গাখীৰ খাই মেকুৰী পোহা।
• কেঁচু খান্দি সাপ উলিওৱা।
• কুকুৰৰ নেগুৰ কেতিয়াও পোন নহয়।
• দূৰৰ ঢোলৰ মাত সুমধুৰ।
• চোৰে চোৰক চিনে।
• যেনে ৰজা তেনে প্ৰজা।
• যেনে কৰ্ম তেনে ফল।

এটা ভাষাগত কথা: জতুৱা ঠাঁচ, প্ৰবচন আৰু লোকোক্তি একে শ্ৰেণীৰ নহয়। জতুৱা ঠাঁচ সাধাৰণতে বাক্যৰ অংশ হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়; প্ৰবচন বা লোকোক্তিয়ে প্ৰায়ে এটা সম্পূৰ্ণ শিক্ষা, অভিজ্ঞতা বা জীৱনৰ সত্য প্ৰকাশ কৰে। ওপৰৰ তালিকাত তিনিও ধৰণৰ প্ৰচলিত অভিব্যক্তি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কিছুমানৰ ৰূপ আৰু অৰ্থ অঞ্চলভেদে সলনি হ’ব পাৰে।

              ১. মানুহৰ স্বভাৱ আৰু আচৰণ সম্পৰ্কীয়

          যেনে কুকুৰ তেনে টাঙোন।

মানুহৰ আচৰণ অনুসৰি তেওঁৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। ভাল মানুহৰ সৈতে ভাল ব্যৱহাৰ আৰু বেয়া মানুহৰ সৈতে কঠোৰ ব্যৱহাৰ কৰাটোৱেই কেতিয়াবা উচিত প্ৰত্যুত্তৰ হৈ পৰে। এই কথাষাৰেই ‘যেনে কুকুৰ তেনে টাঙোন’ প্ৰবচনটোৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে।

সমাজত সকলো মানুহৰ স্বভাৱ একে নহয়। কিছুমান মানুহ নম্ৰ, ভদ্ৰ আৰু মৰমিয়াল। তেওঁলোকৰ সৈতে মৰম আৰু সন্মানেৰে ব্যৱহাৰ কৰিলে তেওঁলোকেও একেদৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিয়ে। আনহাতে, কিছুমান মানুহ অহংকাৰী, অভদ্ৰ আৰু অসৎ স্বভাৱৰ। তেওঁলোকে আনৰ ভাল ব্যৱহাৰক দুৰ্বলতা বুলি ভাবি সুযোগ ল’ব বিচাৰে। এনে মানুহৰ অন্যায় আৰু অভদ্ৰ আচৰণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰয়োজন অনুসৰি কঠোৰ হোৱাটো দৰকাৰ।

কুকুৰে যেতিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ আহে, তেতিয়া কেৱল মৰম দেখুৱাই নিজকে ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি; আত্মৰক্ষাৰ বাবে টাঙোনৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে। ঠিক সেইদৰে, কোনো ব্যক্তিয়ে যদি আনৰ সৈতে বেয়া ব্যৱহাৰ কৰে, তেন্তে তেওঁক উচিত প্ৰত্যুত্তৰ দিয়াটো অন্যায় নহয়। অৱশ্যে ইয়াৰ অৰ্থ প্ৰতিশোধ লোৱা বা হিংসাৰ আশ্ৰয় লোৱা নহয়। বৰং অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে সাহসেৰে থিয় দিয়া আৰু পৰিস্থিতি অনুসৰি দৃঢ় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটোহে ইয়াৰ প্ৰকৃত শিক্ষা।

সেয়ে আমি সকলোৰে সৈতে সদ্ভাৱ আৰু সৌজন্য বজাই ৰখাৰ লগতে অন্যায়, অত্যাচাৰ আৰু অভদ্ৰতাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰিবলৈও শিকিব লাগে। কাৰণ, সকলোৰে সৈতে একে ধৰণৰ ব্যৱহাৰ সদায় ফলপ্ৰসূ নহয়।

মূল শিক্ষা: মানুহৰ আচৰণ অনুসৰি উচিত প্ৰত্যুত্তৰ দিব লাগে আৰু অন্যায়ৰ আগত কেতিয়াও নতশিৰ হ’ব নালাগে।

                     যেনে কৰ্ম তেনে ফল

মানুহৰ জীৱনত কৰ্মৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। মানুহে যেনে ধৰণৰ কাম কৰে, তাৰ ফলাফলও সাধাৰণতে তেনেকুৱাই লাভ কৰে। ভাল কামৰ ফল সদায় ভাল আৰু বেয়া কামৰ পৰিণতি বেয়া হয়। এই কথাষাৰকে ‘যেনে কৰ্ম তেনে ফল’ বুলি কোৱা হয়।

প্ৰতিজন মানুহে নিজৰ কৰ্মৰ দ্বাৰাই জীৱনৰ ভৱিষ্যৎ গঢ়ি তোলে। এজন ছাত্ৰই যদি নিয়মিত অধ্যয়ন কৰে, তেন্তে পৰীক্ষাত ভাল ফল লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। আনহাতে, পঢ়া-শুনা নকৰি সময় অপচয় কৰিলে পৰীক্ষাত বেয়া ফল ভোগ কৰিবলগীয়া হয়। এজন কৃষকে যদি কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি খেতি কৰে, তেন্তে তেওঁ ভাল শস্য লাভ কৰিব পাৰে। ঠিক তেনেদৰে, কোনো ব্যক্তিয়ে যদি আনৰ উপকাৰ কৰে, তেন্তে সমাজতো তেওঁ সন্মান আৰু মৰম লাভ কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে, প্ৰতাৰণা, অন্যায় আৰু অসৎ কৰ্মত লিপ্ত হোৱা ব্যক্তিয়ে এদিন তাৰ পৰিণাম ভোগ কৰিবলগীয়া হয়।

প্ৰকৃতিয়ে আমাক কৰ্মৰ ফলৰ এক সুন্দৰ শিক্ষা দিয়ে। আমি যদি এজোপা গছৰ পুলি ৰোপণ কৰি যত্ন লওঁ, তেন্তে এদিন সেই পুলিটো ডাঙৰ গছত পৰিণত হৈ আমাক ছাঁ আৰু ফল দিয়ে। কিন্তু পুলিটোৰ যত্ন নল’লে ই শুকাই যাব পাৰে। সেয়েহে জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে কৰ্ম আৰু ফলৰ মাজত গভীৰ সম্পৰ্ক আছে।

গতিকে, আমি সদায় সৎ পথত থাকি নিষ্ঠা, সততা আৰু পৰিশ্ৰমেৰে কাম কৰা উচিত। কাৰণ মানুহৰ পৰিচয় কেৱল কথাৰে নহয়, কৰ্মৰ দ্বাৰাহে প্ৰকাশ পায়। মনত ৰাখিব লাগিব—যেনে বীজ সিঁচা হয়, তেনে ফলেই পোৱা যায়; আৰু যেনে কৰ্ম কৰা হয়, তেনে ফলেই ভোগ কৰিবলগীয়া হয়।

                    যেনে ৰজা তেনে প্ৰজা

‘যেনে ৰজা তেনে প্ৰজা’—এই প্ৰচলিত প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল, এখন দেশৰ শাসক বা নেতাৰ আচৰণ, চৰিত্ৰ, চিন্তা-চৰ্চা আৰু কৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেশৰ সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ ওপৰতো পৰে। শাসকসকলৰ আদৰ্শ আৰু কৰ্মনীতি অনুসৰিয়েই বহু সময়ত প্ৰজাসকলৰ জীৱনধাৰা গঢ় লৈ উঠে।

এখন দেশৰ ৰজা বা শাসকজন যদি সৎ, ন্যায়পৰায়ণ, কৰ্তব্যনিষ্ঠ আৰু দায়িত্বশীল হয়, তেন্তে প্ৰজাসকলেও তেওঁৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি সৎ আৰু শৃংখলাবদ্ধ জীৱন যাপন কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হয়। আনহাতে, শাসকজন যদি দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত, স্বাৰ্থপৰ, অত্যাচাৰী আৰু অনৈতিক কাৰ্যত লিপ্ত হয়, তেন্তে সমাজতো অনিয়ম, অন্যায় আৰু দুৰ্নীতিৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাব পাৰে। কাৰণ শাসকৰ আচৰণে সমাজৰ বাবে এক উদাহৰণ সৃষ্টি কৰে।

পৰিয়াল, সমাজ আৰু ৰাষ্ট্ৰ—সকলোতে এই কথাষাৰৰ তাৎপৰ্য আছে। পৰিয়ালৰ মুৰব্বীজনৰ আচৰণে পৰিয়ালৰ আন সদস্যসকলক প্ৰভাৱিত কৰে। একেদৰে শিক্ষকজনৰ আচৰণে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক আৰু নেতাৰ আচৰণে জনসাধাৰণক প্ৰভাৱিত কৰে। সেয়েহে দায়িত্বশীল স্থানত থকা ব্যক্তিসকলে নিজৰ আচৰণৰ প্ৰতি সদায় সচেতন হোৱা উচিত।

কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে প্ৰজাসকলৰ নিজৰ কোনো দায়িত্ব নাই। এখন দেশৰ উন্নতিৰ বাবে শাসকৰ লগতে জনসাধাৰণৰো সততা, সচেতনতা আৰু দায়িত্ববোধৰ প্ৰয়োজন। শাসক আৰু প্ৰজাৰ মাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, বিশ্বাস আৰু নৈতিকতা থাকিলেহে এখন সুস্থ, সুন্দৰ আৰু উন্নত সমাজ গঢ়ি উঠিব পাৰে।

গতিকে, ‘যেনে ৰজা তেনে প্ৰজা’ প্ৰবচনটোৱে আমাক এই শিক্ষা দিয়ে যে শাসক বা নেতৃত্বৰ চৰিত্ৰ আৰু কৰ্মই সমাজৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। সৎ নেতৃত্বই সৎ সমাজ গঢ়াত সহায় কৰে। সেয়েহে প্ৰতিজন শাসক আৰু নেতাই নিজৰ কৰ্মৰ দ্বাৰা জনসাধাৰণৰ আগত এক উজ্জ্বল আদৰ্শ দাঙি ধৰা উচিত।

                         যেনে গছ তেনে ফল

মানুহৰ জীৱনত কৰ্ম আৰু চৰিত্ৰৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। এখন গছৰ ফল তাৰ প্ৰকৃতি আৰু গুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। আমগছত আম, কঁঠালগছত কঁঠাল আৰু নিমগছত তিতা নিমৰ ফল লাগে। ঠিক সেইদৰে মানুহৰ চিন্তা-চৰ্চা, আচৰণ আৰু কৰ্মৰ ওপৰত তেওঁৰ জীৱনৰ ফলাফল নিৰ্ভৰ কৰে। সেয়েহে কোৱা হয়— ‘যেনে গছ তেনে ফল’।

এজন ভাল মানুহে সদায় ভাল কাম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। তেওঁ আনৰ উপকাৰ কৰে, সত্য কথা কয়, পৰোপকাৰ কৰে আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ কথা চিন্তা কৰে। এনে মানুহে সমাজত সন্মান আৰু মৰম লাভ কৰে। আনহাতে, যিজন মানুহে অসৎ কাম কৰে, আনক ঠগে, মিছা কথা কয় আৰু আনৰ অনিষ্ট সাধন কৰে, তেওঁ এদিন নিজৰ কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰিবলগীয়া হয়।

এই কথাষাৰ কেৱল ব্যক্তিগত জীৱনৰ ক্ষেত্ৰতে নহয়, পৰিয়াল, সমাজ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ ক্ষেত্ৰতো সমানে প্ৰযোজ্য। পিতৃ-মাতৃৰ শিক্ষা আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ সন্তানৰ চৰিত্ৰত পৰে। এজন দায়িত্বশীল শাসকৰ শাসনত দেশৰ উন্নতি হয়, কিন্তু দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত শাসকৰ শাসনত দেশৰ অধঃপতন ঘটে।

প্ৰকৃততে মানুহৰ পৰিচয় তেওঁৰ কথাত নহয়, কৰ্মতহে প্ৰকাশ পায়। সেয়েহে আমি সদায় সৎ চিন্তা, ভাল আচৰণ আৰু মহান কৰ্মৰ দ্বাৰা জীৱন গঢ়ি তুলিব লাগে।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, ভাল ফল পাবলৈ হ’লে ভাল গছ ৰোপণ কৰিব লাগিব। ঠিক তেনেদৰে জীৱনত ভাল পৰিণাম লাভ কৰিবলৈ হ’লে সদায় ভাল কৰ্ম কৰিব লাগিব। কাৰণ মানুহে যেনে কৰ্ম কৰে, তেনে ফলেই এদিন লাভ কৰে।

                   যি ৰান্ধে সি চুলি বান্ধে

 ‘যি ৰান্ধে সি চুলি বান্ধে’ — এই অসমীয়া প্ৰবচনটোৰ মাজত জীৱনৰ এক গভীৰ শিক্ষা নিহিত হৈ আছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল, যিজনে কোনো কামৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে, তেওঁ সেই কামৰ আনুষংগিক দায়িত্বসমূহো পালন কৰিব লাগিব।

সাধাৰণতে ৰন্ধা-বঢ়া কৰাটো এটা কাম আৰু চুলি বন্ধাটো আন এটা কাম। কিন্তু এগৰাকী গৃহিণীয়ে ৰন্ধা-বঢ়া কৰাৰ লগতে নিজৰ সাজ-পোছাক আৰু আন আন কামৰ প্ৰতিও মনোযোগ দিব লাগে। অৰ্থাৎ এটা কামৰ দায়িত্ব ল’লে তাৰ লগত জড়িত সকলো দায়িত্বও সুচাৰুৰূপে পালন কৰিব লাগে।

আমাৰ জীৱনতো এই কথাষাৰৰ যথেষ্ট গুৰুত্ব আছে। এজন শিক্ষকে কেৱল পাঠদান কৰিলেই নহ’ব, ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ চৰিত্ৰ গঠন আৰু শৈক্ষিক উন্নতিৰ প্ৰতিও মনোযোগ দিব লাগিব। এজন কৃষকে খেতি কৰাৰ লগতে শস্যৰ যত্নও ল’ব লাগিব। একেদৰে এজন কৰ্মচাৰীয়ে নিজৰ কৰ্তব্যৰ লগতে কৰ্মক্ষেত্ৰৰ আন আন প্ৰয়োজনীয় দিশবোৰৰ প্ৰতিও সচেতন হ’ব লাগে।

সেয়েহে কোনো কাম আধৰুৱাকৈ এৰি থৈ গ’লে নহ’ব। কামৰ লগত জড়িত সকলো দায়িত্ব নিষ্ঠা আৰু দক্ষতাৰে পালন কৰিলেহে প্ৰকৃত সফলতা লাভ কৰিব পাৰি।

গতিকে, ‘যি ৰান্ধে সি চুলি বান্ধে’ প্ৰবচনটোৱে আমাক নিজৰ দায়িত্বৰ লগতে আনুষংগিক দায়িত্বসমূহো সঠিকভাৱে পালন কৰিবলৈ শিক্ষা দিয়ে।

                              চোৰৰ মাকৰ বৰ মাত

মূলভাব: দোষী মানুহে নিজৰ দোষ ঢাকিবলৈ বা আনৰ দৃষ্টি নিজৰ পৰা আঁতৰাবলৈ প্ৰায়ে অধিক হুলস্থূল কৰে।

সাধাৰণতে যিজন মানুহে নিজে অপৰাধ কৰে, তেওঁ নিজৰ দোষ স্বীকাৰ কৰিবলৈ নিবিচাৰে। বৰং নিজৰ অপৰাধ ঢাকিবলৈ তেওঁ আনৰ ওপৰত দোষ জাপি দিবলৈ চেষ্টা কৰে। এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থও তেনেকুৱাই।

ধৰা হ’ল, কোনো এঘৰত চুৰি হ’ল। ঘৰৰ মানুহে চোৰ বিচাৰি হুলস্থূল লগালে। তেতিয়া প্ৰকৃত চোৰৰ মাকে নিজৰ সন্তানৰ দোষ ঢাকিবলৈ ওলোটাই আনৰ ওপৰত চিঞৰ-বাখৰ আৰম্ভ কৰিলে। অৰ্থাৎ দোষী পক্ষই নিৰ্দোষীৰ দৰে আচৰণ কৰি নিজকে নিৰ্দোষী প্ৰমাণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে। এনে আচৰণকেই ‘চোৰৰ মাকৰ বৰ মাত’ বুলি কোৱা হয়।

আমাৰ সমাজতো এনে লোকৰ অভাৱ নাই। বহুতে নিজৰ ভুল-ত্ৰুটি স্বীকাৰ নকৰি আনৰ ভুল বিচাৰি ফুৰে। নিজৰ দোষ ঢাকিবলৈ মিছা কথা কয়, আনক অপমান কৰে আৰু অযথা হুলস্থূলৰ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু চিঞৰ-বাখৰ কৰিলেই সত্যক ঢাকি ৰাখিব নোৱাৰি। এদিন নহয় এদিন প্ৰকৃত সত্য পোহৰলৈ আহিবই।

সেয়েহে, মানুহে নিজৰ দোষ আনৰ ওপৰত জাপি নিদি সাহসেৰে নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰা উচিত। কাৰণ দোষ ঢাকিবলৈ কৰা হুলস্থূলতকৈ সত্য স্বীকাৰ কৰাৰ মাজতহে প্ৰকৃত মহত্ত্ব প্ৰকাশ পায়।

                    চোৰ পলালে বুদ্ধি বাঢ়ে

মানুহে কোনো কাম কৰাৰ আগতে তাৰ ভাল-বেয়া দিশবোৰ চিন্তা কৰি সিদ্ধান্ত লোৱা উচিত। কিন্তু বহু সময়ত মানুহে সময়মতে সঠিক সিদ্ধান্ত নলয় আৰু ভুল কাম কৰি বিপদত পৰে। বিপদ ঘটাৰ পিছতহে তেওঁলোকৰ বুদ্ধি-বিবেচনা জাগ্ৰত হয়। এই কথাকে ‘চোৰ পলালে বুদ্ধি বাঢ়ে’ প্ৰবচনটোৰ জৰিয়তে বুজোৱা হৈছে।

ধৰা হওক, কোনো এজন ব্যক্তিৰ ঘৰত চুৰি হোৱাৰ আগতে তেওঁ ঘৰৰ নিৰাপত্তাৰ প্ৰতি কোনো গুৰুত্ব নিদিলে। কিন্তু চোৰে ঘৰৰ পৰা মূল্যৱান বস্তু চুৰি কৰি নিয়াৰ পিছতহে তেওঁ দুৱাৰ-খিৰিকী বন্ধ কৰা, তলা লগোৱা আৰু নিৰাপত্তাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ কথা চিন্তা কৰিলে। অৰ্থাৎ বিপদ পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছতহে তেওঁৰ সতৰ্কতা আৰু বুদ্ধি বৃদ্ধি পালে।

আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনতো এনে ঘটনা প্ৰায়ে দেখা যায়। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে পৰীক্ষাৰ আগতে পঢ়া-শুনা নকৰি পৰীক্ষাত বেয়া ফল কৰাৰ পিছতহে অধ্যয়নৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়ে। অসাৱধান চালকে দুৰ্ঘটনাত পতিত হোৱাৰ পিছতহে যান-বাহনৰ নিয়ম মানিবলৈ শিকে। এনে আচৰণে প্ৰমাণ কৰে যে বহুতে আগতীয়াকৈ সতৰ্ক নহৈ বিপদৰ পিছতহে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।

সেয়েহে যিকোনো বিপদ বা সমস্যাৰ সৃষ্টি হোৱাৰ আগতেই সাৱধানতা অৱলম্বন কৰা উচিত। কাৰণ সময়মতে লোৱা সঠিক সিদ্ধান্তই বহুতো অনাকাংক্ষিত বিপদৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰিব পাৰে। গতিকে বিপদ ঘটাৰ পিছত বুদ্ধি খটুওৱাতকৈ বিপদ অহাৰ আগতেই বুদ্ধি-বিবেচনাৰে কাম কৰাটোৱেই প্ৰকৃত জ্ঞানীৰ পৰিচয়।

                    নিজৰ নাক কাটি আনৰ যাত্ৰা ভংগ

‘নিজৰ নাক কাটি আনৰ যাত্ৰা ভংগ’ অসমীয়া ভাষাৰ এটি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ প্ৰবচন। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল—নিজৰ ক্ষতি হ’লেও আনৰ সুখ, আনন্দ বা উন্নতি সহ্য কৰিব নোৱাৰি আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা।

মানুহ সমাজপ্ৰিয় জীৱ। সমাজত সকলোৱে মিলাপ্ৰীতিৰে বসবাস কৰাটোৱেই কাম্য। কিন্তু কিছুমান মানুহৰ মনত ঈৰ্ষা, হিংসা আৰু পৰশ্ৰীকাতৰতা থাকে। তেওঁলোকে আনৰ উন্নতি, সফলতা বা সুখ দেখিলে সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ফলত আনক বিপদত পেলাবলৈ গৈ নিজৰো ক্ষতি কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। এনে আচৰণৰ পৰাই এই প্ৰবচনটোৰ সৃষ্টি হৈছে।

ধৰা হওক, দুজন ব্যৱসায়ীৰ মাজত প্ৰতিযোগিতা চলিছে। এজন ব্যৱসায়ীয়ে আনজনৰ ব্যৱসায় ধ্বংস কৰিবলৈ গৈ নিজৰ ব্যৱসায়তো লোকচান কৰে। তথাপি তেওঁ আনজনৰ উন্নতি সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ঠিক তেনেদৰে, কোনো ছাত্ৰই সহপাঠীৰ ভাল ফলাফল সহ্য কৰিব নোৱাৰি পৰীক্ষাত অসৎ উপায় অৱলম্বন কৰি দুয়োৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। এনে কাৰ্যই মানুহৰ সংকীৰ্ণ মানসিকতাৰ পৰিচয় দিয়ে।

আনৰ উন্নতিত ঈৰ্ষা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা উচিত। আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ গৈ নিজৰ মূল্যৱান সময়, ধন-সম্পত্তি আৰু সন্মান হেৰুৱাই পেলোৱাটো মূৰ্খামিৰ পৰিচায়ক। সেয়েহে আমি হিংসা আৰু ঈৰ্ষা পৰিহাৰ কৰি পৰস্পৰৰ উন্নতি আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাব গঢ়ি তুলিব লাগে।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ গৈ নিজৰ ক্ষতি কৰাটো কেতিয়াও বুদ্ধিমানৰ কাম নহয়। নিজৰ নাক কাটি আনৰ যাত্ৰা ভংগ কৰাৰ দৰে আচৰণৰ পৰা সকলোৱে আঁতৰি থকা উচিত।

                আপোন ভালেই জগত ভাল

মানুহ সামাজিক জীৱ। সমাজত বসবাস কৰিবলৈ হ’লে মানুহে ইজনে সিজনৰ লগত মিলাপ্ৰীতি, মৰম-চেনেহ আৰু সহযোগিতাৰে চলিব লাগে। কিন্তু সমাজখন সুন্দৰ হ’বলৈ হ’লে প্ৰথমে প্ৰতিজন মানুহৰ নিজৰ মন আৰু চিন্তাধাৰা সুন্দৰ হ’ব লাগিব। এই কথাষাৰকে ‘আপোন ভালেই জগত ভাল’ প্ৰবচনটোৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰা হৈছে।

মানুহৰ মন যদি ভাল হয়, তেন্তে তেওঁৰ দৃষ্টিত সকলো বস্তুৱেই ভাল যেন লাগে। যিজন মানুহে আনক সন্মান কৰে, আনৰ দুখত দুখী হয় আৰু বিপদৰ সময়ত সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়, তেওঁ সকলোৰে মৰম আৰু সন্মান লাভ কৰে। আনহাতে, যাৰ মনত হিংসা, বিদ্বেষ, অহংকাৰ আৰু স্বাৰ্থপৰতা থাকে, তেওঁ আনৰ মাজতো কেৱল দোষ-ত্ৰুটিহে বিচাৰি পায়। নিজৰ মনৰ কলুষতাই তেওঁৰ পৃথিৱীখনকো কলুষিত কৰি তোলে।

প্ৰকৃততে পৃথিৱীখনক ভাল বা বেয়া কৰি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত মানুহৰ নিজৰ দৃষ্টিভংগীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। আমি যদি নিজৰ আচৰণ সংশোধন কৰোঁ, আনৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হওঁ আৰু সকলোৰে লগত সদ্ভাৱ বজাই ৰাখোঁ, তেন্তে আমাৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশো সুন্দৰ হৈ উঠিব। কেৱল আনৰ পৰা ভাল ব্যৱহাৰ আশা কৰিলেই নহ’ব, নিজেও আনৰ প্ৰতি ভাল ব্যৱহাৰ দেখুৱাব লাগিব।

সেয়েহে সমাজৰ পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ প্ৰথমে নিজকে পৰিৱৰ্তন কৰিব লাগিব। নিজৰ মন, চিন্তা আৰু আচৰণ ভাল কৰিব পাৰিলেই পৃথিৱীখনো আমাৰ বাবে সুন্দৰ হৈ উঠিব। সঁচাকৈয়ে, নিজৰ মন ভাল হ’লে জগতখনো ভাল লাগে। এইটোৱেই ‘আপোন ভালেই জগত ভাল’ প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা।

                    যাৰ লাঠি তাৰ মাটি

 ‘যাৰ লাঠি তাৰ মাটি’—এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল, যাৰ হাতত শক্তি আৰু ক্ষমতা থাকে, সাধাৰণতে সমাজত তেৱেঁই নিজৰ ইচ্ছামতে সকলো কাম কৰিবলৈ সক্ষম হয়। দুৰ্বল আৰু নিৰীহ মানুহে বহু সময়ত শক্তিশালী লোকৰ অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ সাহস নাপায়।

আমাৰ সমাজত এনে বহু ঘটনা দেখা যায়, য’ত ধন, ক্ষমতা আৰু বাহুবলৰ অধিকাৰী ব্যক্তিয়ে দুখীয়া-দুৰ্বল মানুহৰ অধিকাৰ কাঢ়ি লয়। তেওঁলোকে নিজৰ শক্তিৰ অপব্যৱহাৰ কৰি আনৰ সম্পত্তি, মাটি আৰু সা-সম্পত্তি দখল কৰে। আনহাতে, দুৰ্বল মানুহে ন্যায় বিচাৰিও বহু সময়ত ন্যায় লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। এই পৰিস্থিতিতে ‘যাৰ লাঠি তাৰ মাটি’ প্ৰবচনটোৰ তাৎপৰ্য প্ৰকাশ পায়।

কিন্তু এখন সভ্য আৰু গণতান্ত্ৰিক সমাজত এই নীতি কেতিয়াও গ্ৰহণযোগ্য হ’ব নোৱাৰে। সমাজত শক্তিৰ সলনি ন্যায়, সত্য আৰু আইনৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা হ’ব লাগে। ধনী-দুখীয়া, শক্তিশালী-দুৰ্বল সকলোৰে অধিকাৰ সমান হোৱা উচিত। অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা আৰু দুৰ্বল লোকক ন্যায় প্ৰদান কৰাটো সমাজৰ প্ৰতিজন সচেতন নাগৰিকৰ কৰ্তব্য।

সেয়েহে, ‘যাৰ লাঠি তাৰ মাটি’ প্ৰবচনটোৱে সমাজত চলি থকা ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ আৰু শক্তিশালীৰ আধিপত্যৰ এক বাস্তৱ ছবি দাঙি ধৰে। আমি এনে অন্যায়মূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তে ন্যায়, সমতা আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত এখন সমাজ গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত।

        ২. ব্যংগ, ঠাট্টা আৰু তিৰস্কাৰমূলক কথা

            ছাল নাই কুকুৰৰ বাঘৰাজ নাম

মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয় তেওঁৰ নাম, পদবী, সাজ-পোছাক বা বাহ্যিক আড়ম্বৰত নহয়; বৰং তেওঁৰ গুণ, যোগ্যতা, জ্ঞান আৰু কৰ্মৰ মাজতহে প্ৰকাশ পায়। কিন্তু কিছুমান মানুহে নিজৰ কোনো বিশেষ যোগ্যতা বা সামৰ্থ্য নথকাকৈয়ে নিজকে বৰ ডাঙৰ বুলি জাহিৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। এনে লোকক ব্যংগ কৰি কোৱা হয়— ‘ছাল নাই কুকুৰৰ বাঘৰাজ নাম।’

সাধাৰণতে কুকুৰৰ গাত ছাল নথকাটো এক দুৰৱস্থাৰ প্ৰতীক। কিন্তু সেই কুকুৰটোৰ নাম যদি বাঘৰাজ ৰখা হয়, তেন্তে নামটোৰ সৈতে তাৰ বাস্তৱ অৱস্থাৰ কোনো মিল নাথাকে। ঠিক সেইদৰে সমাজত এনে বহু মানুহ আছে, যিসকলৰ জ্ঞান, বুদ্ধি, যোগ্যতা বা কৰ্মদক্ষতা সীমিত; অথচ তেওঁলোকে নিজকে বৰ জ্ঞানী, ক্ষমতাশালী আৰু প্ৰতিপত্তিশালী বুলি পৰিচয় দিবলৈ ভাল পায়।

বৰ্তমান সমাজতো এনে মানসিকতাৰ মানুহৰ অভাৱ নাই। কিছুমানে নিজৰ সামান্য ধন-সম্পত্তি, পদবী বা ক্ষমতাক লৈ অহংকাৰ কৰে। আন কিছুমানে বিশেষ একো নজনাকৈয়ে সকলো বিষয়তে পণ্ডিতৰ দৰে মতামত প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকৰ কথা আৰু কামৰ মাজত কোনো সামঞ্জস্য নাথাকে। বাহ্যিক আড়ম্বৰেৰে মানুহক কিছু সময়ৰ বাবে আকৰ্ষিত কৰিব পাৰি যদিও প্ৰকৃত যোগ্যতা আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰাহে মানুহৰ সন্মান অৰ্জন কৰিব পাৰি।

সেয়েহে কেৱল ডাঙৰ নাম বা উপাধি থাকিলেই কোনো ব্যক্তি মহান হৈ নাযায়। মহান হ’বলৈ হ’লে জ্ঞান, সততা, নম্ৰতা, কৰ্মদক্ষতা আৰু মানৱীয় গুণৰ অধিকাৰী হ’ব লাগিব।

গতিকে এই ফকৰাটিৰ মূল শিক্ষা হ’ল— নিজৰ যোগ্যতাতকৈ বেছি গৰ্ব বা আড়ম্বৰ প্ৰকাশ কৰা উচিত নহয়। নামত নহয়, কামতহে মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয় প্ৰকাশ পায়।

                   আঁঠুৱা চাই ঠেং মেলা

মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্য, সামৰ্থ আৰু আৰ্থিক অৱস্থাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি কাম-কাজ কৰা উচিত। নিজৰ আয়-উপাৰ্জনৰ পৰিমাণ নজনাকৈ অধিক খৰচ কৰিবলৈ গ’লে বিপদত পৰিবলগীয়া হয়। এই কথাটোকেই ‘আঁঠুৱা চাই ঠেং মেলা’ প্ৰবচনটোৰ জৰিয়তে বুজোৱা হৈছে।

আঁঠুৱা এখন যিমান দীঘল, মানুহে সিমানখিনিহে ঠেং মেলিব পাৰে। আঁঠুৱাতকৈ দীঘলকৈ ঠেং মেলিলে ঠেং বাহিৰলৈ ওলাই পৰিব। ঠিক সেইদৰে মানুহৰ উপাৰ্জন সীমিত হ’লে খৰচো সেই অনুসৰি সীমিত হোৱা উচিত। আয়তকৈ অধিক খৰচ কৰিলে ঋণৰ বোজা বা আৰ্থিক সংকটত পৰিবলগীয়া হয়।

বৰ্তমান সমাজত বহুতে নিজৰ আৰ্থিক অৱস্থাৰ কথা চিন্তা নকৰাকৈ আনক অনুকৰণ কৰি বিলাসী জীৱন যাপন কৰিবলৈ বিচাৰে। ইয়াৰ ফলত বহু সময়ত তেওঁলোকে ধনৰ অভাৱত পৰি নানা সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়। সেয়েহে অপ্ৰয়োজনীয় খৰচ পৰিহাৰ কৰি সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলা উচিত।

গতিকে, জীৱনত সুখে-শান্তিৰে থাকিবলৈ হ’লে নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু পৰিস্থিতি অনুসৰি কাম কৰিব লাগে। আনক অনুকৰণ নকৰি নিজৰ আয়ৰ সৈতে ব্যয়ৰ সামঞ্জস্য ৰখাটোৱেই হৈছে ‘আঁঠুৱা চাই ঠেং মেলা’ প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা।

           নাচিব নাজানিলে চোতালখন বেঁকা

মানুহে নিজৰ অযোগ্যতা বা ব্যৰ্থতা ঢাকিবলৈ বহু সময়ত আনৰ ওপৰত দোষ জাপি দিয়ে। এই প্ৰৱচনটোৰ অৰ্থ হৈছে—নিজৰ দোষ স্বীকাৰ নকৰি পৰিৱেশ বা পৰিস্থিতিক দোষাৰোপ কৰা।

নাচিব নজনা মানুহ এজনে যদি নাচিব নোৱাৰে, তেন্তে নিজৰ অদক্ষতা স্বীকাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে চোতালখন বেঁকা বুলি অভিযোগ কৰিব পাৰে। ঠিক তেনেদৰে, কোনো ছাত্ৰই ভালদৰে পঢ়া-শুনা নকৰাৰ বাবে পৰীক্ষাত বেয়া ফল কৰিলে শিক্ষকৰ ওপৰত দোষ জাপি দিয়ে। কোনো কৰ্মচাৰীয়ে নিজৰ কৰ্তব্য সঠিকভাৱে পালন কৰিব নোৱাৰিলে কাৰ্যালয়ৰ পৰিৱেশক দোষ দিয়ে। এনে আচৰণে মানুহৰ নিজৰ দুৰ্বলতা আৰু আত্মসমালোচনাৰ অভাৱকে প্ৰকাশ কৰে।

প্ৰকৃততে জীৱনত সফলতা লাভ কৰিবলৈ হ’লে নিজৰ ভুল-ত্ৰুটি চিনাক্ত কৰি সেইবোৰ শুধৰাবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে। আনক দোষাৰোপ কৰি নিজৰ অযোগ্যতা কেতিয়াও ঢাকিব নোৱাৰি। আত্মবিশ্লেষণ, অধ্যৱসায় আৰু কৰ্মদক্ষতাইহে মানুহক সফলতাৰ পথ দেখুৱায়।

সেয়েহে, নিজৰ ব্যৰ্থতাৰ বাবে আনক বা পৰিস্থিতিক দোষ নিদি নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰি তাক সংশোধন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাই বুদ্ধিমান মানুহৰ লক্ষণ। এই শিক্ষাই ‘নাচিব নাজানিলে চোতালখন বেঁকা’ প্ৰৱচনটোৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে।

                  কুকুৰৰ নেগুৰ কেতিয়াও পোন নহয়

মানুহৰ স্বভাৱ আৰু চৰিত্ৰ সহজে সলনি নহয়। কোনো ব্যক্তিৰ মাজত যদি দীৰ্ঘদিন ধৰি কোনো বেয়া অভ্যাস বা দোষে বাহ বান্ধি থাকে, তেন্তে বহু চেষ্টা কৰিও সেই অভ্যাস দূৰ কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। এই কথাকে বুজাবলৈ কোৱা হয়—‘কুকুৰৰ নেগুৰ কেতিয়াও পোন নহয়।’

কুকুৰৰ নেগুৰ স্বাভাৱিকতে বেঁকা। তাক যিমানেই পোন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা নহওক কিয়, পুনৰ আগৰ অৱস্থালৈ ঘূৰি যায়। ঠিক সেইদৰে কিছুমান মানুহৰ স্বভাৱো এনেকুৱা যে তেওঁলোকে বাৰে বাৰে উপদেশ, শিক্ষা আৰু সতৰ্কবাণী পোৱাৰ পিছতো নিজৰ দোষ-ত্ৰুটি এৰিব নোৱাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন মিছলীয়া মানুহে বাৰে বাৰে সত্য কথা কোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পিছতো মিছা কোৱাৰ অভ্যাস এৰিব নোৱাৰে। একেদৰে অসৎ মানুহে সুযোগ পালেই অসৎ কাম কৰিবলৈ আগবাঢ়ে।

অৱশ্যে মানুহৰ স্বভাৱ যে কেতিয়াও সলনি নহয়, এনে নহয়। আন্তৰিক ইচ্ছা, আত্মবিশ্লেষণ, শিক্ষা আৰু সদিচ্ছাৰ জৰিয়তে মানুহে নিজৰ বেয়া অভ্যাস পৰিত্যাগ কৰিব পাৰে। কিন্তু যিসকলে নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰিবলৈ নিবিচাৰে আৰু সংশোধনৰ চেষ্টা নকৰে, তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত এই প্ৰবচনটো প্ৰযোজ্য হয়।

গতিকে এই প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা হ’ল—মানুহৰ বাহ্যিক ৰূপ সলনি কৰিলেই নহ’ব, মনৰ ভিতৰৰ কু-অভ্যাস আৰু চৰিত্ৰৰ দোষো সংশোধন কৰিব লাগিব। সৎ আৰু সুন্দৰ চৰিত্ৰ গঢ়িবলৈ আত্মসংশোধনৰ প্ৰয়োজন।

                             শিয়ালৰ বুদ্ধি

শিয়ালক সাধাৰণতে অতি ধূৰ্ত আৰু বুদ্ধিমান জন্তু বুলি জনা যায়। নিজৰ স্বাৰ্থ সিদ্ধিৰ বাবে শিয়ালে নানা কৌশল আৰু বুদ্ধিৰ আশ্ৰয় লয়। সেইবাবে মানুহৰ মাজতো যিসকলে নিজৰ বুদ্ধি আৰু কৌশলেৰে আনক আভুৱা-ভাঁৰি নিজৰ কাম আদায় কৰে, তেওঁলোকক শিয়ালৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়।

মানুহৰ জীৱনত বুদ্ধিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অপৰিসীম। কিন্তু সেই বুদ্ধি যদি সৎ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেন্তে সেয়া প্ৰশংসনীয়। আনহাতে, নিজৰ লাভৰ বাবে আনক ঠগা, প্ৰবঞ্চনা কৰা বা বিপদত পেলোৱা বুদ্ধি কেতিয়াও প্ৰকৃত বুদ্ধিমত্তা হ’ব নোৱাৰে। ধূৰ্ত মানুহে হয়তো সাময়িকভাৱে নিজৰ উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিব পাৰে, কিন্তু এদিন নহয় এদিন তেওঁলোকৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ প্ৰকাশ পায়।

সেয়েহে, শিয়ালৰ বুদ্ধিৰ দৰে ধূৰ্তালি আৰু কপটতাৰ আশ্ৰয় নলৈ মানুহে নিজৰ বিবেক, সততা আৰু সৎ বুদ্ধিৰে জীৱন পৰিচালনা কৰা উচিত। কাৰণ প্ৰকৃত বুদ্ধিমান সেইজনেই, যিয়ে নিজৰ লগতে আনৰো মংগল সাধন কৰে।

                  বান্দৰৰ ডিঙিত মুকুতাৰ মালা

মুকুতা এবিধ অতি মূল্যৱান আৰু সুন্দৰ ৰত্ন। মুকুতাৰ মালা মানুহে সৌন্দৰ্য আৰু আভিজাত্য প্ৰকাশ কৰিবলৈ ডিঙিত পৰিধান কৰে। কিন্তু সেই মূল্যৱান মুকুতাৰ মালা যদি বান্দৰৰ ডিঙিত পিন্ধাই দিয়া হয়, তেন্তে তাৰ কোনো মূল্য বা উপযোগিতা নাথাকে। কাৰণ বান্দৰে মুকুতাৰ মূল্য বা সৌন্দৰ্যৰ মৰ্যাদা বুজি নাপায়।

এই ফকৰাটোৰ জৰিয়তে বুজোৱা হৈছে যে যিজনে কোনো মূল্যৱান বস্তুৰ প্ৰকৃত মূল্য, মৰ্যাদা বা গুৰুত্ব বুজি নাপায়, তেওঁক সেই বস্তু দিয়া অৰ্থহীন। একেদৰে অযোগ্য ব্যক্তিৰ হাতত মূল্যৱান বস্তু বা গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিলেও তাৰ সদ্ব্যৱহাৰ নহয়। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন অজ্ঞানী আৰু অসংস্কৃত ব্যক্তিক উন্নত সাহিত্যৰ কিতাপ উপহাৰ দিলেও তেওঁ তাৰ প্ৰকৃত আনন্দ উপভোগ কৰিব নোৱাৰে।

সেয়েহে কোনো বস্তু বা দায়িত্ব প্ৰদান কৰাৰ আগতে গ্ৰহণকাৰীৰ যোগ্যতা, ৰুচি আৰু জ্ঞানৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা উচিত। অন্যথা মূল্যৱান সম্পদৰ অপচয় হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।

গতিকে, বান্দৰৰ ডিঙিত মুকুতাৰ মালা ফকৰাটোৱে আমাক শিকায় যে অযোগ্য ব্যক্তিক মূল্যৱান বস্তু প্ৰদান কৰিলে তাৰ কোনো সুফল পোৱা নাযায়। কেৱল বস্তুৰ মূল্য থাকিলেই নহয়, তাৰ মূল্য বুজিব পৰা যোগ্যতাও থাকিব লাগে।

              গাধাক চন্দন ঘঁহিলেও ঘোঁৰা নহয়

গাধাৰ গাত চন্দন ঘঁহি দিলেও গাধা কেতিয়াও ঘোঁৰা হ’ব নোৱাৰে। কাৰণ বাহ্যিকভাৱে সুন্দৰ সাজ-পোছাক পিন্ধাই দিলেই কোনো বস্তুৰ প্ৰকৃত স্বভাৱ বা গুণৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। মানুহৰ ক্ষেত্ৰতো এই কথাষাৰ সমানে প্ৰযোজ্য।

মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয় তেওঁৰ সাজ-পোছাক, ধন-সম্পত্তি বা বাহ্যিক আড়ম্বৰত নহয়; তেওঁৰ জ্ঞান, বুদ্ধি, চৰিত্ৰ, কৰ্ম আৰু আচৰণতহে প্ৰকাশ পায়। এজন অজ্ঞানী বা মূৰ্খ মানুহক দামী কাপোৰ পিন্ধাই, সুগন্ধি সানি বা উচ্চ আসনত বহুৱাই দিলেও তেওঁ জ্ঞানী হৈ নাযায়। একেদৰে অসৎ মানুহক বাহ্যিকভাৱে সজাই-পৰাই দিলেও তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ পৰিৱৰ্তন নহয়।

কোনো মানুহৰ প্ৰকৃত উন্নতিৰ বাবে শিক্ষা, জ্ঞান, অভ্যাস, সাধনা আৰু আত্মশুদ্ধিৰ প্ৰয়োজন। কেৱল বাহ্যিক পৰিৱৰ্তনে মানুহৰ অন্তৰ্নিহিত গুণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাব নোৱাৰে। সেয়েহে মানুহক তেওঁৰ বাহ্যিক ৰূপ বা আড়ম্বৰৰ দ্বাৰা বিচাৰ নকৰি তেওঁৰ প্ৰকৃত গুণ আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰা বিচাৰ কৰা উচিত।

গতিকে এই ফকৰাটোৰ মূল শিক্ষা হ’ল— বাহ্যিক প্ৰলেপে প্ৰকৃত স্বভাৱ সলনি কৰিব নোৱাৰে। প্ৰকৃত পৰিৱৰ্তনৰ বাবে অন্তৰৰ গুণ আৰু চৰিত্ৰৰ উন্নতিৰ প্ৰয়োজন।

                       খাই পাত ফলা

‘খাই পাত ফলা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটা প্ৰচলিত খোঁচামূলক বাক্যাংশ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে আনৰ সম্পদ বা সুবিধা ব্যৱহাৰ কৰি পিছত নিজৰ লাভৰ পথ মুকলি কৰা।

মানুহ সমাজপ্ৰিয় জীৱ। সমাজত আমি ইজনে সিজনৰ সহায়-সহযোগিতাৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰোঁ। কিন্তু কিছুমান স্বাৰ্থপৰ মানুহে আনৰ সহায়ৰ সুযোগ লৈ নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণ কৰে। তেওঁলোকে আনৰ কষ্ট, ত্যাগ আৰু অৱদানৰ মূল্য নিদিয়ে। বৰং নিজৰ কাম সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত সহায়কাৰীজনক পাহৰি যায়। এনে আচৰণক ‘খাই পাত ফলা’ বুলি কোৱা হয়।

উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো ব্যক্তিয়ে আনৰ ধন, পৰিশ্ৰম বা প্ৰভাৱ ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ উন্নতি সাধন কৰিলে আৰু পিছত সেই ব্যক্তিজনৰ প্ৰতি অকৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিলে, তেওঁৰ আচৰণক ‘খাই পাত ফলা’ বুলি ক’ব পাৰি।

এনে স্বাৰ্থপৰ আচৰণে মানুহৰ মাজত বিশ্বাস আৰু সম্পৰ্ক নষ্ট কৰে। সেয়েহে আমি কেতিয়াও আনৰ সহায়ৰ অপব্যৱহাৰ কৰা উচিত নহয়। আনৰ উপকাৰৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰা আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ মনোভাব গঢ়ি তোলাই প্ৰকৃত মানৱীয় গুণ।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে আনৰ সহায় লৈ পিছত তেওঁলোকক অৱহেলা কৰা এক নিন্দনীয় স্বভাৱ। মানুহে স্বাৰ্থপৰতাৰ সলনি কৃতজ্ঞতা, সততা আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাব গ্ৰহণ কৰা উচিত।

         কুকুৰে নেজ জোকাৰে, নেজে কুকুৰ নোজোকাৰে।

এই প্ৰবচনটোৰ জৰিয়তে বুজোৱা হৈছে যে প্ৰকৃত ক্ষমতা আৰু কৰ্তৃত্ব সদায় মূল ব্যক্তিৰ হাতত থাকে। বাহ্যিকভাৱে কোনো বস্তু বা ব্যক্তিয়ে প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰা যেন লাগিলেও প্ৰকৃততে মূল শক্তিৰ ওপৰতহে সকলো নিৰ্ভৰ কৰে।

কুকুৰে নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি নেজ জোকাৰে। কিন্তু নেজে নিজৰ ইচ্ছাৰে কুকুৰক জোকাৰিব নোৱাৰে। অৰ্থাৎ নেজ কুকুৰৰ এটা অংগহে, কুকুৰৰ ওপৰত নেজৰ কোনো কৰ্তৃত্ব নাই। ঠিক সেইদৰে এখন সমাজ, পৰিয়াল বা প্ৰতিষ্ঠানত মূল ব্যক্তিজনৰ হাততেই প্ৰকৃত ক্ষমতা আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ থাকে। তেওঁৰ অধীনস্থ লোকসকলে তেওঁৰ নিৰ্দেশ অনুসৰিহে কাম কৰে। অধীনস্থসকলে কেতিয়াবা নিজকে অধিক ক্ষমতাশালী বুলি দেখুৱাবলৈ চেষ্টা কৰিলেও তেওঁলোকৰ ক্ষমতা মূল কৰ্তৃপক্ষৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

আমাৰ সমাজত কিছুমান মানুহে নিজৰ সীমিত ক্ষমতা বা পদবীৰ বলত আনৰ ওপৰত প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু তেওঁলোকে মনত ৰখা উচিত যে তেওঁলোকৰ ক্ষমতাৰো এক নিৰ্দিষ্ট সীমা আছে। আনহাতে, প্ৰকৃত ক্ষমতাশালী ব্যক্তিয়ে নিজৰ দায়িত্ব আৰু কৰ্তৃত্বৰ বিষয়ে সচেতন হৈ কাম কৰে।

সেয়েহে, ‘কুকুৰে নেজ জোকাৰে, নেজে কুকুৰ নোজোকাৰে’ প্ৰবচনটোৱে আমাক শিকায় যে অধীনস্থই কেতিয়াও মূল কৰ্তৃপক্ষৰ স্থান ল’ব নোৱাৰে। প্ৰতিটো বস্তুৰে এক নিৰ্দিষ্ট স্থান, মৰ্যাদা আৰু কৰ্তৃত্ব আছে। সেই সীমা অতিক্ৰম কৰি অহংকাৰ বা ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ কৰা উচিত নহয়।

             যাৰ কাম নাই, সি খৰিৰ জুই পুৱায়।

মানুহৰ জীৱনত কামৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। প্ৰতিজন মানুহৰ জীৱনত কিবা নহয় কিবা এটা লক্ষ্য আৰু কৰ্তব্য থকা উচিত। কৰ্মই মানুহৰ জীৱনক অৰ্থপূৰ্ণ কৰি তোলে। কিন্তু যিজন মানুহৰ কোনো কাম-কাজ নাথাকে, তেওঁ সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰিব নাজানে। এনে মানুহে প্ৰায়ে অনাৱশ্যক কামত সময় অতিবাহিত কৰে।

‘যাৰ কাম নাই, সি খৰিৰ জুই পুৱায়’—এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল, যিজন মানুহৰ কোনো প্ৰয়োজনীয় কাম নাথাকে, তেওঁ অযথা সময় নষ্ট কৰি অপ্ৰয়োজনীয় কামত ব্যস্ত থাকে। যেনে, কাম নথকা মানুহে জাৰৰ দিনত খৰিৰ জুইৰ ওচৰত বহি সময় কটায়। ইয়াৰ জৰিয়তে এলেহুৱা আৰু কৰ্মবিমুখ মানুহৰ স্বভাৱ প্ৰকাশ পাইছে।

সময় অতি মূল্যৱান সম্পদ। এবাৰ পাৰ হৈ যোৱা সময় কেতিয়াও ঘূৰাই পাব নোৱাৰি। সেয়েহে প্ৰতিজন মানুহে নিজৰ সময়ক সৎ আৰু গঠনমূলক কামত ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে অধ্যয়ন, কৃষকে কৃষিকাৰ্য, শ্ৰমিকে শ্ৰম আৰু আন আন মানুহে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাত মনোযোগ দিব লাগে।

এলাহ আৰু কৰ্মবিমুখতাই মানুহৰ উন্নতিৰ পথত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে। আনহাতে, কৰ্মনিষ্ঠা, সময়ানুৱৰ্তিতা আৰু অধ্যৱসায়ে মানুহক সফলতাৰ দিশে আগুৱাই নিয়ে। গতিকে আমি অযথা সময় নষ্ট নকৰি সদায় কোনো নহয় কোনো ভাল কামত নিজকে নিয়োজিত কৰা উচিত।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, কৰ্মহীন জীৱন অৰ্থহীন। সেয়েহে সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰি কৰ্মমুখী জীৱন গঢ়ি তোলাই এই প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা।

৩. মূৰ্খামি, অজ্ঞানতা আৰু বুদ্ধিৰ অভাৱ

                   গৰু মাৰি জোলোঙাত ভৰোৱা

 ‘গৰু মাৰি জোলোঙাত ভৰোৱা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটি প্ৰচলিত জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো ডাঙৰ অপৰাধ বা অন্যায় কাম কৰি তাক লুকুৱাবলৈ চেষ্টা কৰা।

মানুহে কেতিয়াবা নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে আনৰ অনিষ্ট কৰে। কিন্তু নিজৰ দোষ স্বীকাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সেই দোষ ঢাকিবলৈ নানা কৌশল অৱলম্বন কৰে। আনকি অপৰাধৰ প্ৰমাণ নষ্ট কৰি নিজকে নিৰ্দোষী বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈও চেষ্টা কৰে। এনে কাৰ্যই সমস্যাটো আৰু অধিক জটিল কৰি তোলে। গৰুৰ দৰে ডাঙৰ জন্তু মাৰি সৰু জোলোঙাত ভৰোৱাটো যেনেকৈ অসম্ভৱ, ঠিক তেনেকৈ ডাঙৰ অপৰাধ বা অন্যায় কামো সহজে লুকুৱাই ৰাখিব নোৱাৰি।

সেয়েহে মানুহে কেতিয়াও অন্যায় কৰি তাক ঢাকিবলৈ চেষ্টা কৰিব নালাগে। ভুল কৰিলে সাহসেৰে স্বীকাৰ কৰি তাৰ সংশোধনৰ চেষ্টা কৰাটোৱেই প্ৰকৃত মানুহৰ লক্ষণ। কাৰণ সত্য এদিন নহয় এদিন প্ৰকাশ পাবই।

গতিকে, অপৰাধ কৰি তাক লুকুৱাবলৈ চেষ্টা কৰাটো অৰ্থহীন।

                        কাণ কটা গৰু

‘কাণ কটা গৰু’ অসমীয়া ভাষাৰ এটা ব্যংগাত্মক প্ৰবচন। ইয়াৰ দ্বাৰা এনে এজন মানুহক বুজোৱা হয়, যিজনে নিজৰ দোষ-ত্ৰুটি বা অপমানৰ প্ৰতি কোনো গুৰুত্ব নিদিয়ে আৰু কোনো কথাতে লাজ বা সংকোচ অনুভৱ নকৰে।

গৰুৰ কাণ কটা থাকিলে তাক সহজে আন গৰুৰ পৰা পৃথক কৰিব পাৰি। সেইদৰে কিছুমান মানুহৰ স্বভাৱো এনেকুৱা যে তেওঁলোকে নিজৰ ভুল, অপমান বা বদনামৰ কথা শুনিও কোনো প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ নকৰে। আনকি মানুহে সমালোচনা কৰিলেও তেওঁলোকৰ গাত একো নালাগে। নিজৰ সন্মান বা আত্মমৰ্যাদাৰ প্ৰতিও তেওঁলোকৰ বিশেষ সচেতনতা নাথাকে।

সমাজত এনে লোকৰ অভাৱ নাই। কোনোবাই বাৰে বাৰে ভুল কাম কৰিও অনুতাপ নকৰে, আনৰ সমালোচনা শুনিও নিজৰ আচৰণ সংশোধন কৰিবলৈ চেষ্টা নকৰে। বৰং নিৰ্লজ্জভাৱে একেবোৰ কামকে কৰি থাকে। এনে মানুহক ব্যংগ কৰি ‘কাণ কটা গৰু’ বুলি কোৱা হয়।

সেয়েহে মানুহে নিজৰ সন্মান আৰু আত্মমৰ্যাদা ৰক্ষা কৰি চলিব লাগে। নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰি তাক সংশোধন কৰাৰ মানসিকতা থাকিব লাগে। কাৰণ, ভুল কৰাটো দোষণীয় নহয়, কিন্তু ভুল জানিও তাক শুধৰাবলৈ চেষ্টা নকৰাটো নিশ্চয় নিন্দনীয়।

                মূৰ্খৰ লগত তৰ্ক কৰি লাভ নাই

মানুহৰ জীৱনত জ্ঞান আৰু বুদ্ধিৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। এজন জ্ঞানী মানুহে যুক্তি, বিবেচনা আৰু অভিজ্ঞতাৰ সহায়ত যিকোনো বিষয়ৰ সত্যতা বিচাৰ কৰিব পাৰে। কিন্তু যিজন মানুহে নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰিবলৈ নিবিচাৰে, আনৰ যুক্তিপূৰ্ণ কথাক গুৰুত্ব নিদিয়ে আৰু কেৱল নিজৰ মতামতকে শুদ্ধ বুলি ভাবি থাকে, তেওঁৰ লগত তৰ্ক কৰি কোনো লাভ নাই।

তৰ্ক কৰিবলৈ হ’লে দুয়োপক্ষৰ মাজত যুক্তি শুনাৰ মানসিকতা, ধৈৰ্য আৰু সত্যক গ্ৰহণ কৰাৰ ইচ্ছা থাকিব লাগিব। কিন্তু মূৰ্খ আৰু অবিবেচক মানুহে যুক্তিৰ সলনি অহংকাৰ, জেদ আৰু অযুক্তিকৰ কথাৰ আশ্ৰয় লয়। এনে মানুহক বুজাবলৈ গৈ নিজৰ সময় আৰু শক্তি অপচয় কৰাৰ বাহিৰে আন একো লাভ নহয়। বৰঞ্চ কেতিয়াবা এনে তৰ্কই কাজিয়া আৰু মনোমালিন্যৰ সৃষ্টি কৰে।

সেয়েহে সকলো কথাৰ উত্তৰ দিবলৈ যোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই। কেতিয়াবা মৌন হৈ থকাটোৱেই হ’ল আটাইতকৈ ডাঙৰ বুদ্ধিমত্তা। জ্ঞানী মানুহে জানে ক’ত কথা ক’ব লাগে আৰু ক’ত নীৰৱে আঁতৰি আহিব লাগে।

গতিকে আমাৰ জীৱনত এনে পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ’লে অপ্ৰয়োজনীয় তৰ্ক-বিতৰ্কৰ পৰা আঁতৰি থকাই উচিত। কাৰণ অজ্ঞানী মানুহৰ লগত তৰ্ক কৰি তেওঁক জ্ঞানী কৰিব নোৱাৰি; বৰঞ্চ নিজৰ মূল্যৱান সময়হে নষ্ট হয়। এই প্ৰবচনটোৱে আমাক শিকায় যে সকলো তৰ্কত জয়ী হোৱাতকৈ কেতিয়াবা তৰ্কৰ পৰা আঁতৰি অহাটোৱেই প্ৰকৃত বুদ্ধিমত্তাৰ পৰিচয়।

         ভাতৰ ভেঁকুৰি দেখি ভাতৰ জোখ কৰা

 ‘ভাতৰ ভেঁকুৰি দেখি ভাতৰ জোখ কৰা’ এটা তাৎপৰ্যপূৰ্ণ অসমীয়া লোকোক্তি। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো বস্তুৰ সামান্য অংশ বা বাহ্যিক অৱস্থা দেখি সমগ্ৰ বস্তুটোৰ পৰিমাণ বা গুণাগুণৰ বিষয়ে অনুমান কৰা।

মানুহে বহু সময়ত কোনো বিষয়ৰ সম্পূৰ্ণ তথ্য নজনাকৈয়ে সামান্য অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে। যেনে—ভাত ৰান্ধোঁতে চৰুৰ পৰা ওলোৱা ভেঁকুৰি দেখি ভাতৰ পৰিমাণ বা অৱস্থাৰ বিষয়ে অনুমান কৰিব পাৰি। ঠিক সেইদৰে কোনো মানুহৰ সামান্য আচৰণ, কোনো প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা কাম অথবা কোনো ঘটনাৰ এটা দিশ দেখি তাৰ সামগ্ৰিক অৱস্থাৰ বিষয়ে ধাৰণা কৰিব পাৰি। অৱশ্যে এনে অনুমান সদায় শুদ্ধ নহ’বও পাৰে।

কেতিয়াবা বাহ্যিক অৱস্থা আৰু বাস্তৱ পৰিস্থিতিৰ মাজত যথেষ্ট পাৰ্থক্য থাকে। সেয়েহে কোনো বিষয়ৰ সম্পূৰ্ণ সত্যতা নজনাকৈ সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা উচিত নহয়। আনহাতে, অভিজ্ঞ আৰু বিচক্ষণ ব্যক্তিয়ে সামান্য ইংগিতৰ পৰাও বহু কথাৰ আভাস পাব পাৰে।

গতিকে এই প্ৰবচনটোৱে আমাক পৰ্যবেক্ষণ শক্তি বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে বিবেচনা আৰু বিচাৰ-বুদ্ধিৰে সিদ্ধান্ত ল’বলৈ শিক্ষা দিয়ে। সামান্য লক্ষণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি, কিন্তু সম্পূৰ্ণ সত্য জানিবলৈ বিষয়টোৰ গভীৰতালৈ যোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।

                    নাকৰ আগত নেদেখা

 ‘নাকৰ আগত নেদেখা’—এই ফকৰা-যোজনাটিৰ অৰ্থ হ’ল নিজৰ অতি ওচৰত থকা বস্তু বা ঘটনা এটাও দেখা বা বুজি নোপোৱা। যিসকল মানুহে দূৰৰ কথা ভাবিবলৈ যাওঁতে নিজৰ ওচৰৰ সমস্যা, দায়িত্ব আৰু কৰ্তব্যৰ প্ৰতি চকু নিদিয়ে, তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত এই কথাষাৰ প্ৰযোজ্য।

মানুহৰ জীৱনত দূৰদৰ্শিতা থকাৰ প্ৰয়োজন আছে। কিন্তু দূৰৰ কথা চিন্তা কৰাৰ আগতে নিজৰ চাৰিওফালৰ পৰিস্থিতি আৰু দায়িত্বৰ বিষয়ে সচেতন হোৱা উচিত। কিছুমান মানুহে আনৰ দোষ-ত্ৰুটি সহজে বিচাৰি উলিয়াব পাৰে, কিন্তু নিজৰ ভুলবোৰ দেখা নাপায়। আনৰ সমস্যা সমাধানৰ পৰামৰ্শ দিয়ে, অথচ নিজৰ সমস্যাৰ সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা নকৰে। এনে লোককো ‘নাকৰ আগত নেদেখা’ বুলি ক’ব পাৰি।

উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ছাত্ৰই পৰীক্ষাত ভাল ফলাফল কৰাৰ সপোন দেখে, কিন্তু নিয়মিত পঢ়া-শুনা নকৰে। এজন ব্যক্তিয়ে সমাজৰ উন্নতিৰ কথা কয়, অথচ নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰে। এয়া নিজৰ ওচৰৰ কৰ্তব্যৰ প্ৰতি অৱহেলাৰ উদাহৰণ।

সেয়েহে, কেৱল দূৰলৈ চালে নহ’ব; নিজৰ ওচৰৰ দায়িত্ব, কৰ্তব্য আৰু সমস্যাবোৰো চিনাক্ত কৰিব জানিব লাগিব। নিজৰ ভুল শুধৰাই বাস্তৱ পৰিস্থিতি বুজি কাম কৰিব পাৰিলেহে জীৱনত প্ৰকৃত সফলতা লাভ কৰা সম্ভৱ। এয়াই ‘নাকৰ আগত নেদেখা’ ফকৰা-যোজনাটিৰ মূল শিক্ষা।

                       কাণত তুলা দিয়া

 ‘কাণত তুলা দিয়া’ অসমীয়া ভাষাৰ এক প্ৰচলিত জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো কথা, উপদেশ, অনুৰোধ বা অভিযোগ শুনিও নুশুনাৰ ভাও ধৰা। অৰ্থাৎ ইচ্ছাকৃতভাৱে আনৰ কথা আওকাণ কৰা।

মানুহ সামাজিক জীৱ। সমাজত বাস কৰিবলৈ হ’লে আমি ইজনে সিজনৰ কথা শুনিব লাগে আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি আনৰ পৰামৰ্শ গ্ৰহণ কৰিব লাগে। কিন্তু কিছুমান মানুহে নিজৰ স্বাৰ্থ, অহংকাৰ বা জেদৰ বাবে আনৰ কথা শুনিবলৈ নিবিচাৰে। তেওঁলোকে আনৰ উপদেশ বা সতৰ্কবাণীক গুৰুত্ব নিদি নিজৰ ইচ্ছামতে কাম কৰে। এনে আচৰণকে ‘কাণত তুলা দিয়া’ বুলি কোৱা হয়।

উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ছাত্ৰক বাৰে বাৰে পঢ়া-শুনাত মনোযোগ দিবলৈ কোৱাৰ পিছতো তেওঁ যদি শিক্ষকৰ কথা আওকাণ কৰে, তেন্তে ক’ব পাৰি যে ছাত্ৰজনে কাণত তুলা দিছে।

সেয়েহে, জীৱনত সফল হ’বলৈ হ’লে আনৰ ভাল কথা মনোযোগেৰে শুনিব লাগে। অৱশ্যে সকলো কথাতে হয়ভৰ দিয়াৰ প্ৰয়োজন নাই, কিন্তু যুক্তিসংগত পৰামৰ্শক কেতিয়াও আওকাণ কৰা উচিত নহয়।

                        চকু থাকিও কণা

 ‘চকু থাকিও কণা’—এই ফকৰা-যোজনাটিৰ অৰ্থ হৈছে চকু থকা সত্ত্বেও যিজনে প্ৰকৃত সত্য বা বাস্তৱতা বুজি নাপায়, তেওঁক কণা বুলি কোৱা হয়। ইয়াত শাৰীৰিক অন্ধত্বৰ কথা কোৱা হোৱা নাই; বৰং জ্ঞান, বিবেক আৰু বুদ্ধি থকা সত্ত্বেও যিসকলে সত্যক উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰে, তেওঁলোকৰ কথাহে বুজোৱা হৈছে।

মানুহৰ চকু হৈছে পৃথিৱীখন চোৱাৰ এক প্ৰধান অংগ। কিন্তু কেৱল চকুৰে দেখিলেই সকলো কথা বুজিব নোৱাৰি। কোনো ঘটনা বা বিষয়ৰ প্ৰকৃত সত্য উপলব্ধি কৰিবলৈ জ্ঞান, বুদ্ধি আৰু বিবেকৰ প্ৰয়োজন। বহু সময়ত মানুহে নিজৰ স্বাৰ্থ, অহংকাৰ, অন্ধবিশ্বাস আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে চকুৰ আগতে ঘটি থকা অন্যায়-অবিচাৰো দেখা নাপায়। কিছুমানে আকৌ সত্য জানিও স্বাৰ্থৰ খাতিৰত তাক স্বীকাৰ কৰিব নিবিচাৰে। এনে লোকৰ চকু থাকিলেও তেওঁলোক মানসিকভাৱে অন্ধ।

সেয়েহে মানুহে কেৱল চকুৰে চাবলৈ শিকিলেই নহ’ব, বিবেক আৰু জ্ঞানেৰেও সত্যক উপলব্ধি কৰিবলৈ শিকিব লাগিব। অন্যায়ক অন্যায় আৰু সত্যক সত্য বুলি চিনাক্ত কৰিব পৰা গুণ মানুহৰ থাকিব লাগে। তেতিয়াহে মানুহ প্ৰকৃত অৰ্থত জ্ঞানী আৰু সচেতন হ’ব পাৰিব।

গতিকে, চকু থাকিও কণা নহৈ জ্ঞান, বিবেক আৰু সত্য উপলব্ধি কৰাৰ ক্ষমতা অৰ্জন কৰাটোৱেই এই ফকৰা-যোজনাটিৰ মূল শিক্ষা।

                দাঁত থাকোঁতে দাঁতৰ মৰ্ম নুবুজা

মানুহে বহু সময়ত নিজৰ হাতত থকা মূল্যৱান বস্তুৰ প্ৰকৃত মূল্য বুজি নাপায়। যেতিয়ালৈকে কোনো বস্তু আমাৰ ওচৰত থাকে, তেতিয়ালৈকে তাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰোঁ। কিন্তু সেই বস্তুটো হেৰুৱাই পেলোৱাৰ পিছতহে তাৰ অভাৱ আৰু মূল্য গভীৰভাৱে অনুভৱ কৰোঁ। এই কথাকে বুজাবলৈ কোৱা হয়—‘দাঁত থাকোঁতে দাঁতৰ মৰ্ম নুবুজা।’

দাঁত মানুহৰ শৰীৰৰ এক অতি প্ৰয়োজনীয় অংগ। দাঁতৰ সহায়ত আমি খাদ্য চোবাই খাওঁ আৰু সুন্দৰকৈ কথা ক’ব পাৰোঁ। কিন্তু দাঁত ভালে থকা অৱস্থাত আমি সাধাৰণতে দাঁতৰ যত্ন লোৱাৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব নিদিওঁ। যেতিয়া দাঁতত বিষ হয় বা দাঁত সৰি পৰে, তেতিয়াহে দাঁতৰ প্ৰকৃত প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰোঁ। তেতিয়া ইচ্ছা কৰিলেও হেৰাই যোৱা দাঁতটো ঘূৰাই পাব নোৱাৰোঁ।

এই কথাষাৰ কেৱল দাঁতৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়। জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ সত্যতা দেখা যায়। পিতৃ-মাতৃ জীয়াই থাকোঁতে বহু সন্তানে তেওঁলোকৰ মৰম, ত্যাগ আৰু অৱদানৰ মূল্য বুজি নাপায়। কিন্তু তেওঁলোকৰ মৃত্যুৰ পিছতহে সেই মৰমৰ অভাৱত চকুলো টোকে। একেদৰে সুস্বাস্থ্য থাকোঁতে স্বাস্থ্যৰ মূল্য বুজি নাপায়, কিন্তু ৰোগত আক্ৰান্ত হ’লেহে স্বাস্থ্যৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰে।

সেয়েহে জীৱনত যি সম্পদ, সম্পৰ্ক আৰু সুযোগ আমাৰ হাতত আছে, সেইবোৰৰ যথাসময়তে মূল্যায়ন কৰা উচিত। হেৰুওৱাৰ পিছত অনুশোচনা কৰি কোনো লাভ নাই। সময় থাকোঁতেই আপোনজনক মৰম কৰিব লাগে, স্বাস্থ্যৰ যত্ন ল’ব লাগে আৰু লাভ কৰা সুযোগৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, যি বস্তুৰ মূল্য আমাৰ জীৱনত অপৰিসীম, সেই বস্তুৰ মৰ্ম বুজিবলৈ হেৰুওৱালৈ অপেক্ষা কৰা উচিত নহয়। यही হৈছে ‘দাঁত থাকোঁতে দাঁতৰ মৰ্ম নুবুজা’ প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা।

                 হাতী কিনি অংকুশ নিকিনা

মানুহে কোনো এটা ডাঙৰ কাম কৰিবলৈ আগবাঢ়িলে সেই কামৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো সা-সুবিধা আৰু আহিলা-পাতি আগতীয়াকৈ যোগাৰ কৰি লোৱা উচিত। কেৱল মূল বস্তুটো কিনিলেই বা লাভ কৰিলেই নহয়, সেই বস্তুটো ব্যৱহাৰ আৰু পৰিচালনা কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় আনুষংগিক বস্তুৰো প্ৰয়োজন হয়। এই কথাকে অসমীয়া প্ৰবচনটোত সুন্দৰভাৱে প্ৰকাশ কৰা হৈছে—‘হাতী কিনি অংকুশ নিকিনা’।

হাতী এটা অতি ডাঙৰ আৰু শক্তিশালী জন্তু। হাতী কিনিলেই নহ’ব, তাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ অংকুশৰো প্ৰয়োজন। অংকুশ নাথাকিলে হাতীটোক পৰিচালনা কৰাত অসুবিধা হ’ব পাৰে। ঠিক তেনেদৰে কোনো কামৰ মূল বস্তুটো আহৰণ কৰিলেও তাৰ লগত জড়িত প্ৰয়োজনীয় আন বস্তুবোৰৰ ব্যৱস্থা নকৰিলে কামটো সম্পূৰ্ণ নহয়।

আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনতো এনে উদাহৰণ বহুতো দেখা যায়। কোনোবাই গাড়ী কিনিলে কিন্তু ইন্ধনৰ ব্যৱস্থা নকৰিলে সেই গাড়ী চলাব নোৱাৰিব। কোনোবাই ঘৰ সাজিলে কিন্তু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ব্যৱস্থা নকৰিলে ঘৰটো সম্পূৰ্ণ নহ’ব। ঠিক তেনেদৰে কোনো ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিও প্ৰয়োজনীয় মূলধন, কৰ্মচাৰী আৰু পৰিকল্পনাৰ ব্যৱস্থা নকৰিলে সফলতা লাভ কৰাটো কঠিন।

সেয়েহে যিকোনো কাম হাতত লোৱাৰ আগতে তাৰ লগত জড়িত সকলো প্ৰয়োজনীয় দিশৰ বিষয়ে চিন্তা কৰা উচিত। অপৰিকল্পিতভাৱে কাম কৰিলে সময়, ধন আৰু শ্ৰমৰ অপচয় হয়। জীৱনত সফল হ’বলৈ হ’লে দূৰদৰ্শিতা, পৰিকল্পনা আৰু বিচক্ষণতাৰ প্ৰয়োজন।

গতিকে ‘হাতী কিনি অংকুশ নিকিনা’ প্ৰবচনটোৰ পৰা আমি এই শিক্ষা পাওঁ যে কোনো কামৰ মূল বস্তুটো আহৰণ কৰিলেই দায়িত্ব শেষ নহয়; সেই কামটো সফলভাৱে সম্পন্ন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় আনুষংগিক ব্যৱস্থাবোৰো আগতীয়াকৈ কৰি ল’ব লাগে।

                            পানীত হাঁহ নচৰা

“পানীত হাঁহ নচৰা” অসমীয়া ভাষাৰ এটা প্ৰচলিত জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো কামৰ প্ৰভাৱ বা পৰিৱৰ্তন অলপো নোহোৱা, কোনো কথাই মনত অলপো ক্ৰিয়া নকৰা বা সম্পূৰ্ণ নিৰ্বিকাৰ হৈ থকা।

হাঁহ পানীত বাস কৰা এবিধ চৰাই। হাঁহে পানীত সাঁতুৰি থাকিলেও তাৰ গাৰ পানী সৰকি পৰে আৰু গাত পানী লাগি নাথাকে। সেইদৰে কিছুমান মানুহৰ ওপৰত কোনো ঘটনা, উপদেশ, সমালোচনা বা বিপদৰ কোনো প্ৰভাৱ নপৰে। তেওঁলোকে সকলো কথা শুনিও নুশুনাৰ দৰে থাকে। কোনো পৰিৱৰ্তন বা প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ নকৰে। এনে অৱস্থাকে ‘পানীত হাঁহ নচৰা’ বুলি কোৱা হয়।

মানুহৰ জীৱনত ভাল কথা শুনি তাৰ পৰা শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা উচিত। কিন্তু কিছুমান মানুহে বাৰে বাৰে উপদেশ দিয়াৰ পিছতো নিজৰ ভুল শুধৰাবলৈ চেষ্টা নকৰে। তেওঁলোকৰ মনত কোনো কথাই প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে। এনে মানুহৰ ক্ষেত্ৰত এই জতুৱা ঠাঁচটো প্ৰয়োগ কৰা হয়।

সেয়েহে, ‘পানীত হাঁহ নচৰা’ কথাষাৰে মানুহৰ নিৰ্বিকাৰ মনোভাৱ আৰু কোনো কথাৰ প্ৰতি প্ৰভাৱিত নোহোৱা স্বভাৱক বুজায়।

লোভে পাপ, পাপে মৃত্যু

মানুহৰ মনত ধন-সম্পত্তি, সা-সম্পত্তি আৰু সুখ-সুবিধা লাভ কৰাৰ ইচ্ছা থকাটো স্বাভাৱিক। কিন্তু সেই ইচ্ছাই যেতিয়া অত্যধিক ৰূপ ধাৰণ কৰে, তেতিয়া তাক লোভ বুলি কোৱা হয়। লোভ মানুহৰ এটা প্ৰধান দুৰ্গুণ। ই মানুহৰ বিবেক-বুদ্ধি নষ্ট কৰি অন্যায় আৰু অসৎ কাম কৰিবলৈ প্ৰৰোচিত কৰে।

লোভৰ বশৱৰ্তী হৈ মানুহে বহু সময়ত ন্যায়-অন্যায়ৰ বিচাৰ কৰিবলৈ পাহৰি যায়। অধিক ধন-সম্পত্তি অৰ্জন কৰাৰ আশাত মানুহে মিছা কথা কয়, প্ৰতাৰণা কৰে, আনৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰে আৰু বিভিন্ন অপৰাধমূলক কাৰ্যত লিপ্ত হয়। ইয়াৰ ফলত সমাজত অন্যায়, অবিচাৰ আৰু অশান্তিৰ সৃষ্টি হয়। লোভৰ বাবে মানুহে নিজৰ আপোনজনৰ সৈতেও শত্ৰুতা কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে।

ইতিহাস আৰু সমাজত এনে বহু উদাহৰণ পোৱা যায়, য’ত লোভৰ পৰিণতিত মানুহে নিজৰ জীৱন, সন্মান আৰু সুখ-শান্তি হেৰুৱাইছে। কোনোবাই অধিক ধন ঘটাৰ আশাত দুৰ্নীতি কৰি কাৰাগাৰলৈ যাবলগীয়া হৈছে, আন কোনোবাই আনৰ সম্পত্তি হৰলুকি কৰি মৃত্যুকো আঁকোৱালি লৈছে। সেয়েহে কোৱা হয়—লোভৰ পৰাই পাপৰ জন্ম হয় আৰু পাপৰ পৰিণতি অৱশেষত মৃত্যুৰ কাৰণ হ’ব পাৰে।

প্ৰকৃততে মানুহৰ সুখ কেৱল ধন-সম্পত্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। সততা, পৰিশ্ৰম, সন্তুষ্টি আৰু মানৱীয় গুণেহে মানুহৰ জীৱন সুন্দৰ কৰি তোলে। গতিকে আমি কেতিয়াও লোভৰ বশৱৰ্তী হোৱা উচিত নহয়। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি পৰিশ্ৰম কৰি উপাৰ্জন কৰা আৰু যি আছে তাতে সন্তুষ্ট থাকিবলৈ শিকা উচিত।

গতিকে, ‘লোভে পাপ, পাপে মৃত্যু’—এই কথাষাৰৰ মাজত গভীৰ জীৱন-দৰ্শন নিহিত হৈ আছে। লোভ পৰিহাৰ কৰি সততা আৰু ন্যায়ৰ পথেৰে জীৱন পৰিচালনা কৰিলেহে ব্যক্তি, সমাজ আৰু দেশৰ মংগল সাধন হ’ব।

                      অতি লোভত তাঁতী নষ্ট

মানুহৰ মনত আশা-আকাংক্ষা থকাটো স্বাভাৱিক। জীৱনত উন্নতি কৰিবলৈ হ’লে মানুহে পৰিশ্ৰম কৰিব লাগে আৰু উচ্চাকাংক্ষা পুহি ৰাখিব লাগে। কিন্তু সেই আশা যেতিয়া অত্যধিক লোভলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়, তেতিয়া মানুহৰ সৰ্বনাশৰ কাৰণ হৈ পৰে। এই কথাষাৰকে ‘অতি লোভত তাঁতী নষ্ট’ প্ৰবচনটোৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰা হৈছে।

এজন তাঁতীয়ে নিজৰ উপাৰ্জনেৰে সুখে-সন্তোষে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল। কিন্তু অধিক ধন-সম্পত্তি আহৰণ কৰাৰ লোভত তেওঁ নিজৰ সামৰ্থ্যতকৈ অধিক কাম কৰিবলৈ ধৰিলে। ফলত তেওঁ আগতে কৰা কামবোৰো ভালদৰে কৰিব নোৱাৰা হ’ল। অৱশেষত অধিক লাভৰ আশাত তেওঁ নিজৰ সঞ্চিত সম্পদ আৰু উপাৰ্জনৰ পথো হেৰুৱালে। অৰ্থাৎ অত্যধিক লোভে তেওঁৰ জীৱনলৈ বিপৰ্যয় নমাই আনিলে।

বাস্তৱ জীৱনতো এনে বহু উদাহৰণ দেখা যায়। অধিক ধন ঘটাৰ আশাত কিছুমান মানুহে অসৎ উপায় অৱলম্বন কৰে। আনৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰে, দুৰ্নীতিৰ আশ্ৰয় লয় আৰু বিভিন্ন অপৰাধমূলক কামত লিপ্ত হয়। ইয়াৰ ফলত এদিন তেওঁলোকে নিজৰ সন্মান, শান্তি আৰু সম্পত্তি সকলো হেৰুৱাবলগীয়া হয়। আনহাতে, যিজনে নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সন্তুষ্টিৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে, তেওঁ তুলনামূলকভাৱে সুখী হয়।

সেয়েহে মানুহে কেতিয়াও অত্যধিক লোভ কৰা উচিত নহয়। পৰিশ্ৰম, সততা, সংযম আৰু সন্তুষ্টিয়েহে মানুহৰ জীৱন সুন্দৰ কৰি তোলে। মনত ৰাখিব লাগে যে লোভৰ কোনো সীমা নাই আৰু অত্যধিক লোভৰ পৰিণতি সদায় ভয়ংকৰ।

গতিকে, অতিৰিক্ত লোভে মানুহৰ সুখ-শান্তি আৰু সৰ্বস্ব ধ্বংস কৰিব পাৰে। এই চিৰন্তন সত্যটোৱেই ‘অতি লোভত তাঁতী নষ্ট’ প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা।

                     নিজৰ ঢোল নিজে বজোৱা

‘নিজৰ ঢোল নিজে বজোৱা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটি প্ৰচলিত জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল নিজৰ গুণ, কৃতিত্ব বা সফলতাৰ কথা নিজেই বেছিকৈ প্ৰচাৰ কৰা। ঢোল বজালে যেনেকৈ চাৰিওফালে শব্দ বিয়পি পৰে, তেনেকৈ কিছুমান মানুহে নিজৰ প্ৰশংসা নিজেই কৰি ফুৰে।

প্ৰকৃততে গুণী আৰু যোগ্য মানুহে নিজৰ গুণৰ কথা নিজে কৈ ফুৰিবলগীয়া নহয়। তেওঁৰ কৰ্ম, আচৰণ আৰু সফলতাই আনৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। কিন্তু কিছুমান মানুহে সামান্য কাম এটা কৰিও নিজৰ প্ৰশংসাত পঞ্চমুখ হৈ পৰে। তেওঁলোকে আনৰ প্ৰশংসা লাভ কৰিবলৈ নিজৰ কৃতিত্বৰ কথা বাৰে বাৰে কৈ ফুৰে। এনে আচৰণে মানুহৰ ব্যক্তিত্বৰ মহত্ত্ব প্ৰকাশ নকৰে, বৰং আত্মম্ভৰিতাৰ পৰিচয় দিয়ে।

মানুহে নিজৰ কামৰ প্ৰচাৰ কৰাতকৈ কামৰ মান উন্নত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া উচিত। বিনয়, সততা আৰু কৰ্মনিষ্ঠাই মানুহক প্ৰকৃত সন্মান প্ৰদান কৰে। আনৰ মুখেৰে প্ৰশংসা শুনিবলৈ পোৱাটো নিজৰ মুখেৰে নিজৰ প্ৰশংসা কৰাৰ তুলনাত অধিক গৌৰৱৰ কথা।

সেয়েহে আমি নিজৰ ঢোল নিজে বজোৱাৰ অভ্যাস ত্যাগ কৰি নিজৰ কৰ্ম আৰু যোগ্যতাৰ দ্বাৰা সমাজত পৰিচয় দাঙি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত। মনত ৰখা উচিত যে প্ৰকৃত প্ৰতিভাই নিজেই নিজৰ পৰিচয় দিয়ে; তাৰ বাবে ঢোল বজোৱাৰ প্ৰয়োজন নহয়।

                      আকাশত চাং পতা

 ‘আকাশত চাং পতা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটা প্ৰচলিত জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল অসম্ভৱ বা অবাস্তৱ কল্পনা কৰা, অলীক সপোন দেখা অথবা বাস্তৱতাৰ সৈতে কোনো সম্পৰ্ক নথকা উচ্চাকাংক্ষা পুহি ৰখা।

মানুহে জীৱনত উন্নতি কৰিবলৈ সপোন দেখিব লাগে। কিন্তু সেই সপোন বাস্তৱসন্মত হোৱা উচিত। কেৱল মনতে ডাঙৰ ডাঙৰ পৰিকল্পনা কৰিলে বা অসম্ভৱ কামৰ কল্পনা কৰিলেই সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰি। সফলতা লাভ কৰিবলৈ হ’লে পৰিশ্ৰম, অধ্যৱসায়, ধৈৰ্য আৰু বাস্তৱসন্মত পৰিকল্পনাৰ প্ৰয়োজন। যিজন ব্যক্তিয়ে কোনো ধৰণৰ প্ৰস্তুতি বা পৰিশ্ৰম নকৰাকৈয়ে অতি ডাঙৰ সফলতাৰ আশা কৰে, তেওঁ আকাশত চাং পতাৰ দৰে কাম কৰে।

উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ছাত্ৰই কিতাপ নপঢ়াকৈয়ে পৰীক্ষাত প্ৰথম স্থান লাভ কৰাৰ আশা কৰিলে সেয়া আকাশত চাং পতাৰ নিচিনা কথা হ’ব। ঠিক সেইদৰে, কোনো ব্যক্তিয়ে কোনো মূলধন, পৰিকল্পনা বা পৰিশ্ৰম নকৰাকৈয়ে ধনী হোৱাৰ সপোন দেখিলেও তাক অবাস্তৱ কল্পনা বুলিব পাৰি।

সেয়েহে, মানুহে সপোন দেখাৰ লগতে সেই সপোন পূৰণৰ বাবে বাস্তৱসন্মত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব লাগে। কেৱল কল্পনাৰ জগতত বিচৰণ নকৰি কৰ্মমুখী হোৱাটোহে জীৱনৰ প্ৰকৃত সফলতাৰ চাবিকাঠি। অতএব, আকাশত চাং নাপাতি বাস্তৱৰ মাটিত ভৰি থৈ আগবাঢ়িব লাগে।

                  হাতী গিলি ভেঁকুৰি ওলোৱা

‘হাতী গিলি ভেঁকুৰি ওলোৱা’—এই ফকৰা-যোজনাটিৰ অৰ্থ হ’ল নিজৰ সামৰ্থ্যতকৈ অধিক ডাঙৰ কাম কৰিবলৈ গৈ শেষত সৰু-সুৰা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈ বিপদত পৰা।

হাতী এটা অতি ডাঙৰ জন্তু। আনহাতে, ভেঁকুৰি এটা অতি সৰু প্ৰাণী। হাতীৰ দৰে বিশাল জন্তু এটাক গিলিবলৈ চেষ্টা কৰা আৰু তাৰ পিছত ভেঁকুৰি ওলাই অহাটো এক অসম্ভৱ আৰু হাস্যকৰ কথা। এই ফকৰাটোৰ মাজেৰে মানুহৰ অতি উচ্চাকাংক্ষা আৰু অবিবেচক কামৰ পৰিণতি প্ৰকাশ পাইছে।

মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্য, যোগ্যতা আৰু আৰ্থিক অৱস্থা বিবেচনা নকৰাকৈ কেতিয়াবা এনে কাম হাতত লয়, যিটো সম্পূৰ্ণ কৰাটো তেওঁৰ পক্ষে সম্ভৱ নহয়। ফলত তেওঁ নানা সমস্যাৰ সন্মুখীন হয় আৰু শেষত নিজৰ ভুলৰ বাবে অনুতাপ কৰিবলগীয়া হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ উপাৰ্জনৰ সামৰ্থ্য নথকাকৈ বৃহৎ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰি ঋণৰ বোজাত পোত যাব পাৰে। তেনেদৰে সামৰ্থ্যৰ বাহিৰত গৈ আনক দেখুৱাবলৈ অযথা ধন খৰচ কৰিলেও বিপদত পৰিবলগীয়া হয়।

সেয়েহে জীৱনত কোনো কাম হাতত লোৱাৰ আগতে নিজৰ সামৰ্থ্য, যোগ্যতা আৰু পৰিস্থিতিৰ কথা বিবেচনা কৰা উচিত। অতি উচ্চাকাংক্ষা বা লোকক দেখুৱাৰ মানসিকতাই মানুহক বিপথে পৰিচালিত কৰিব পাৰে।

গতিকে, নিজৰ সামৰ্থ্যৰ বাহিৰত গৈ ডাঙৰ কাম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি শেষত সৰু-সুৰা সমস্যাতো বিপদত পৰা অৱস্থাকে ‘হাতী গিলি ভেঁকুৰি ওলোৱা’ বুলি কোৱা হয়।

                 সৰু মুখত ডাঙৰ কথা

‘সৰু মুখত ডাঙৰ কথা’ এটা অসমীয়া জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল নিজৰ বয়স, অভিজ্ঞতা, জ্ঞান বা যোগ্যতাতকৈ অধিক ডাঙৰ কথা কোৱা। সাধাৰণতে কম বয়সীয়া বা কম অভিজ্ঞতাসম্পন্ন ব্যক্তিয়ে যেতিয়া নিজৰ সামৰ্থ্যৰ বাহিৰৰ কথা কয় বা ডাঙৰ ডাঙৰ উপদেশ দিয়ে, তেতিয়া এই কথাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

মানুহৰ কথা কোৱাৰ আগতে নিজৰ জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে সচেতন হোৱা উচিত। কেৱল ডাঙৰ ডাঙৰ কথা ক’লেই মানুহ ডাঙৰ নহয়। মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয় তেওঁৰ কৰ্ম, জ্ঞান, আচৰণ আৰু অভিজ্ঞতাৰ মাজত প্ৰকাশ পায়। যিজন ব্যক্তিৰ নিজৰ বিষয়টোৰ ওপৰত পৰ্যাপ্ত জ্ঞান নাই, তেওঁ যদি আনক ডাঙৰ ডাঙৰ উপদেশ দিয়ে বা অসম্ভৱ কাম কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে, তেন্তে তেওঁৰ কথাই হাঁহিৰ খোৰাক যোগায়। সেয়েহে নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু যোগ্যতা অনুসৰি কথা কোৱা উচিত। অৱশ্যে বয়সত সৰু হ’লেও কোনো ব্যক্তিৰ জ্ঞান আৰু চিন্তাধাৰা ডাঙৰ হ’ব পাৰে। গতিকে কেৱল বয়সৰ ভিত্তিত কাৰো কথাক অৱহেলা কৰা উচিত নহয়।

গতিকে, কথা কওঁতে আত্মসংযম আৰু বাস্তৱ জ্ঞানৰ পৰিচয় দিব লাগে। নিজৰ যোগ্যতা আৰু অভিজ্ঞতাৰ সীমা বুজি কথা কোৱাটোৱেই বুদ্ধিমানৰ কাম।

                 টেঙা আম খাই গুটিৰ জোৰ

ভাবাৰ্থ: নিজৰ সামৰ্থ্য বা যোগ্যতা নথকাকৈ আনৰ শক্তি, সম্পদ বা ক্ষমতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গৰ্ব কৰা বা ডাঙৰ ডাঙৰ কথা কোৱাকে ‘টেঙা আম খাই গুটিৰ জোৰ’ বুলি কোৱা হয়।

ভাব সম্প্ৰসাৰণ:

মানুহে নিজৰ যোগ্যতা আৰু সামৰ্থ্য অনুসৰি কাম কৰিব লাগে। নিজৰ শক্তি বা প্ৰতিভা নথকাকৈ আনৰ সহায়-সহযোগিতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি অহংকাৰ কৰাটো উচিত নহয়। কিছুমান মানুহে নিজে কোনো বিশেষ কাম কৰিব নোৱাৰিলেও আনৰ ধন-সম্পত্তি, ক্ষমতা বা প্ৰভাৱৰ জোৰত নিজৰ প্ৰভাৱ দেখুৱাবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু আনৰ শক্তিৰে কৃতিত্ব দেখুওৱা মানুহৰ প্ৰকৃত যোগ্যতা প্ৰকাশ নাপায়।

যেনে, কোনোবাই আনৰ সহায়ত এটা কাম সম্পন্ন কৰি নিজেই সকলো কৃতিত্ব ল’বলৈ চেষ্টা কৰিলে সেয়া এই প্ৰবচনটোৰ সৈতে মিলে। টেঙা আম খাই গুটিৰ জোৰ দেখুওৱাৰ কোনো অৰ্থ নাই। ঠিক তেনেদৰে আনৰ সামৰ্থ্যক নিজৰ সামৰ্থ্য বুলি জাহিৰ কৰাটোও হাস্যকৰ।

সেয়েহে মানুহে আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি অহংকাৰ নকৰি নিজৰ যোগ্যতা, পৰিশ্ৰম আৰু আত্মবিশ্বাসৰ জৰিয়তে জীৱনত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে। নিজৰ শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰখাটোৱেই প্ৰকৃত সফলতাৰ চাবিকাঠি।

              ধনীৰ ঘৰত ধন, দুখীয়াৰ ঘৰত দুখ

পৃথিৱীত সকলো মানুহৰ জীৱন একে নহয়। কোনোবাই ধন-সম্পত্তি, সুখ-সুবিধা আৰু বিলাসিতাৰ মাজত জীৱন কটায়, আনহাতে কোনোবাই দুবেলা দুমুঠি আহাৰৰ বাবেও সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হয়। ধনী মানুহৰ ঘৰত ধনৰ অভাৱ নাথাকে, কিন্তু দুখীয়া মানুহৰ ঘৰত অভাৱ-অনাটন আৰু দুখ-কষ্টই নিতৌ দেখা দিয়ে। এই কথাষাৰেই ‘ধনীৰ ঘৰত ধন, দুখীয়াৰ ঘৰত দুখ’ প্ৰবচনটোৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে।

সমাজত ধনী আৰু দুখীয়া মানুহৰ মাজত থকা অৰ্থনৈতিক বৈষম্যৰ ছবি এই প্ৰবচনটোৱে দাঙি ধৰে। ধনী মানুহে উন্নত শিক্ষা, চিকিৎসা, বাসস্থান আৰু অন্যান্য সা-সুবিধা সহজে লাভ কৰে। আনহাতে, দুখীয়া মানুহে নিজৰ মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিবলৈও বহু কষ্ট কৰিবলগীয়া হয়। ধনীৰ সন্তানৰ বাবে উন্নত শিক্ষাৰ দুৱাৰ মুকলি থাকে, কিন্তু দুখীয়াৰ সন্তানে আৰ্থিক অসুবিধাৰ বাবে আধাতে পঢ়া-শুনা এৰিবলগীয়া হয়। ধনীয়ে নিজৰ ধন বৃদ্ধি কৰাৰ সুযোগ পায়, কিন্তু দুখীয়াই দৈনন্দিন জীৱন নিৰ্বাহৰ চিন্তাতে দিন পাৰ কৰে।

অৱশ্যে ধন-সম্পত্তিয়েই মানুহৰ সুখৰ একমাত্ৰ মাপকাঠী নহয়। বহু ধনী মানুহৰ জীৱনতো অশান্তি থাকে আৰু বহু দুখীয়া মানুহেও সীমিত সম্পদৰ মাজত সুখেৰে জীৱন কটায়। সেয়েহে সমাজত ধনী-দুখীয়াৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰা, সকলোৰে বাবে সমান শিক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা কৰা আৰু দুখীয়া লোকসকলক স্বাৱলম্বী কৰি তোলা অতি প্ৰয়োজন।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে এখন সুস্থ আৰু উন্নত সমাজ গঢ়িবলৈ ধনী-দুখীয়াৰ মাজৰ বৈষম্য দূৰ কৰিব লাগিব। ধনীৰ ঘৰত ধন আৰু দুখীয়াৰ ঘৰত দুখ—এনে বৈষম্যমূলক পৰিস্থিতিৰ পৰিৱৰ্তে সকলোৰে ঘৰত সুখ, শান্তি আৰু সমৃদ্ধি প্ৰতিষ্ঠা হোৱাটোৱেই আমাৰ কাম্য।

                অতি ভক্তি চোৰৰ লক্ষণ

‘অতি ভক্তি চোৰৰ লক্ষণ’ — এই ফকৰাটিৰ অৰ্থ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে যদি আন এজনৰ প্ৰতি অত্যধিক ভক্তি, প্ৰশংসা বা তোষামোদ প্ৰদৰ্শন কৰে, তেন্তে তাৰ আঁৰত কিবা স্বাৰ্থ বা অসৎ উদ্দেশ্য লুকাই থাকিব পাৰে। প্ৰকৃত ভক্তি বা সন্মান কেতিয়াও অতিৰঞ্জিত নহয়। কিন্তু কিছুমান মানুহে নিজৰ স্বাৰ্থ সিদ্ধিৰ বাবে আনৰ ওচৰত অত্যধিক নম্ৰতা আৰু আনুগত্য প্ৰদৰ্শন কৰে।

সমাজত এনে বহু লোক দেখা যায়, যিসকলে মুখত মিঠা কথা কৈ আনৰ মন জয় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। তেওঁলোকে প্ৰয়োজনতকৈ অধিক প্ৰশংসা কৰে, সকলো কথাতে হয়ভৰ দিয়ে আৰু নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে আনক সন্তুষ্ট কৰি ৰাখে। কিন্তু তেওঁলোকৰ অন্তৰত প্ৰকৃত সন্মান বা ভালপোৱা নাথাকে। সুবিধা পালেই তেওঁলোকে নিজৰ আচল ৰূপ প্ৰকাশ কৰে। এনে লোকৰ অত্যধিক ভক্তি আৰু তোষামোদৰ আঁৰত কেতিয়াবা প্ৰতাৰণা বা স্বাৰ্থপৰতাৰ মনোভাৱ লুকাই থাকে।

সেয়েহে মানুহৰ বাহ্যিক আচৰণ দেখি সহজে বিশ্বাস কৰা উচিত নহয়। কাৰোবাৰ কথাতকৈ তেওঁৰ কাম আৰু চৰিত্ৰকহে অধিক গুৰুত্ব দিব লাগে। প্ৰকৃত সন্মান আন্তৰিকতাৰে প্ৰকাশ পায়, অতিৰঞ্জিত প্ৰশংসাৰে নহয়।

গতিকে, এই ফকৰাটিৰ জৰিয়তে আমাক সতৰ্ক কৰি দিয়া হৈছে যে অত্যধিক ভক্তি বা তোষামোদৰ আঁৰত অসৎ উদ্দেশ্য থাকিব পাৰে। সেয়ে মানুহৰ প্ৰতি বিশ্বাস স্থাপন কৰোঁতে বিবেক আৰু বিচাৰ-বুদ্ধিৰ প্ৰয়োগ কৰা উচিত।

                          পেটত কথা নৰয়

‘পেটত কথা নৰয়’—এই ফকৰাটিৰ অৰ্থ হ’ল কোনো মানুহে নিজৰ মনৰ কথা বা গোপন কথা বেছি সময়লৈকে নিজৰ মাজত ৰাখিব নোৱাৰে। তেওঁ কাৰোবাৰ পৰা কোনো গোপন কথা শুনিলেও সেয়া আনৰ আগত প্ৰকাশ নকৰাকৈ থাকিব নোৱাৰে। এনে মানুহৰ স্বভাৱ হ’ল কথা শুনাৰ লগে লগে আনক কৈ দিয়া।

মানুহৰ জীৱনত বিশ্বাস আৰু গোপনীয়তাৰ যথেষ্ট গুৰুত্ব আছে। কোনোবাই বিশ্বাস কৰি আমাৰ আগত নিজৰ ব্যক্তিগত কথা প্ৰকাশ কৰিলে সেই কথা গোপনে ৰখাটো আমাৰ নৈতিক দায়িত্ব। কিন্তু কিছুমান মানুহে নিজৰ জিভা সংযত কৰিব নোৱাৰে। তেওঁলোকে আনৰ গোপন কথা ইজনৰ পৰা সিজনলৈ প্ৰচাৰ কৰি ফুৰে। ফলত বহু সময়ত মানুহৰ মাজত ভুল বুজাবুজি, কাজিয়া আৰু সম্পৰ্কৰ অৱনতি ঘটে।

এজন বিবেচক মানুহে কেতিয়া কি কথা ক’ব লাগে আৰু কেতিয়া মনে মনে থাকিব লাগে, সেই কথা ভালদৰে বুজি পায়। আনহাতে, যাৰ পেটত কথা নৰয়, তেওঁ নিজৰ লগতে আনৰো বিপদ মাতি আনে। সেয়েহে সকলো মানুহৰে কথা কোৱাৰ ক্ষেত্ৰত সংযম থকা উচিত।

গতিকে, এই ফকৰাটিৰ জৰিয়তে আমি শিক্ষা পাওঁ যে গোপন কথা গোপনে ৰখা এক মহৎ গুণ। কথা কোৱাৰ আগতে তাৰ পৰিণতিৰ কথা চিন্তা কৰা উচিত। কাৰণ, সংযত বাক্যই মানুহৰ বিশ্বাস আৰু সন্মান অটুট ৰাখে।

৫. পৰিস্থিতি, বিপদ আৰু সুযোগ সম্পৰ্কীয়

                বিপদত পৰিলে বুদ্ধি ওলায়

মানুহৰ জীৱনত বিপদ-আপদ কেতিয়াও আগতীয়াকৈ জানিব নোৱাৰি। সুখৰ সময়ত মানুহে সাধাৰণতে চিন্তা-ভাবনা কম কৰে। কিন্তু যেতিয়া কোনো বিপদ বা সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়, তেতিয়া সেই বিপদৰ পৰা উদ্ধাৰ পোৱাৰ উপায় বিচাৰি মানুহৰ মনত নতুন নতুন বুদ্ধি আৰু কৌশলৰ উদয় হয়। সেইবাবেই কোৱা হয়, ‘বিপদত পৰিলে বুদ্ধি ওলায়।’

বিপদে মানুহক সাহসী, সচেতন আৰু কৌশলী হ’বলৈ শিকায়। বিপদৰ সময়ত মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু বুদ্ধিমত্তা প্ৰয়োগ কৰি সমস্যাৰ সমাধান বিচাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো এজন মানুহে বাট হেৰুৱাই অচিনাকি ঠাইত পৰিলে চিন্তা কৰি নিজৰ ঘৰলৈ উভতি অহাৰ উপায় উলিয়ায়। ঠিক সেইদৰে, কোনো ছাত্ৰই পৰীক্ষাৰ সময়ত কঠিন প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হ’লে মনোযোগেৰে চিন্তা কৰি উত্তৰ উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে।

প্ৰকৃততে বিপদ হৈছে মানুহৰ বুদ্ধি, ধৈৰ্য আৰু সাহসৰ পৰীক্ষা। বিপদৰ সন্মুখীন নহ’লে মানুহে নিজৰ ভিতৰত থকা সুপ্ত প্ৰতিভা আৰু সামৰ্থ্যৰ কথা বহু সময়ত উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰে। অৱশ্যে বিপদত পৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় এনে নহয়। তাৰ বাবে উপস্থিত বুদ্ধি, ধৈৰ্য আৰু সঠিক সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা থাকিব লাগিব।

গতিকে বিপদক ভয় নকৰি সাহস আৰু বুদ্ধিৰে মোকাবিলা কৰিব লাগে। কাৰণ বিপদেই মানুহক নতুন অভিজ্ঞতা দিয়ে আৰু জীৱনৰ কঠিন পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ’বলৈ শক্তি যোগায়। সেয়েহে কোৱা হয়— বিপদত পৰিলেহে মানুহৰ প্ৰকৃত বুদ্ধি আৰু বিচক্ষণতাৰ পৰিচয় পোৱা যায়।

                  মৰা সাপত টাঙোন মৰা

‘মৰা সাপত টাঙোন মৰা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটা প্ৰচলিত জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো ব্যক্তি বা বস্তু ইতিমধ্যে দুৰ্বল, অসহায় বা বিপদগ্ৰস্ত হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ওপৰত আৰু অধিক অত্যাচাৰ বা আঘাত কৰা।

সাপ এটা মৰাৰ পিছত তাক টাঙোনেৰে কোবোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাথাকে। কাৰণ সাপটোৱে ইতিমধ্যে প্ৰাণ হেৰুৱাইছে আৰু কাৰো অনিষ্ট কৰিব নোৱাৰে। তথাপি যদি কোনোবাই মৰা সাপটোক পুনৰ টাঙোনেৰে কোবায়, তেন্তে সেয়া এক নিষ্ঠুৰ আৰু অৰ্থহীন কাম। ঠিক তেনেদৰে সমাজত কিছুমান মানুহে আনৰ দুখ-কষ্টৰ সময়ত সহায়ৰ হাত আগবঢ়োৱাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকক আৰু অধিক বিপদত পেলায়। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো দুখীয়া মানুহৰ ঘৰ বানপানীত উটি যোৱাৰ পিছত তেওঁৰ পৰা ঋণৰ ধন আদায় কৰিবলৈ হেঁচা দিয়া বা কোনো অসহায় মানুহক বিপদৰ সময়ত অপমান কৰা আদি কাম মৰা সাপত টাঙোন মৰাৰ দৰে।

মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয় তেওঁৰ আচৰণত প্ৰকাশ পায়। আনৰ দুখত দুখী হোৱা আৰু বিপদত পৰা মানুহক সহায় কৰাটোৱেই প্ৰকৃত মানৱতা। সেয়েহে আমি কেতিয়াও আনৰ দুৰ্বলতাৰ সুযোগ লৈ তেওঁলোকক অধিক কষ্ট দিব নালাগে। বৰং বিপদত পৰা মানুহৰ কাষত থিয় দি সহানুভূতি আৰু সহযোগিতাৰ হাত আগবঢ়াব লাগে। তেতিয়াহে সমাজত মানৱতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ বিকাশ ঘটিব।

                   গাখীৰ খুৱাই সাপ পোহা

গাখীৰ খুৱাই সাপ পোহা অসমীয়া ভাষাৰ এটা প্ৰচলিত ফকৰা-যোজনা। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো ব্যক্তিক মৰম-চেনেহ, সহায়-সহযোগিতা আৰু আশ্ৰয় দি ডাঙৰ-দীঘল কৰাৰ পিছতো তেওঁৰ পৰা উপকাৰৰ পৰিৱৰ্তে অপকাৰ পোৱা।

সাপ এবিধ বিষাক্ত প্ৰাণী। তাক যিমানেই মৰম কৰা নহওক বা গাখীৰ খুৱাই পোহা নহওক, তাৰ স্বভাৱ সলনি নহয়। সুযোগ পালে সি দংশন কৰিবই। ঠিক তেনেদৰে কিছুমান মানুহে আনৰ পৰা উপকাৰ গ্ৰহণ কৰিও উপকাৰীৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ নকৰে। বৰং সুযোগ পালে সেই উপকাৰী ব্যক্তিজনৰেই ক্ষতি কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে।

সেয়েহে মানুহক সহায় কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাৱধান হোৱা উচিত। কাৰণ সকলো মানুহৰ মন একে নহয়। উপকাৰীৰ উপকাৰ স্বীকাৰ কৰা আৰু কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰাটো মানুহৰ মহৎ গুণ।

গতিকে, অকৃতজ্ঞ আৰু দুষ্ট স্বভাৱৰ মানুহক অন্ধভাৱে বিশ্বাস কৰি সহায় কৰিলে নিজৰেই বিপদ হ’ব পাৰে। এই কথাটোৱেই ‘গাখীৰ খুৱাই সাপ পোহা’ ফকৰাটোৰ মূল শিক্ষা।

কেঁচু খান্দিবলৈ গৈ সাপ উলিওৱা

কেঁচু খান্দিবলৈ গৈ সাপ উলিওৱা এটা অসমীয়া প্ৰচলিত প্ৰবচন। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল—সামান্য লাভৰ আশাত কোনো কাম কৰিবলৈ গৈ অজানিতে ডাঙৰ বিপদ বা সমস্যাৰ সন্মুখীন হোৱা।

মানুহে জীৱনত প্ৰায়ে কিছুমান সৰু সৰু লাভৰ আশাত বিভিন্ন কাম কৰিবলৈ আগবাঢ়ে। কিন্তু কেতিয়াবা সেই কামৰ পৰিণাম ভাল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে বিপৰীত হয়। যি উদ্দেশ্যেৰে কামটো আৰম্ভ কৰা হৈছিল, তাৰ সলনি অধিক ক্ষতি, বিপদ বা অশান্তিৰ সৃষ্টি হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো ব্যক্তিয়ে সামান্য ধন লাভৰ আশাত অসৎ উপায় অৱলম্বন কৰি শেষত ডাঙৰ আইনী সমস্যাত পৰিব পাৰে। তেনেদৰে, কাৰোবাৰ সৰু দোষ উলিয়াবলৈ গৈ নিজৰ গোপন দোষো প্ৰকাশ কৰি বিপদত পৰিব পাৰে।

সেয়েহে কোনো কাম কৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে তাৰ ভাল-বেয়া দিশবোৰ বিবেচনা কৰা উচিত। অতি সামান্য লাভৰ আশাত এনে কোনো কাম কৰা উচিত নহয়, যাৰ ফলত নিজৰ বা আনৰ ডাঙৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে।

গতিকে, কেঁচু খান্দিবলৈ গৈ সাপ উলিওৱা প্ৰবচনটোৱে আমাক সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে সামান্য লাভৰ আশাত কাম কৰিবলৈ গৈ যাতে ডাঙৰ বিপদ মাতি আনিবলগীয়া নহয়।

                      জুইত ঘিউ ঢলা

‘জুইত ঘিউ ঢলা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটা প্ৰচলিত জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে জ্বলি থকা জুইত ঘিউ ঢালি দিয়াৰ দৰে কোনো উত্তেজিত বা অশান্ত পৰিস্থিতিক আৰু অধিক উত্তেজিত কৰি তোলা। অৰ্থাৎ, যি কাম কৰিলে পৰিস্থিতি শান্ত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে অধিক জটিল হৈ পৰে, তেনে কাম কৰাকে ‘জুইত ঘিউ ঢলা’ বুলি কোৱা হয়।

মানুহৰ মাজত কেতিয়াবা কাজিয়া, বিবাদ বা মনোমালিন্যৰ সৃষ্টি হয়। এনে সময়ত বিবাদ মীমাংসা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে কোনোবাই যদি উচটনিমূলক কথা কয় বা দুয়োপক্ষৰ মাজত ভুল বুজাবুজি বৃদ্ধি কৰে, তেন্তে পৰিস্থিতি অধিক বেয়া হৈ পৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, দুজন মানুহৰ মাজত কাজিয়া চলি থাকোঁতে তৃতীয় এজন ব্যক্তিয়ে এজনৰ বিৰুদ্ধে আনজনক উচটনি দিলে কাজিয়া আৰু বাঢ়ি যায়। এয়া জুইত ঘিউ ঢলাৰ নিচিনা কাম।

                  এপিনে কুঁৱা, আনপিনে খাল

মানুহৰ জীৱনত কেতিয়াবা এনে কিছুমান পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়, য’ত দুয়োফালে বিপদ বা সমস্যাই দেখা দিয়ে। এনে অৱস্থাত মানুহে কি কৰিব আৰু কোনটো পথ বাছি ল’ব, সেই বিষয়ে সিদ্ধান্ত লোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। এই অৱস্থাকে বুজাবলৈ কোৱা হয়—‘এপিনে কুঁৱা, আনপিনে খাল’।

কুঁৱাত পৰিলেও বিপদ, খালত পৰিলেও বিপদ। অৰ্থাৎ দুয়োটা পথেই বিপদসংকুল। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ব্যক্তিয়ে যদি ঋণ পৰিশোধ কৰিবলৈ আন এজনৰ পৰা অধিক সুদত ঋণ লয়, তেন্তে তেওঁ এটা সমস্যাৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ গৈ আন এটা সমস্যাত পৰে। তেনেদৰে কেতিয়াবা পৰিয়াল, সমাজ বা কৰ্মক্ষেত্ৰতো মানুহে এনে পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়।

জীৱনত এনে অৱস্থা আহিলে আৱেগিক হৈ সিদ্ধান্ত লোৱা উচিত নহয়। বৰং ধৈৰ্য, বিচক্ষণতা আৰু বুদ্ধিৰে পৰিস্থিতিৰ মোকাবিলা কৰিব লাগে। প্ৰয়োজন হ’লে অভিজ্ঞ ব্যক্তিৰ পৰামৰ্শ ল’ব লাগে।

গতিকে, ‘এপিনে কুঁৱা, আনপিনে খাল’—এই ফকৰাটোৱে মানুহৰ জীৱনৰ এনে এক দুৰৱস্থাক প্ৰকাশ কৰে, য’ত দুয়োফালে বিপদ থাকে আৰু তাৰ পৰা ওলাই অহাৰ পথ বিচাৰি উলিওৱাটো কঠিন হৈ পৰে।

সেয়েহে, কোনো অশান্ত পৰিস্থিতিত মানুহে ধৈৰ্য আৰু সংযমেৰে কাম কৰা উচিত। বিবাদ বৃদ্ধি নকৰি শান্তি আৰু সম্প্ৰীতি স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে। মনত ৰাখিব লাগে যে জুইত ঘিউ ঢালিলে জুই নুনুমায়, বৰং অধিক জ্বলি উঠে।

                  সাপ মৰে, লাঠিও নাভাঙে

‘সাপো মৰে, লাঠিও নাভাঙে’—ই এটা অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ অসমীয়া ফকৰা-যোজনা। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো কাম এনে কৌশলেৰে সম্পন্ন কৰা, যাতে উদ্দেশ্যও সিদ্ধ হয় আৰু কোনো পক্ষৰে বিশেষ ক্ষতিও নহয়।

মানুহে জীৱনত বিভিন্ন সমস্যাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। এনে সমস্যাৰ সমাধান কৰিবলৈ কেৱল শক্তি প্ৰয়োগ কৰিলেই নহয়, বুদ্ধি আৰু কৌশলৰো প্ৰয়োজন হয়। বহু সময়ত খং, জেদ বা বল প্ৰয়োগ কৰি সমস্যা সমাধান কৰিবলৈ গ’লে পৰিস্থিতি অধিক জটিল হৈ পৰে। কিন্তু ধৈৰ্য, বিচক্ষণতা আৰু বুদ্ধিমত্তাৰে কাম কৰিলে দুয়োপক্ষৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰি সমস্যাৰ সমাধান কৰিব পাৰি।

উদাহৰণস্বৰূপে, দুজন মানুহৰ মাজত কাজিয়া লাগিলে এজন বিচক্ষণ ব্যক্তিয়ে এনে ধৰণে মধ্যস্থতা কৰিব লাগে, যাতে দুয়োপক্ষৰ মাজত বুজাবুজি হয় আৰু কাৰো সন্মানহানি নহয়। তেতিয়া সমস্যাৰ সমাধানো হ’ব আৰু সম্পৰ্কও অটুট থাকিব।

সেয়েহে, জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে বুদ্ধি, বিবেচনা আৰু কৌশলৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। কেৱল নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণ কৰাই নহয়, আনৰ ক্ষতি নকৰাকৈ নিজৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিব পৰাটোৱেই প্ৰকৃত বুদ্ধিমত্তাৰ পৰিচয়। এই কথাকেই ‘সাপো মৰে, লাঠিও নাভাঙে’ ফকৰা-যোজনাটোৱে সুন্দৰভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে।

             নাও বুৰিলেও টিঙৰ পৰা নানামে

‘নাও বুৰিলেও টিঙৰ পৰা নানামে’—এই অসমীয়া প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হৈছে, কোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ সন্মান, অহংকাৰ বা জেদৰ কাৰণে বিপদৰ সন্মুখীন হ’লেও নিজৰ স্থিতি বা মত এৰি দিবলৈ ৰাজী নহয়। অৰ্থাৎ সৰ্বনাশ হোৱাৰ উপক্ৰম হ’লেও কিছুমান মানুহে নিজৰ অহংকাৰ ত্যাগ কৰিব নোৱাৰে।

মানুহৰ জীৱনত আত্মসন্মান থকাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। কিন্তু আত্মসন্মান আৰু অহংকাৰ একে বস্তু নহয়। আত্মসন্মানে মানুহক মৰ্যাদাপূৰ্ণ জীৱন যাপন কৰিবলৈ শিকায়, আনহাতে অহংকাৰে মানুহৰ পতন ঘটায়। কিছুমান মানুহে নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰিবলৈ টান পায়। আনকি নিজৰ ভুলৰ বাবে পৰিয়াল, সমাজ বা আন মানুহৰ ক্ষতি হ’লেও তেওঁলোকে নিজৰ মতত অটল হৈ থাকে। সময় আৰু পৰিস্থিতি সলনি হ’লেও তেওঁলোকৰ জেদ নকমে।

উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ ভুল সিদ্ধান্তৰ বাবে ব্যৱসায়ত লোকচান ভুগিছে। তথাপি নিজৰ ভুল স্বীকাৰ নকৰি একেটা সিদ্ধান্ততে লাগি থাকে। ফলত তেওঁৰ অৱস্থা অধিক শোচনীয় হৈ পৰে। এনে ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতে এই প্ৰবচনটো প্ৰযোজ্য।

সেয়েহে মানুহে অহংকাৰ আৰু জেদ পৰিহাৰ কৰি সময় আৰু পৰিস্থিতি অনুসৰি নিজৰ ভুল শুধৰাবলৈ শিকিব লাগে। কাৰণ ভুল স্বীকাৰ কৰাটো দুৰ্বলতাৰ চিন নহয়, বৰং ই জ্ঞান আৰু বিচক্ষণতাৰ পৰিচয়। মনত ৰাখিব লাগিব যে অহংকাৰতকৈ বিবেক আৰু জ্ঞানৰ মূল্য বহু বেছি।

                   মেঘ নুগৰজে, বৰষুণ নপৰে

মানুহৰ কথাতকৈ কামৰ মূল্য অধিক। কেৱল ডাঙৰ ডাঙৰ কথা ক’লেই কোনো মানুহৰ যোগ্যতা বা কৰ্মদক্ষতা প্ৰমাণিত নহয়। যিজন মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্যতকৈ বেছি কথা কয়, কিন্তু সেই অনুসৰি কাম কৰি দেখুৱাব নোৱাৰে, তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত এই ফকৰাটো প্ৰয়োগ কৰা হয়।

আকাশত মেঘে গৰজি উঠিলেই যে বৰষুণ হ’ব, তাৰ কোনো নিশ্চয়তা নাই। একেদৰে কিছুমান মানুহে আনৰ আগত নিজৰ বীৰত্ব, জ্ঞান আৰু ক্ষমতাৰ কথা বৰাই-চৰাই কয়, কিন্তু প্ৰয়োজনৰ সময়ত তেওঁলোকৰ পৰা কোনো কামেই আশা কৰিব নোৱাৰি। এনে মানুহে কেৱল কথাৰ ফুলজাৰি মাৰে। তেওঁলোকৰ কথাৰ সৈতে কামৰ কোনো মিল নাথাকে।

প্ৰকৃত জ্ঞানী আৰু কৰ্মপটু মানুহে নিজৰ গুণৰ প্ৰচাৰ কৰি নুফুৰে। তেওঁলোকে নিজৰ কামৰ মাজেৰেহে যোগ্যতাৰ পৰিচয় দিয়ে। সেয়েহে মানুহে কথাতকৈ কামক অধিক গুৰুত্ব দিব লাগে।

গতিকে, ‘মেঘ নুগৰজে, বৰষুণ নপৰে’—এই ফকৰাটোৱে আমাক শিকায় যে কেৱল কথাৰে মানুহৰ মহত্ত্ব প্ৰকাশ নাপায়; প্ৰকৃত পৰিচয় কৰ্মৰ মাজেৰেহে প্ৰকাশ পায়।

                   সময়ৰ কাম সময়ত কৰা

সময় অতি মূল্যৱান সম্পদ। এবাৰ পাৰ হৈ যোৱা সময় কেতিয়াও ঘূৰাই পাব নোৱাৰি। সেয়েহে সময়ৰ কাম সময়মতে কৰা উচিত। যিজন মানুহে সময়ৰ মূল্য বুজি পায়, তেওঁ জীৱনত উন্নতিৰ পথত আগবাঢ়িব পাৰে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সময়মতে পঢ়া-শুনা কৰিব লাগে, কৃষকে সময়মতে খেতি কৰিব লাগে আৰু কৰ্মচাৰীয়ে নিজৰ দায়িত্ব সময়মতে পালন কৰিব লাগে। কোনো কাম আজি কৰিবলগীয়া থাকিলে কাইলৈলৈ পেলাই থোৱা উচিত নহয়। কাৰণ সময়মতে কাম নকৰিলে বহু সময়ত সুযোগ হেৰুৱাবলগীয়া হয় আৰু কামত সফলতা লাভ কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। সময়ৰ কাম সময়ত কৰিলে কামৰ বোজা কমে, মনত শান্তি থাকে আৰু জীৱনত শৃংখলাবোধ গঢ়ি উঠে। আনহাতে, এলাহ আৰু অৱহেলাৰ ফলত কাম জমা হৈ পৰে আৰু শেষত বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। প্ৰকৃততে সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰেই সফল জীৱনৰ মূল চাবিকাঠি। সেয়েহে আমি প্ৰতিটো কামৰ বাবে উপযুক্ত সময় নিৰ্ধাৰণ কৰি সময়ৰ মূল্য দিব লাগে। মনত ৰাখিব লাগে যে সময় আৰু সোঁত কাৰো বাবে ৰৈ নাথাকে। গতিকে সময়ৰ কাম সময়ত কৰাই বুদ্ধিমান আৰু

  ৬.পৰিশ্ৰম, অভিজ্ঞতা আৰু জীৱনৰ শিক্ষা

পৰিশ্ৰমৰ ফল মিঠা

পৰিশ্ৰমেই সফলতাৰ মূল চাবিকাঠি। পৃথিৱীত কোনো মানুহে পৰিশ্ৰম নকৰাকৈ প্ৰকৃত সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰে। জীৱনত উন্নতি কৰিবলৈ হ’লে একাগ্ৰতা, ধৈৰ্য আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ প্ৰয়োজন। যিজন মানুহে নিজৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ নিষ্ঠাৰে চেষ্টা কৰে, তেওঁ এদিন নহয় এদিন সফলতা লাভ কৰেই।

এজন কৃষকে পথাৰত কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি খেতি কৰে। তেওঁ ৰ’দ-বৰষুণকো নেওচি মাটি চহায়, বীজ সিঁচে আৰু শস্যৰ যত্ন লয়। তাৰ পিছতহে তেওঁ সোণোৱালী শস্য লাভ কৰে। ঠিক তেনেদৰে এজন ছাত্ৰই নিয়মিত অধ্যয়ন আৰু অনুশীলন কৰিলেহে পৰীক্ষাত ভাল ফলাফল লাভ কৰিব পাৰে। কোনো খেলুৱৈয়ে নিয়মীয়া অনুশীলন নকৰাকৈ কেতিয়াও শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হ’ব নোৱাৰে।

আনহাতে, এলাহ আৰু অকৰ্মণ্যতা মানুহৰ উন্নতিৰ প্ৰধান বাধা। কেৱল ভাগ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহি থাকিলে জীৱনত সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰি। পৰিশ্ৰমে মানুহক আত্মনিৰ্ভৰশীল, সাহসী আৰু আত্মবিশ্বাসী কৰি তোলে। পৰিশ্ৰমৰ ফল হয়তো লগে লগে পোৱা নাযায়, কিন্তু ধৈৰ্যসহকাৰে চেষ্টা কৰি থাকিলে এদিন তাৰ সুফল নিশ্চয় পোৱা যায়।

সেয়েহে জীৱনত সফল হ’বলৈ হ’লে এলাহ পৰিহাৰ কৰি নিষ্ঠা আৰু সততাৰে কাম কৰিব লাগে। কাৰণ কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ দ্বাৰা অৰ্জন কৰা সফলতাৰ আনন্দই সুকীয়া। সঁচাকৈয়ে, পৰিশ্ৰমৰ ফল সদায় মিঠা।

                টোপনিৰ দোষত পুৱা হেৰুৱা

মূলভাব: এলাহ, অসাৱধানতা আৰু অতিমাত্ৰা টোপনিৰ বাবে মানুহে জীৱনৰ মূল্যৱান সময় আৰু সুযোগ হেৰুৱাবলগীয়া হয়।

ভাব সম্প্ৰসাৰণ: সময় মানুহৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান সম্পদ। এবাৰ পাৰ হৈ যোৱা সময় কেতিয়াও ঘূৰাই পাব নোৱাৰি। পুৱাৰ সময়খিনি দিনটোৰ আটাইতকৈ সতেজ আৰু কৰ্মক্ষম সময়। কিন্তু যিসকল মানুহে এলাহ আৰু অতিমাত্ৰা টোপনিৰ বাবে পলমকৈ শুই উঠে, তেওঁলোকে পুৱাৰ মূল্যৱান সময়খিনি হেৰুৱায়। ইয়াকেই বুজাবলৈ ‘টোপনিৰ দোষত পুৱা হেৰুৱা’ বুলি কোৱা হয়।

এই কথাষাৰৰ অৰ্থ কেৱল পুৱা পলমকৈ শুই উঠাতেই সীমাবদ্ধ নহয়। ইয়াৰ মাজত গভীৰ জীৱনদৰ্শন নিহিত হৈ আছে। মানুহে এলাহ, অৱহেলা আৰু অসচেতনতাৰ বাবে জীৱনৰ বহুতো সোণালী সুযোগ হেৰুৱায়। এজন ছাত্ৰই সময়মতে অধ্যয়ন নকৰিলে পৰীক্ষাত ভাল ফলাফল লাভ কৰিব নোৱাৰে। এজন কৃষকে উপযুক্ত সময়ত খেতি নকৰিলে আশানুৰূপ শস্য উৎপাদন কৰিব নোৱাৰে। ঠিক সেইদৰে এজন কৰ্মীয়ে সময়মতে নিজৰ কৰ্তব্য পালন নকৰিলে সফলতাৰ পৰা বঞ্চিত হয়। সুযোগ এবাৰ হাতৰ পৰা ওলাই গ’লে পিছত অনুতাপ কৰিও বিশেষ লাভ নহয়।

জীৱনত সফলতা লাভ কৰিবলৈ হ’লে সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ, নিয়মানুৱৰ্তিতা, অধ্যৱসায় আৰু কৰ্মতৎপৰতা অতি প্ৰয়োজন। পৰ্যাপ্ত টোপনি স্বাস্থ্যৰ বাবে আৱশ্যক যদিও অতিমাত্ৰা টোপনি আৰু এলাহ উন্নতিৰ অন্তৰায়। সেয়েহে মানুহে সঠিক সময়ত সঠিক কাম সম্পন্ন কৰিবলৈ সদায় সচেষ্ট হোৱা উচিত।

মন্তব্য: ‘টোপনিৰ দোষত পুৱা হেৰুৱা’ কথাষাৰে আমাক শিক্ষা দিয়ে যে এলাহ আৰু অৱহেলাৰ বাবে জীৱনৰ মূল্যৱান সময় নষ্ট কৰিব নালাগে। সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰেই সফলতাৰ মূল চাবিকাঠি। সেয়েহে কোৱা হয়— ‘সময় আৰু সোঁত কাৰো বাবে ৰৈ নাথাকে।’

               এপইচা সাঁচিলে এপইচাই লাভ

“এপইচা সাঁচিলে এপইচাই লাভ” — এই ফকৰাটিৰ অৰ্থ হ’ল মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি কাম কৰিলে তাৰ সুফল নিজেই ভোগ কৰিব পাৰে। মানুহে যিমান পৰিশ্ৰম কৰে, সাধাৰণতে সিমানেই তাৰ ফল লাভ কৰে। আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহি থাকিলে জীৱনত উন্নতি কৰিব নোৱাৰি।

জীৱনত সফল হ’বলৈ হ’লে প্ৰতিজন মানুহে নিজে কাম কৰিবলৈ শিকিব লাগে। এজন ছাত্ৰই নিজে মনোযোগেৰে পঢ়া-শুনা কৰিলেহে পৰীক্ষাত ভাল ফল লাভ কৰিব পাৰিব। এজন কৃষকে নিজে পথাৰত পৰিশ্ৰম কৰিলেহে শস্য উৎপাদন কৰিব পাৰিব। আনহাতে, কোনো মানুহে যদি পৰিশ্ৰম নকৰি আনৰ উপাৰ্জনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, তেন্তে তেওঁ প্ৰকৃত সুখ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতা লাভ কৰিব নোৱাৰে।

এই পৃথিৱীত প্ৰতিজন মানুহৰ নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব আছে। নিজৰ কাম নিজে কৰিলে কামৰ প্ৰতি দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায় আৰু আত্মবিশ্বাস গঢ় লৈ উঠে। সেয়েহে আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি কাম কৰা উচিত।

গতিকে, এই ফকৰাটিয়ে আমাক আত্মনিৰ্ভৰশীলতা, পৰিশ্ৰম আৰু নিজৰ কৰ্তব্য নিজে পালন কৰাৰ শিক্ষা দিয়ে। সঁচাকৈয়ে, নিজৰ পৰিশ্ৰমৰ ফল নিজে ভোগ কৰাতেই প্ৰকৃত আনন্দ আৰু সন্তুষ্টি নিহিত হৈ থাকে।

                         একতাই বল

একতাই হৈছে মানুহৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শক্তি। অকলে এজন মানুহে যি কাম কৰিব নোৱাৰে, সকলোৱে মিলি সেই কাম সহজেই কৰিব পাৰে। সেয়েহে কোৱা হয়, ‘একতাই বল’। মানুহ সামাজিক জীৱ। সমাজত সকলোৱে পৰস্পৰৰ সহযোগিতা আৰু সহায়ৰ মাজেৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে।

এডাল কাঠ সহজে ভাঙিব পাৰি, কিন্তু বহুতো কাঠ একেলগে বান্ধি থ’লে সহজে ভাঙিব নোৱাৰি। ঠিক তেনেদৰে, পৰিয়াল, সমাজ আৰু দেশৰ সকলো মানুহ একত্ৰিত হৈ থাকিলে কোনো বিপদ বা বাধাই তেওঁলোকক সহজে পৰাস্ত কৰিব নোৱাৰে। আনহাতে, মানুহৰ মাজত বিভেদ, হিংসা আৰু স্বাৰ্থপৰতা থাকিলে সমাজ দুৰ্বল হৈ পৰে।

দেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়তো মানুহৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাই শক্তিশালী ভূমিকা পালন কৰিছিল। একতাৰ বলতেই বহুতো অসম্ভৱ কামো সম্ভৱ হৈ উঠে। সেয়েহে আমি জাতি, ধৰ্ম, ভাষা আৰু বৰ্ণৰ ভেদাভেদ পাহৰি পৰস্পৰৰ মাজত ভ্ৰাতৃত্ববোধ আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাব গঢ়ি তুলিব লাগে।

গতিকে, ব্যক্তিগত জীৱনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সামাজিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জীৱনলৈকে সকলো ক্ষেত্ৰতে একতাৰ প্ৰয়োজন অপৰিসীম। ঐক্যবদ্ধ মানুহৰ শক্তি অপৰিসীম। সেয়েহে আমি সকলোৱে মিলাপ্ৰীতিৰে থাকি একতাৰ আদৰ্শ মানি চলা উচিত।

                           ধৈৰ্যৰ ফল মিঠা

ধৈৰ্য মানুহৰ এক মহৎ গুণ। জীৱনত সফলতা লাভ কৰিবলৈ হ’লে ধৈৰ্যৰ অতি প্ৰয়োজন। কোনো কামতে সফলতা এদিনতে লাভ কৰিব নোৱাৰি। তাৰ বাবে সময়, একাগ্ৰতা, পৰিশ্ৰম আৰু অপেক্ষাৰ প্ৰয়োজন হয়। যিজন মানুহে বিপদ-আপদ, দুখ-কষ্ট আৰু বিফলতাৰ মাজতো ধৈৰ্য ধৰি নিজৰ লক্ষ্যৰ দিশে আগবাঢ়ি যায়, তেওঁ এদিন নিশ্চয় সফল হয়।

এটি গছ ৰোপণ কৰিলেই লগে লগে ফল পোৱা নাযায়। গছজোপাক পানী দি, যত্ন লৈ বহুদিন অপেক্ষা কৰিব লাগে। তাৰ পিছতহে গছত ফুল আৰু ফল লাগে। ঠিক তেনেদৰে মানুহৰ জীৱনতো সফলতাৰ ফল পাবলৈ সময়ৰ প্ৰয়োজন। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ধৈৰ্যসহকাৰে অধ্যয়ন কৰিলে এদিন পৰীক্ষাত ভাল ফল লাভ কৰিব পাৰে। কৃষকে ধৈৰ্যৰে খেতি কৰিলে সময়ত শস্য লাভ কৰে। কিন্তু অধৈৰ্য মানুহে সৰু সৰু বাধা-বিঘিনিতে হতাশ হৈ পৰে আৰু বহু সময়ত সফলতাৰ পৰা বঞ্চিত হয়।

সেয়েহে জীৱনত কোনো কামতে খৰখেদা কৰা উচিত নহয়। বিফলতাক ভয় নকৰি ধৈৰ্য, সাহস আৰু একাগ্ৰতাৰে চেষ্টা কৰি যাব লাগে। মনত ৰাখিব লাগে যে সময়ৰ আগতে আৰু ভাগ্যতকৈ বেছি একোৱেই পোৱা নাযায়। ধৈৰ্য আৰু পৰিশ্ৰমৰ সমন্বয়ত অসম্ভৱ কামো সম্ভৱ হৈ উঠিব পাৰে।

গতিকে ক’ব পাৰি যে ধৈৰ্যই মানুহক সফলতাৰ পথ দেখুৱায়। সঁচাকৈয়ে ধৈৰ্যৰ ফল সদায় মিঠা।

                অভ্যাসৰ নৰ কৰ্ণপথে মাৰে শৰ

মানুহৰ জীৱনত অভ্যাসৰ প্ৰভাৱ অতি গভীৰ। ভাল অভ্যাসে মানুহক উন্নতিৰ পথলৈ লৈ যায় আৰু বেয়া অভ্যাসে মানুহৰ জীৱন ধ্বংসৰ মুখলৈ ঠেলি দিয়ে। কোৱা হয়, অভ্যাসৰ নৰ কৰ্ণপথে মাৰে শৰ। অৰ্থাৎ অভ্যাস এনে এক শক্তি, যিয়ে মানুহৰ মন আৰু চিন্তাধাৰাক এনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰে যে মানুহে নিজৰ অজানিতে তাৰ অধীন হৈ পৰে।

এজন মানুহে যদি নিয়মিতভাৱে পঢ়া-শুনা কৰে, সময়মতে কাম কৰে, সত্য কথা কয় আৰু আনক সন্মান কৰে, তেন্তে এইবোৰ তেওঁৰ ভাল অভ্যাসত পৰিণত হয়। আনহাতে, মিছা কথা কোৱা, এলাহ কৰা, ধূমপান কৰা, মদ্যপান কৰা, জুৱা খেলা আদি বেয়া অভ্যাসে মানুহক ক্ৰমান্বয়ে অধঃপতনৰ দিশলৈ লৈ যায়। প্ৰথমতে মানুহে নিজৰ ইচ্ছামতে কোনো কাম কৰে, কিন্তু পিছলৈ সেই কামেই অভ্যাসত পৰিণত হৈ মানুহক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ধৰে।

অভ্যাসৰ প্ৰভাৱ ইমানেই শক্তিশালী যে কেৱল উপদেশ বা সতৰ্কবাণীৰ দ্বাৰা বহু সময়ত তাৰ পৰা মুক্ত হোৱা কঠিন হৈ পৰে। সেয়েহে সৰুৰে পৰা শিশুসকলৰ মাজত ভাল অভ্যাস গঢ়ি তোলা উচিত। অভিভাৱক, শিক্ষক আৰু সমাজৰ প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে এই ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব লাগে।

গতিকে, মানুহে নিজৰ জীৱনত ভাল অভ্যাস গঢ়ি তোলাৰ লগতে বেয়া অভ্যাসৰ পৰা আঁতৰি থাকিব লাগে। কাৰণ অভ্যাসেই মানুহৰ চৰিত্ৰ গঠন কৰে আৰু চৰিত্ৰই মানুহৰ ভৱিষ্যৎ নিৰ্ধাৰণ কৰে। সঁচাকৈয়ে, অভ্যাসৰ শক্তি অতি প্ৰবল। সেয়েহে জীৱনটো সুন্দৰ আৰু সফল কৰি তুলিবলৈ সৎ অভ্যাসৰ অনুশীলন কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।

                     যি বোৱে, সি কাটে

‘যি বোৱে, সি কাটে’ — এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল মানুহে নিজৰ কৰ্ম অনুসৰিয়েই তাৰ ফল ভোগ কৰিবলগীয়া হয়। কৃষকে পথাৰত যি ধানৰ বীজ সিঁচে, সময়ত সেই বীজৰ পৰাই ধান চপাবলৈ পায়। ঠিক তেনেদৰে মানুহেও নিজৰ ভাল বা বেয়া কামৰ ফল এদিন নহয় এদিন ভোগ কৰিবই লাগে।

মানুহৰ জীৱনত কৰ্মৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। যি ব্যক্তিয়ে আনৰ উপকাৰ কৰে, দুখীয়া-নিচলাৰ সহায় কৰে আৰু সকলোৰে সৈতে ভাল ব্যৱহাৰ কৰে, তেওঁ সমাজত সন্মান আৰু মৰম লাভ কৰে। আনহাতে, যি ব্যক্তিয়ে আনৰ অনিষ্ট কৰে, মিছা কথা কয়, প্ৰতাৰণা কৰে আৰু অন্যায় কামত লিপ্ত হয়, তেওঁ এদিন তাৰ পৰিণাম ভোগ কৰিবলগীয়া হয়। কোনো মানুহে নিজৰ কৰ্মৰ ফলৰ পৰা চিৰদিন আঁতৰি থাকিব নোৱাৰে।

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ জীৱনতো এই কথাষাৰ বিশেষভাৱে প্ৰযোজ্য। যি ছাত্ৰই নিয়মিতভাৱে অধ্যয়ন কৰে, সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰে আৰু পৰিশ্ৰম কৰে, তেওঁ পৰীক্ষাত ভাল ফল লাভ কৰে। আনহাতে, যি ছাত্ৰই পঢ়া-শুনা নকৰি সময় অপচয় কৰে, তেওঁ পৰীক্ষাত আশানুৰূপ ফল লাভ কৰিব নোৱাৰে।

সেয়েহে আমি সদায় সৎকৰ্ম, পৰিশ্ৰম আৰু মানৱীয় গুণৰ অনুশীলন কৰা উচিত। কাৰণ আমাৰ আজিৰ কৰ্মই কাইলৈৰ ভৱিষ্যৎ নিৰ্ধাৰণ কৰে। গতিকে জীৱনত ভাল ফল পাবলৈ হ’লে সদায় ভাল কামৰ বীজ সিঁচিব লাগে। যি বোৱে, সি কাটে—এই চিৰন্তন সত্যটো সকলোৱে মনত ৰখা উচিত।

     হাতীৰ দাঁত দেখুৱাবলৈ এটা, খাবলৈ আন এটা

“হাতীৰ দাঁত দেখুৱাবলৈ এটা, খাবলৈ আন এটা” — এই ফকৰাটিৰ অৰ্থ হ’ল মানুহে বাহিৰত এধৰণৰ ৰূপ দেখুৱাই ভিতৰত বেলেগ ধৰণৰ মনোভাৱ পোষণ কৰা। অৰ্থাৎ মুখেৰে এটা কথা কৈ কামেৰে তাৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত কাম কৰাকে এই ফকৰাটিৰ জৰিয়তে বুজোৱা হৈছে।

হাতীৰ মুখত দুটা ধৰণৰ দাঁত থাকে। বাহিৰত ওলাই থকা দাঁত দুটা দেখিবলৈ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয়। কিন্তু সেই দাঁতেৰে হাতীয়ে খাদ্য নাখায়; খাদ্য চোবাই খাবলৈ সি ভিতৰৰ দাঁত ব্যৱহাৰ কৰে। ঠিক সেইদৰে সমাজত কিছুমান মানুহে বাহিৰত নিজকে অতি ভাল, সৎ, দয়ালু আৰু পৰোপকাৰী বুলি পৰিচয় দিয়ে। কিন্তু প্ৰকৃততে তেওঁলোকৰ মনত থাকে স্বাৰ্থপৰতা, প্ৰতাৰণা আৰু অসৎ উদ্দেশ্য।

এনে মানুহে আনৰ আগত মিঠা কথা কয়, কিন্তু সুযোগ পালেই আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, সমাজসেৱা আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত এনে দ্বিমুখী চৰিত্ৰৰ মানুহ দেখা যায়। তেওঁলোকে মুখেৰে জনসেৱাৰ কথা কয়, কিন্তু কামত নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণ কৰাতহে ব্যস্ত থাকে।

সেয়েহে মানুহৰ বাহ্যিক ৰূপ বা কথাত ভোল নগৈ তেওঁৰ আচৰণ আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰা প্ৰকৃত চৰিত্ৰ বিচাৰ কৰা উচিত। কাৰণ মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয় তেওঁৰ কথাত নহয়, কামতহে প্ৰকাশ পায়। এই ফকৰাটিয়ে আমাক ভণ্ডামি আৰু দ্বিমুখী চৰিত্ৰৰ পৰা আঁতৰি থাকি কথা আৰু কামৰ মাজত মিল ৰাখিবলৈ শিক্ষা দিয়ে।

                 কষ্ট নকৰিলে কেষ্ট নাপায়

‘কষ্ট নকৰিলে কেষ্ট নাপায়’—এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল পৰিশ্ৰম নকৰিলে জীৱনত কোনো ভাল ফল লাভ কৰিব নোৱাৰি। মানুহৰ জীৱনত সফলতা লাভ কৰিবলৈ হ’লে কঠোৰ পৰিশ্ৰম, ধৈৰ্য আৰু একাগ্ৰতাৰ প্ৰয়োজন। কেৱল ভাগ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহি থাকিলে জীৱনত উন্নতি কৰিব নোৱাৰি।

পৃথিৱীৰ প্ৰতিগৰাকী সফল ব্যক্তিৰ আঁৰত থাকে অসীম কষ্ট, ত্যাগ আৰু সাধনা। এজন কৃষকে কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি পথাৰত খেতি কৰিলেহে শস্য লাভ কৰে। এজন ছাত্ৰই নিয়মিত অধ্যয়ন আৰু অধ্যৱসায় কৰিলেহে পৰীক্ষাত ভাল ফল দেখুৱাব পাৰে। একেদৰে এজন খেলুৱৈয়ে নিয়মিত অনুশীলন কৰিলেহে প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হ’ব পাৰে। কোনো কামতে পৰিশ্ৰমৰ বিকল্প নাই।

জীৱনৰ বাটত নানা বাধা-বিঘিনি আহে। কিন্তু সেই বাধাক ভয় নকৰি সাহস আৰু ধৈৰ্যৰে আগবাঢ়ি যাব লাগে। পৰিশ্ৰমী মানুহে বিফলতাৰ পৰাও শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুনৰ চেষ্টা কৰে। আনহাতে, এলেহুৱা মানুহে সামান্য বাধা আহিলেই কাম এৰি দিয়ে। সেয়েহে জীৱনত উন্নতি কৰিবলৈ হ’লে কৰ্মঠ আৰু অধ্যৱসায়ী হ’ব লাগিব।

গতিকে, পৰিশ্ৰমেই সফলতাৰ মূল চাবিকাঠি। ভাগ্যৰ অপেক্ষাত বহি নাথাকি নিজৰ কৰ্মৰ জৰিয়তে লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে। সঁচাকৈয়ে, কষ্ট নকৰিলে কেষ্ট নাপায়।

     পুথিগত বিদ্যা আৰু পৰহস্তে ধন, নহয় বিদ্যা নহয় ধন।

মানুহৰ জীৱনত বিদ্যা আৰু ধনৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। কিন্তু এই দুয়োটাৰে প্ৰকৃত মূল্য তেতিয়াহে থাকে, যেতিয়া সেইবোৰ নিজৰ অধিকাৰত থাকে আৰু প্ৰয়োজনৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বিদ্যা আৰু ধন প্ৰকৃততে নিজৰ সম্পদ নহয়। এই কথাষাৰেই প্ৰবচনটোৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পাইছে।

কেৱল কিতাপ পঢ়ি বহুতো কথা মুখস্থ কৰিলেই প্ৰকৃত জ্ঞান অৰ্জন কৰা নহয়। পুথিগত বিদ্যাক বাস্তৱ জীৱনত প্ৰয়োগ কৰিব নোৱাৰিলে সেই বিদ্যাৰ বিশেষ উপকাৰ নহয়। বিদ্যাৰ প্ৰকৃত সাৰ্থকতা তেতিয়াহে হয়, যেতিয়া মানুহে নিজৰ জ্ঞান-বুদ্ধিৰে জীৱনৰ সমস্যা সমাধান কৰিব পাৰে আৰু সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰিব পাৰে।

একেদৰে আনৰ হাতত থকা ধন নিজৰ ধন বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। নিজৰ প্ৰয়োজনৰ সময়ত সেই ধন ব্যৱহাৰ কৰাৰ অধিকাৰ নাথাকে। আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ধন লাভ কৰাটোও নিৰাপদ নহয়। কাৰণ প্ৰয়োজনৰ সময়ত আনৰ সহায় নাপাবও পাৰে।

সেয়েহে মানুহে কেৱল পুথিগত বিদ্যা অৰ্জন কৰিলেই নহ’ব, সেই বিদ্যাক কৰ্মক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰাৰ দক্ষতাও আহৰণ কৰিব লাগিব। একেদৰে আনৰ ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি নিজৰ পৰিশ্ৰমেৰে উপাৰ্জন কৰিবলৈ শিকিব লাগিব। আত্মনিৰ্ভৰশীলতাই মানুহক প্ৰকৃত সন্মান আৰু আত্মবিশ্বাস প্ৰদান কৰে।

গতিকে, এই প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা হ’ল—নিজৰ জ্ঞানক ব্যৱহাৰযোগ্য কৰি তুলিব লাগে আৰু নিজৰ উপাৰ্জিত ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ’ব লাগে। কাৰণ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰা বিদ্যা আৰু নিজৰ অধিকাৰত নথকা ধনৰ কোনো প্ৰকৃত মূল্য নাই।

      ৭. সম্পৰ্ক, সমাজ আৰু মানুহৰ চৰিত্ৰ

                   বিপদত বন্ধুৰ পৰিচয়

মানুহ সামাজিক জীৱ। মানুহে সমাজত বাস কৰিবলৈ যাওঁতে বহুতো লোকৰ সৈতে বন্ধুত্ব গঢ়ি তোলে। সুখৰ সময়ত বহুতো মানুহে আমাৰ সৈতে বন্ধুত্ব কৰে আৰু বিপদৰ সময়তো কাষত থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। কিন্তু প্ৰকৃত বন্ধু কোন, সেই কথা বিপদৰ সময়তহে বুজিব পাৰি। সেইবাবেই কোৱা হয়— ‘বিপদত বন্ধুৰ পৰিচয়’।

সুখৰ সময়ত সকলোৱে আমাৰ কাষত থাকিবলৈ ভাল পায়। কিন্তু যেতিয়া আমি কোনো বিপদত পৰোঁ, তেতিয়া বহুতো বন্ধু আঁতৰি যায়। আনহাতে, প্ৰকৃত বন্ধুৱে নিজৰ স্বাৰ্থৰ কথা নাভাবি বিপদৰ সময়ত সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়। তেওঁ দুখৰ সময়ত সাহস দিয়ে, মনোবল বঢ়ায় আৰু সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে যথাসাধ্য চেষ্টা কৰে। প্ৰকৃত বন্ধুৱে কেৱল মুখৰ কথাৰে নহয়, কামৰ জৰিয়তেহে বন্ধুত্বৰ পৰিচয় দিয়ে।

এজন প্ৰকৃত বন্ধুৱে সুখ-দুখ, হাঁহি-কান্দোন সকলো সময়তে বন্ধুৰ কাষত থাকে। বিপদৰ সময়ত বন্ধুক এৰি যোৱা ব্যক্তিক প্ৰকৃত বন্ধু বুলি ক’ব নোৱাৰি। সেয়েহে বন্ধুত্ব গঢ়াৰ সময়ত মানুহৰ বাহ্যিক আড়ম্বৰ বা ধন-সম্পত্তি নাচাই তেওঁৰ চৰিত্ৰ, মনৰ উদাৰতা আৰু সহায় কৰাৰ মানসিকতাক গুৰুত্ব দিব লাগে।

গতিকে, বিপদৰ সময়েই প্ৰকৃত বন্ধুক চিনাক্ত কৰাৰ উত্তম সময়। জীৱনত বহু বন্ধু থকাতকৈ এজন প্ৰকৃত বন্ধু থকাটোৱেই অধিক মূল্যৱান। সঁচা বন্ধুত্ব বিশ্বাস, মৰম, ত্যাগ আৰু সহায়ৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। সেয়েহে আমি নিজেও আনৰ বিপদৰ সময়ত কাষত থিয় দি প্ৰকৃত বন্ধুৰ পৰিচয় দিব লাগে।

                   অতি চিনাকি গৰলৰ চিন

অতি চিনাকি মানুহৰ পৰাও কেতিয়াবা বিপদ আহিব পাৰে। সেয়েহে কাৰোবাক বেছি বিশ্বাস কৰাৰ আগতে তেওঁৰ স্বভাৱ, চৰিত্ৰ আৰু উদ্দেশ্য ভালদৰে বুজি লোৱা উচিত। গৰলৰ অৰ্থ হৈছে বিহ। বিহ যিমানেই চিনাকি পাত্ৰত নাথাকক কিয়, সি বিষাক্তই। ঠিক তেনেদৰে কোনো মানুহ আমাৰ অতি আপোন বা চিনাকি হ’লেও তেওঁৰ মনত কপটতা, হিংসা আৰু স্বাৰ্থপৰতা থাকিব পাৰে। বাহ্যিক মধুৰ ব্যৱহাৰ দেখিয়েই সকলোকে সৎ বুলি ভাবিব নালাগে।

আমাৰ সমাজত এনে বহু মানুহ আছে, যিসকলে মুখত মিঠা কথা কয়, কিন্তু অন্তৰত আনৰ অনিষ্ট চিন্তা কৰে। তেওঁলোকে বন্ধুত্বৰ অভিনয় কৰি সুযোগ বুজি বিশ্বাসঘাতকতা কৰে। এনে লোকৰ পৰা সাৱধান হৈ থকা প্ৰয়োজন। অৱশ্যে সকলো চিনাকি মানুহক সন্দেহ কৰাটোও উচিত নহয়। মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয় তেওঁৰ কাম-কাজ আৰু আচৰণৰ মাজেৰেহে প্ৰকাশ পায়।

সেয়েহে মানুহক অন্ধভাৱে বিশ্বাস নকৰি বিবেচনা আৰু অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত বিশ্বাস কৰা উচিত। কাৰণ অতি চিনাকি মানুহৰ পৰাও কেতিয়াবা ডাঙৰ বিপদ আহিব পাৰে।

সামৰণি: মানুহৰ বাহ্যিক পৰিচয়তকৈ অন্তৰৰ সততা অধিক মূল্যৱান। সেয়ে চিনাকি হ’লেই সকলো নিৰাপদ বুলি ভবা উচিত নহয়।

                        একে নাৱৰে যাত্ৰী

‘একে নাৱৰে যাত্ৰী’ — এই কথাষাৰৰ অৰ্থ হ’ল একেটা নাৱত উঠি যাত্ৰা কৰা লোকসকলৰ দৰে আমি সকলোৱে একেখন সমাজ আৰু একেখন পৃথিৱীৰ বাসিন্দা। আমাৰ জীৱনৰ লক্ষ্য, আশা-আকাংক্ষা আৰু সুখ-দুখৰ মাজত বহুতো মিল আছে। সেয়েহে আমি পৰস্পৰৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল আৰু সহযোগিতাপৰায়ণ হোৱা উচিত।

এখন নাৱত বহুতো যাত্ৰী উঠিলে সকলোৱে মিলিজুলি যাত্ৰা কৰিব লাগে। কোনো এজন যাত্ৰীয়ে যদি নাৱৰ ক্ষতি কৰে, তেন্তে কেৱল তেওঁৰেই নহয়, নাৱত থকা সকলো যাত্ৰীৰে বিপদ হ’ব পাৰে। ঠিক তেনেদৰে এখন সমাজত কোনো এজন ব্যক্তিয়ে কৰা ভাল বা বেয়া কামৰ প্ৰভাৱ সমাজৰ আন লোকসকলৰ ওপৰতো পৰে। সমাজত শান্তি, সম্প্ৰীতি আৰু উন্নতি বজাই ৰাখিবলৈ সকলোৱে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিব লাগে।

আমাৰ দেশখনো এখন বিশাল নাৱৰ দৰে। ইয়াত বিভিন্ন ভাষা, ধৰ্ম, জাতি আৰু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বাস কৰে। সকলোৰে পৰিচয় আৰু সংস্কৃতি বেলেগ হ’লেও আমি একেখন দেশৰ নাগৰিক। সেয়েহে জাতি-ধৰ্মৰ ভেদাভেদ পাহৰি আমি ঐক্য আৰু ভাতৃত্ববোধেৰে আগবাঢ়িব লাগে।

বিশেষকৈ বিপদৰ সময়ত পৰস্পৰে পৰস্পৰক সহায় কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আনৰ বিপদক নিজৰ বিপদ বুলি ভাবিব পাৰিলেহে এখন সুস্থ আৰু শক্তিশালী সমাজ গঢ়ি তুলিব পৰা যায়।

গতিকে, ‘একে নাৱৰে যাত্ৰী’ কথাষাৰে আমাক ঐক্য, সহযোগিতা, সহনশীলতা আৰু সামূহিক দায়িত্ববোধৰ শিক্ষা দিয়ে। আমি সকলোৱে একেখন নাৱৰ যাত্ৰী; সেয়েহে নাৱৰ সুৰক্ষা আৰু যাত্ৰাৰ সফলতা আমাৰ সকলোৰে উমৈহতীয়া দায়িত্ব।

                     ঘৰ শত্ৰু বিভীষণ

মানুহৰ জীৱনত শত্ৰু সদায় বাহিৰৰ পৰা অহা নাথাকে। কেতিয়াবা নিজৰ আপোন মানুহৰ মাজতো শত্ৰু লুকাই থাকে। এনে মানুহে আপোনজনৰ ৰূপ ধৰি থাকি গোপনে অনিষ্ট সাধন কৰে। এই কথাষাৰ বুজাবলৈ ‘ঘৰ শত্ৰু বিভীষণ’ প্ৰবচনটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ৰামায়ণত ৰাৱণৰ ভায়েক বিভীষণে নিজৰ ককায়েকৰ বিৰুদ্ধে গৈ ৰামচন্দ্ৰক সহায় কৰিছিল। সেই ঘটনাৰ পৰাই এই প্ৰবচনটোৰ উৎপত্তি হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল—নিজৰ ঘৰৰ মানুহ বা অতি ঘনিষ্ঠ কোনো ব্যক্তিয়েই শত্ৰুৰ দৰে আচৰণ কৰি নিজৰ মানুহৰ ক্ষতি কৰা।

আমাৰ সমাজতো এনে উদাহৰণৰ অভাৱ নাই। কিছুমান মানুহে মুখত মিঠা কথা কয়, কিন্তু অন্তৰত হিংসা আৰু বিদ্বেষ পুহি ৰাখে। তেওঁলোকে নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে আপোন মানুহৰ গোপন কথা আনৰ আগত প্ৰকাশ কৰে, বিশ্বাস ভংগ কৰে আৰু পৰিয়ালৰ মাজত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰে। এনে লোকৰ বাবে বহু সময়ত পৰিয়াল, সমাজ আনকি প্ৰতিষ্ঠানৰো ক্ষতি হয়।

সেয়েহে সকলোকে অন্ধভাৱে বিশ্বাস কৰা উচিত নহয়। মানুহৰ আচৰণ আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰাহে তেওঁৰ প্ৰকৃত চৰিত্ৰ চিনিব লাগে। অৱশ্যে অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে সত্যৰ পক্ষ লোৱা আৰু বিশ্বাসঘাতকতা কৰা একে কথা নহয়।

গতিকে, ‘ঘৰ শত্ৰু বিভীষণ’ প্ৰবচনটোৱে আমাক সাৱধান কৰি দিয়ে যে শত্ৰু কেতিয়াবা নিজৰ মাজতো থাকিব পাৰে। সেইবাবে মানুহ চিনিহে বিশ্বাস কৰা উচিত।

                          দুয়ো কুল হেৰুৱা

‘দুয়ো কুল হেৰুৱা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটা প্ৰচলিত খণ্ডবাক্য। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কোনো কামত ভুল সিদ্ধান্ত বা অবিবেচক কাৰ্যৰ ফলত দুয়োফালৰ সুবিধা হেৰুৱাই বিপদত পৰা। অৰ্থাৎ, ইপিনে-সিপিনে দুয়োটা দিশতে ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা।

মানুহে জীৱনত যিকোনো কাম কৰাৰ আগতে ভালদৰে চিন্তা-চৰ্চা কৰা উচিত। খৰখেদা বা লোভৰ বশৱৰ্তী হৈ কোনো সিদ্ধান্ত ল’লে তাৰ পৰিণাম বেয়া হ’ব পাৰে। কেতিয়াবা মানুহে দুয়োফালৰ সুবিধা লাভ কৰিবলৈ গৈ শেষত এটাও লাভ কৰিব নোৱাৰে। ফলত নিজৰ সৰ্বস্ব হেৰুৱাই পেলায়। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ পুৰণি চাকৰিটো এৰি অধিক লাভৰ আশাত নতুন ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিলে, কিন্তু ব্যৱসায়তো লোকচান হ’ল আৰু পুৰণি চাকৰিটোও ঘূৰাই নাপালে। তেতিয়া ক’ব পাৰি যে তেওঁ দুয়ো কুল হেৰুৱালে।

সেয়েহে জীৱনত যিকোনো সিদ্ধান্ত লোৱাৰ আগতে তাৰ ভাল-বেয়া দিশবোৰ বিবেচনা কৰা উচিত। অতিৰিক্ত লোভ আৰু অবিবেচক কাৰ্যৰ পৰা আঁতৰি থাকিব লাগে। কাৰণ, দুয়োফালৰ সুবিধা বিচাৰিবলৈ গৈ কেতিয়াবা মানুহে নিজৰ সকলো সুবিধা হেৰুৱাবলগীয়া হয়। গতিকে, ‘দুয়ো কুল হেৰুৱা’ কথাষাৰে আমাক বিচক্ষণতা আৰু দূৰদৰ্শিতাৰে কাম কৰিবলৈ শিক্ষা দিয়ে।

                    আপোন হাত জগন্নাথ

মানুহৰ জীৱনত আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। নিজৰ কাম নিজে কৰিব পৰা গুণেই মানুহক প্ৰকৃতাৰ্থত স্বাৱলম্বী কৰি তোলে। আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি থাকিলে জীৱনত কেতিয়াও সম্পূৰ্ণ সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰি। এই কথাষাৰকে ‘আপোন হাত জগন্নাথ’ প্ৰৱচনটোৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰা হৈছে।

মানুহে নিজৰ উন্নতিৰ বাবে নিজেই চেষ্টা কৰিব লাগে। নিজৰ কাম আনৰ ওপৰত এৰি থৈ বহি থাকিলে কোনো কামেই সুচাৰুৰূপে সম্পন্ন নহয়। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ছাত্ৰই পৰীক্ষাত ভাল ফলাফল লাভ কৰিবলৈ হ’লে নিজে অধ্যয়ন কৰিব লাগিব। আন কোনোবাই পঢ়ি দিলেই তেওঁ ভাল ফল লাভ কৰিব নোৱাৰে। ঠিক সেইদৰে এজন কৃষকে ভাল শস্য পাবলৈ হ’লে নিজে পথাৰত পৰিশ্ৰম কৰিব লাগিব। কেৱল আনৰ সহায়ৰ আশাত বহি থাকিলে জীৱনত উন্নতি সম্ভৱ নহয়।

আনৰ সহায় লোৱাটো বেয়া কথা নহয়, কিন্তু সকলো সময়তে আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰাটো উচিত নহয়। নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু যোগ্যতাৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখি কাম কৰিলে আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি পায়। লগতে যিকোনো বিপদ বা সমস্যাৰ সন্মুখীন হ’বলৈ সাহস পোৱা যায়।

সেয়েহে প্ৰতিজন মানুহে নিজৰ কাম নিজে কৰিবলৈ শিকিব লাগে। পৰিশ্ৰম, আত্মবিশ্বাস আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাই মানুহক সফলতাৰ পথ দেখুৱায়। সঁচাকৈয়ে নিজৰ উন্নতিৰ মূল চাবিকাঠি নিজৰ হাততে থাকে। সেইবাবেই কোৱা হয়— ‘আপোন হাত জগন্নাথ।

            ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়

‘ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়’—এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল ৰাইজৰ ঐক্যবদ্ধ শক্তিৰ আগত কোনো কামেই অসম্ভৱ নহয়। এজন মানুহৰ শক্তি সীমিত, কিন্তু বহু মানুহে একেলগে চেষ্টা কৰিলে ডাঙৰ ডাঙৰ কামো সহজে সম্পন্ন কৰিব পাৰে।

মানুহ সামাজিক জীৱ। সমাজত সকলোৱে মিলাপ্ৰীতিৰে বসবাস কৰিলেহে সমাজৰ উন্নতি সম্ভৱ। কোনো এখন গাঁৱত ৰাস্তা-ঘাট নিৰ্মাণ, বিদ্যালয় স্থাপন, বানপানীৰ সমস্যা সমাধান আদি কাম এজন ব্যক্তিৰ দ্বাৰা সম্পন্ন কৰা সম্ভৱ নহয়। কিন্তু গাঁৱৰ সকলো ৰাইজে একত্ৰিত হৈ চেষ্টা কৰিলে এই কামবোৰ সহজেই কৰিব পাৰে। ৰাইজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাই সমাজৰ উন্নতিৰ মূল ভেটি।

ইতিহাসতো দেখা যায় যে বহুতো ডাঙৰ আন্দোলন আৰু বিপ্লৱ ৰাইজৰ ঐক্যবদ্ধ প্ৰচেষ্টাৰ ফলতেই সফল হৈছে। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনো তাৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মানুহে একেলগে সংগ্ৰাম কৰাৰ ফলতেই ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।

সেয়েহে সমাজৰ পৰা অন্যায়, অবিচাৰ, দুৰ্নীতি আৰু শোষণ দূৰ কৰিবলৈ ৰাইজৰ ঐক্য অতি প্ৰয়োজনীয়। অৱশ্যে এই ঐক্য সদায় ন্যায়, সত্য আৰু মানৱকল্যাণৰ হকে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

গতিকে ক’ব পাৰি যে একতাৰ মাজতেই শক্তি নিহিত হৈ থাকে। ৰাইজে যদি একমত হৈ কোনো ভাল কাম কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহে, তেন্তে অসম্ভৱ যেন লগা কামো সম্ভৱ হৈ উঠে। সঁচাকৈয়ে, ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়।

             এক হাতে তালি নাবাজে

‘এক হাতে তালি নাবাজে’ — এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল কোনো ঘটনা বা বিবাদ সংঘটিত হ’বলৈ সাধাৰণতে দুয়োপক্ষৰ ভূমিকা থাকে। এখন হাতেৰে যেনেকৈ তালি বজাব নোৱাৰি, ঠিক তেনেকৈ কোনো কাজ বা বিবাদৰ ক্ষেত্ৰতো বহু সময়ত এজনৰ দ্বাৰা সকলো সংঘটিত নহয়।

মানুহ সমাজত বাস কৰে আৰু সমাজত বিভিন্নজনৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰি চলে। এই সম্পৰ্কৰ মাজতে কেতিয়াবা ভুল বুজাবুজি, মতৰ অমিল বা কাজিয়া সৃষ্টি হয়। এনে পৰিস্থিতিত কেৱল এজনক দোষাৰোপ কৰাটো উচিত নহয়। দুয়োপক্ষৰ কথা শুনি প্ৰকৃত সত্য বিচাৰি উলিওৱা উচিত। অৱশ্যে কেতিয়াবা এজন ব্যক্তিয়েও অন্যায় বা অপৰাধ কৰিব পাৰে। সেয়েহে প্ৰকৃত ঘটনা নজনাকৈ কাকো দোষী সাব্যস্ত কৰা উচিত নহয়।

এই প্ৰবচনটোৱে আমাক নিৰপেক্ষভাৱে বিচাৰ কৰিবলৈ, আনৰ কথা শুনিবলৈ আৰু নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰিবলৈ শিক্ষা দিয়ে। পাৰস্পৰিক বুজাবুজি, সহনশীলতা আৰু সহযোগিতাৰ দ্বাৰাহে সমাজত শান্তি-সম্প্ৰীতি বজাই ৰাখিব পাৰি।

গতিকে, কোনো বিবাদ বা সংঘাতৰ ক্ষেত্ৰত একপক্ষীয় বিচাৰ নকৰি দুয়োপক্ষৰ বক্তব্য বিবেচনা কৰাটোৱেই এই প্ৰবচনটোৰ মূল শিক্ষা।

               গাই গৰুৰ আগত বীণ বজোৱা

‘গাই গৰুৰ আগত বীণ বজোৱা’ অসমীয়া ভাষাৰ এটি প্ৰচলিত ফকৰা-যোজনা। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল যিজনে কোনো কথাৰ মূল্য বা মৰ্ম বুজি নাপায়, তেওঁৰ আগত সেই কথা কৈ বা বুজাই কোনো লাভ নহয়।

বীণৰ সুৰ অতি মধুৰ। সংগীতপ্ৰেমী মানুহে বীণৰ সুৰ শুনি আনন্দ লাভ কৰে। কিন্তু গাই-গৰুৱে বীণৰ সুৰৰ সৌন্দৰ্য বা মাধুৰ্য বুজি নাপায়। সিহঁতৰ আগত বীণ বজালেও কোনো ফল পোৱা নাযায়। ঠিক তেনেদৰে, যিজন ব্যক্তিৰ জ্ঞান, বুদ্ধি বা বিষয়বস্তু বুজাৰ ক্ষমতা নাই, তেওঁৰ আগত মূল্যৱান কথা ক’লেও তেওঁ তাৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰে।

আমাৰ সমাজত এনে বহু মানুহ আছে, যিসকলে আনৰ ভাল পৰামৰ্শ বা উপদেশৰ মূল্য দিব নাজানে। তেওঁলোকক বাৰে বাৰে বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিলেও কোনো পৰিৱৰ্তন নহয়। ফলত সময় আৰু শ্ৰম দুয়োটাই অথলে যায়। সেয়েহে মানুহে কাৰ আগত কি কথা ক’ব লাগে, সেই বিষয়ে বিচাৰ-বিবেচনা কৰা উচিত।

অৱশ্যে কাকো অজ্ঞান বুলি অৱহেলা কৰাটো উচিত নহয়। উপযুক্ত সময় আৰু উপযুক্ত পদ্ধতিৰে বুজালে বহু মানুহে কথাৰ মৰ্ম বুজিব পাৰে।

গতিকে, এই ফকৰা-যোজনাটোৱে আমাক শিকায় যে যিজনে কথাৰ মূল্য বুজি নাপায়, তেওঁৰ আগত অযথা উপদেশ দি সময় নষ্ট কৰিব নালাগে। শ্ৰোতাৰ জ্ঞান, ৰুচি আৰু বুজাৰ ক্ষমতা অনুসৰি কথা ক’লেহে কথাৰ প্ৰকৃত মূল্য থাকে।

         কুকুৰে কামুৰিলে মানুহে কামোৰে নেকি?

মানুহ সমাজপ্ৰিয় জীৱ। সমাজত বাস কৰিবলৈ হ’লে মানুহে পৰস্পৰৰ সৈতে মিলাপ্ৰীতি, সহনশীলতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে চলিব লাগে। কিন্তু কেতিয়াবা কোনোবাই আমাৰ প্ৰতি অন্যায় বা বেয়া আচৰণ কৰিলে আমিও একেদৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিবলৈ বিচাৰোঁ। তেনে আচৰণৰ ফলত সমাজত অশান্তি আৰু শত্ৰুতাৰ সৃষ্টি হয়।

‘কুকুৰে কামুৰিলে মানুহে কামোৰে নেকি?’—এই ফকৰাটিৰ অৰ্থ হৈছে, কোনোবাই আমাৰ প্ৰতি বেয়া আচৰণ কৰিলে আমিও তেওঁৰ দৰে বেয়া আচৰণ কৰা উচিত নহয়। কুকুৰে মানুহক কামুৰিলে মানুহে কুকুৰক কামুৰি প্ৰত্যুত্তৰ নিদিয়ে। বৰং বুদ্ধি আৰু বিবেচনাৰে নিজকে বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। ঠিক তেনেদৰে কোনো ব্যক্তিয়ে আমাক অপমান কৰিলে বা অন্যায় কৰিলে আমি খং আৰু প্ৰতিশোধৰ ভাব মনত পুহি নাৰাখি ধৈৰ্য আৰু সংযমেৰে পৰিস্থিতিৰ মোকাবিলা কৰা উচিত।

মানুহ আৰু জীৱ-জন্তুৰ মাজত পাৰ্থক্য হৈছে মানুহৰ বিবেক, বুদ্ধি আৰু বিচাৰশক্তি আছে। সেয়েহে মানুহে নিজৰ আচৰণ আৰু কথাবতৰাত সেই গুণসমূহৰ পৰিচয় দিব লাগে। আনৰ বেয়া আচৰণৰ প্ৰতি বেয়া আচৰণেৰে উত্তৰ দিলে নিজৰ মৰ্যাদাহে হ্ৰাস পায়। ক্ষমা, সহনশীলতা আৰু ভাল ব্যৱহাৰেৰে বহুতো বিবাদৰ অন্ত পেলাব পাৰি।

সেয়েহে আমি কেতিয়াও আনৰ বেয়া আচৰণ অনুকৰণ কৰা উচিত নহয়। আনৰ ভুলৰ বাবে নিজেও ভুল কৰা অনুচিত। মনত ৰখা উচিত যে বেয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰ বেয়াৰে নহয়, ভাল আচৰণ আৰু বিবেকবুদ্ধিৰেহে দিব লাগে। তেতিয়াহে মানুহে প্ৰকৃত মানৱীয় গুণৰ পৰিচয় দিব পাৰিব।

 ৮. দৈনন্দিন কথোপকথনত ব্যৱহৃত আন কিছুমান প্ৰচলিত কথা

                  চোৰ গ’লে বুদ্ধি ওলায়

মানুহে প্ৰায়ে কোনো কাম কৰাৰ আগতে তাৰ পৰিণামৰ কথা চিন্তা নকৰে। যেতিয়া কোনো বিপদ বা ক্ষতিৰ সন্মুখীন হয়, তেতিয়াহে তাৰ প্ৰতিকাৰৰ উপায় বিচাৰি বুদ্ধি ওলায়। এই কথাষাৰকে অসমীয়াত ‘চোৰ গ’লে বুদ্ধি ওলায়’ বুলি কোৱা হয়।

সাধাৰণতে মানুহে নিজৰ বস্তু-বাহানি সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ আগতীয়াকৈ সাৱধান নহয়। ঘৰত চুৰি হোৱাৰ পিছতহে দুৱাৰ-খিৰিকীত তলা লগোৱা, পহৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা আদি চিন্তা কৰে। কিন্তু তেতিয়ালৈকে বহু দেৰি হৈ যায়। ঠিক সেইদৰে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়েও পৰীক্ষাৰ আগতে নিয়মিতভাৱে পঢ়া-শুনা নকৰি পৰীক্ষা শেষ হোৱাৰ পিছতহে পঢ়াৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰে।

জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে আগতীয়া সাৱধানতা আৰু দূৰদৰ্শিতাৰ প্ৰয়োজন। বিপদ আহি পোৱাৰ পিছত চিন্তা কৰি লাভ নাই। সেয়ে কোনো কাম কৰাৰ আগতেই তাৰ ভাল-বেয়া দিশবোৰ বিবেচনা কৰা উচিত।

গতিকে, ‘চোৰ গ’লে বুদ্ধি ওলায়’ প্ৰবচনটোৱে আমাক শিকায় যে বিপদ বা ক্ষতি হোৱাৰ আগতেই সাৱধান হোৱা উচিত। কাৰণ সময় থাকোঁতেই সঠিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটোৱেই প্ৰকৃত বুদ্ধিমানৰ কাম।

                  ঘোঁৰাৰ ডিঙিত মণি

‘ঘোঁৰাৰ ডিঙিত মণি’—এই ফকৰাটোৰ অৰ্থ হৈছে কোনো মূল্যৱান বস্তুৰ উপযুক্ত মূল্য বা ব্যৱহাৰ বুজিব নোৱাৰা ব্যক্তিৰ হাতত পৰিলে তাৰ প্ৰকৃত মৰ্যাদা নাথাকে। মণি এবিধ অতি মূল্যৱান ৰত্ন। কিন্তু ঘোঁৰাৰ ডিঙিত মণি পিন্ধাই দিলে ঘোঁৰাটোৱে তাৰ মূল্য বা সৌন্দৰ্যৰ গুৰুত্ব বুজি নাপায়। মণিৰ মূল্য বুজিবলৈ জ্ঞান আৰু ৰুচিবোধৰ প্ৰয়োজন।

একেদৰে, কোনো মূৰ্খ বা অজ্ঞ ব্যক্তিক মূল্যৱান বস্তু, জ্ঞান বা শিক্ষা দিলেও তেওঁ তাৰ যথাযথ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো ব্যক্তিক এখন দামী কিতাপ উপহাৰ দিলে, কিন্তু তেওঁৰ পঢ়াৰ প্ৰতি আগ্ৰহ নাথাকিলে, সেই কিতাপখন তেওঁৰ বাবে কোনো কামত নাহিব। ঠিক তেনেদৰে, অযোগ্য ব্যক্তিৰ হাতত মূল্যৱান সম্পদ বা দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিলেও তাৰ সঠিক ব্যৱহাৰ নহয়।

সেয়েহে কোনো বস্তুৰ মূল্য বুজিব পৰা যোগ্যতা আৰু ৰুচিবোধ থকাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। উপযুক্ত ব্যক্তিৰ হাততহে মূল্যৱান বস্তুৰ প্ৰকৃত মৰ্যাদা বৃদ্ধি পায়। এই ফকৰাটোৱে আমাক শিকায় যে মূল্যৱান বস্তুৰ সঠিক মূল্যায়ন কৰিবলৈ জ্ঞান, যোগ্যতা আৰু ৰুচিবোধৰ প্ৰয়োজন।

                        অৰণ্যত ৰোদন

‘অৰণ্যত ৰোদন’ এটা অসমীয়া জতুৱা ঠাঁচ। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল—যাৰ ওচৰত কোনো কথা কৈ বা আবেদন-নিবেদন কৰি কোনো ফল পোৱা নাযায়, তেনে লোকৰ আগত কথা কোৱা বা সহায় বিচৰা। অৰণ্যত কোনো মানুহে কান্দিলে সেই কান্দোন শুনিবলৈ বা সহায় কৰিবলৈ কোনো নাথাকে। তেওঁৰ কান্দোন অৰণ্যৰ মাজতে প্ৰতিধ্বনিত হৈ হেৰাই যায়। ঠিক সেইদৰে, কোনো নিৰ্দয়, নিৰ্বিকাৰ বা দায়িত্বজ্ঞানহীন ব্যক্তিৰ আগত দুখ-কষ্টৰ কথা কৈ কোনো লাভ নহ’লে তাক ‘অৰণ্যত ৰোদন’ বুলি কোৱা হয়।

আমাৰ সমাজত এনে বহু ঘটনা দেখা যায়। কোনো দুখীয়া মানুহে নিজৰ অভাৱ-অভিযোগৰ কথা ধনী বা ক্ষমতাশালী লোকৰ আগত প্ৰকাশ কৰিও সহায় নাপায়। কোনো অসহায় ব্যক্তিয়ে ন্যায় বিচাৰি কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত আবেদন কৰিও যদি কোনো সুফল নাপায়, তেন্তে তেওঁৰ আবেদন অৰণ্যত ৰোদন কৰাৰ দৰে হয়। একেদৰে, কোনো ছাত্ৰই নিজৰ সমস্যাৰ কথা এনে শিক্ষকৰ আগত প্ৰকাশ কৰিলে, যিজনে সেই কথাত কোনো গুৰুত্ব নিদিয়ে, তেন্তে তেওঁৰ কথাও নিষ্ফল হৈ পৰে।

মানুহ সামাজিক জীৱ। সেয়ে এজনে আনজনৰ দুখ-কষ্টৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হোৱা উচিত। আনৰ দুখৰ কথা শুনি সহায় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাটো মানৱীয় কৰ্তব্য। কিন্তু যিসকলে আনৰ বিপদ-আপদৰ প্ৰতি কোনো গুৰুত্ব নিদিয়ে, তেওঁলোকৰ ওচৰত সহায় বিচৰাটো বহু সময়ত অৰ্থহীন হৈ পৰে।

গতিকে, ‘অৰণ্যত ৰোদন’ কথাষাৰে আমাক বুজাই দিয়ে যে উপযুক্ত স্থান আৰু ব্যক্তিৰ ওচৰত নিজৰ কথা প্ৰকাশ কৰাটো প্ৰয়োজন। লগতে আনৰ দুখ-কষ্টৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হৈ সহায়ৰ হাত আগবঢ়োৱাটো প্ৰতিজন মানুহৰে দায়িত্ব।

               কপালত থাকিলে আপুনি আহে

মানুহৰ জীৱনত ভাগ্যৰ এক বিশেষ ভূমিকা আছে বুলি বহুতে বিশ্বাস কৰে। আমাৰ সমাজত প্ৰচলিত ‘কপালত থাকিলে আপুনি আহে’—এই কথাষাৰৰ অৰ্থ হ’ল, কোনো বস্তু বা ঘটনা আমাৰ ভাগ্যত লিখা থাকিলে সেয়া এদিন নহয় এদিন আমাৰ জীৱনলৈ আহিবই।

মানুহে জীৱনত বহুতো আশা-আকাংক্ষা পুহি ৰাখে। কোনোবাই ভাল চাকৰি বিচাৰে, কোনোবাই সুখী সংসাৰ, কোনোবাই ধন-সম্পত্তি আৰু কোনোবাই সমাজত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিব বিচাৰে। এইবোৰ পাবলৈ মানুহে চেষ্টা কৰে, পৰিশ্ৰম কৰে আৰু অপেক্ষা কৰে। কিন্তু সকলো সময়তে মানুহৰ ইচ্ছা অনুসৰি সকলো কাম সম্পন্ন নহয়। কেতিয়াবা বহু চেষ্টা কৰিও আকাংক্ষিত বস্তু লাভ কৰিব নোৱাৰি। আকৌ কেতিয়াবা কোনো আশা নকৰাকৈয়ে জীৱনলৈ সুখ বা সৌভাগ্য আহি পৰে।

সেয়েহে কোৱা হয়, কপালত থাকিলে আপুনি আহে। অৱশ্যে ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে মানুহে ভাগ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি হাত সাবটি বহি থাকিব লাগে। ভাগ্যৰ লগতে কৰ্ম আৰু পৰিশ্ৰমৰো প্ৰয়োজন আছে। পৰিশ্ৰম অবিহনে কেৱল ভাগ্যৰ আশাত বহি থাকিলে জীৱনত সফলতা লাভ কৰা কঠিন।

সঁচা অৰ্থত, মানুহৰ জীৱনত ভাগ্য আৰু কৰ্ম দুয়োটাৰে গুৰুত্ব আছে। যি আমাৰ ভাগ্যত আছে, সেয়া হয়তো এদিন আমাৰ ওচৰ চাপিব; কিন্তু তাৰ বাবে আমি চেষ্টা আৰু ধৈৰ্য ধৰি আগবাঢ়িব লাগিব। ভাগ্যৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখি কৰ্ম কৰি যোৱাটোৱেই হৈছে এই কথাষাৰৰ প্ৰকৃত শিক্ষা।

             গাখীৰৰ সোৱাদ ঘোলেৰে মৰা

গাখীৰ এবিধ পুষ্টিকৰ আৰু মূল্যৱান খাদ্য। গাখীৰৰ সোৱাদ, গুণাগুণ আৰু উপকাৰিতাৰ তুলনা আন বহু খাদ্যৰ সৈতে কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু গাখীৰত পানী বা ঘোল মিহলাই দিলে তাৰ প্ৰকৃত সোৱাদ আৰু গুণাগুণ নষ্ট হয়। ঠিক তেনেদৰে মানুহে বহু কষ্ট আৰু ত্যাগ স্বীকাৰ কৰি কোনো এটা ভাল কাম সম্পন্ন কৰাৰ পিছত সামান্য ভুল বা অসাৱধানতাৰ বাবে সেই কামৰ সকলো সুনাম নষ্ট কৰিব পাৰে। তেতিয়া তাক কোৱা হয়—‘গাখীৰৰ সোৱাদ ঘোলেৰে মৰা’।

ধৰা হওক, এজন ছাত্ৰই বছৰজুৰি একাগ্ৰতাৰে পঢ়া-শুনা কৰি পৰীক্ষাত ভাল ফলাফল লাভ কৰিলে। কিন্তু অসৎ উপায় অৱলম্বন কৰাৰ বাবে তেওঁৰ সন্মান আৰু বিশ্বাসযোগ্যতা নষ্ট হ’ল। তেনেদৰে এজন সৎ মানুহে বহুদিন ধৰি সমাজৰ সেৱা কৰাৰ পিছত সামান্য স্বাৰ্থৰ বাবে দুৰ্নীতিৰ আশ্ৰয় ল’লে তেওঁৰ আগৰ সকলো সুনাম ম্লান হৈ পৰে।

সেয়েহে জীৱনত কেৱল ভাল কাম কৰিলেই নহ’ব, সেই কামৰ মৰ্যাদা আৰু পৱিত্ৰতাও ৰক্ষা কৰিব লাগিব। সামান্য ভুল, লোভ বা অসাৱধানতাই বহুদিনৰ সাধনা আৰু সফলতা মাটিৰ লগত মিলাই দিব পাৰে।

গতিকে আমি সদায় সাৱধান হ’ব লাগে যাতে নিজৰ কৃতকৰ্মৰ সুনাম নিজেই নষ্ট কৰিবলগীয়া নহয়। ভাল কামৰ মূল্য ৰক্ষা কৰাটোৱেই এই ফকৰাটোৰ মূল শিক্ষা।

                কেঁচা বাঁহৰ কোঁহ

কেঁচা বাঁহৰ কোঁহ অতি কোমল আৰু সহজে ভাঙিব পৰা বস্তু। ইয়াৰ দ্বাৰা বুজোৱা হৈছে যে সৰু অৱস্থাত মানুহৰ মন আৰু চৰিত্ৰও কেঁচা বাঁহৰ কোঁহৰ দৰে কোমল আৰু অপৰিপক্ব হৈ থাকে। এই সময়তে উপযুক্ত শিক্ষা, শাসন আৰু পৰিচৰ্যা লাভ কৰিলে মানুহৰ জীৱন সুন্দৰভাৱে গঢ় লৈ উঠে।

শিশু অৱস্থাত মানুহৰ মনত ভাল-বেয়াৰ বিচাৰ কৰাৰ ক্ষমতা সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত নহয়। সেয়েহে পিতৃ-মাতৃ, শিক্ষক আৰু সমাজৰ দায়িত্ব হৈছে শিশুক সৎ শিক্ষা আৰু নৈতিক মূল্যবোধেৰে গঢ়ি তোলা। কুমলীয়া অৱস্থাত গছৰ পুলি যেনেদৰে ইচ্ছামতে বেঁকাই বা পোনাই দিব পাৰি, তেনেদৰে শিশুকো সৰুতেই ভাল অভ্যাস আৰু আদৰ্শৰ শিক্ষা দিব পাৰি। কিন্তু সময় পাৰ হৈ গ’লে সেই কাম কঠিন হৈ পৰে।

গতিকে শিশুৰ জীৱনৰ প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত বিশেষ যত্ন লোৱা উচিত। তেওঁলোকক মৰম, শাসন, শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰিব লাগে। কাৰণ আজিৰ শিশুৱেই কাইলৈ দেশৰ নাগৰিক। সেয়েহে কেঁচা বাঁহৰ কোঁহৰ দৰে কোমল অৱস্থাতে শিশুৰ জীৱন সঠিক পথেৰে গঢ়ি তুলিব লাগে।

                    চোৰে চোৰক চিনে

‘চোৰে চোৰক চিনে’—এই প্ৰবচনটোৰ অৰ্থ হ’ল, এজন দুষ্ট বা অসৎ ব্যক্তিয়ে আন এজন দুষ্ট বা অসৎ ব্যক্তিৰ স্বভাৱ, চৰিত্ৰ আৰু কুকৰ্ম সহজে বুজি পায়। কাৰণ একে ধৰণৰ স্বভাৱ আৰু মানসিকতাৰ মানুহে পৰস্পৰৰ আচৰণ সহজে ধৰিব পাৰে।

সাধাৰণতে মানুহে নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত আনৰ স্বভাৱ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে। যিজন ব্যক্তিয়ে নিজে আনৰ বস্তু চুৰি কৰে, তেওঁ আন এজন চোৰৰ কৌশল আৰু আচৰণ সহজে চিনিব পাৰে। সেইদৰে মিছলীয়াই আন এজন মিছলীয়াৰ কথা সহজে ধৰিব পাৰে। সৎ মানুহে যেনেকৈ সৎ মানুহৰ গুণ চিনিব পাৰে, অসৎ মানুহেও অসৎ মানুহৰ স্বভাৱ চিনিব পাৰে।

সমাজত এই প্ৰবচনটো সাধাৰণতে নেতিবাচক অৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে বুজোৱা হয় যে একে দোষ বা বেয়া অভ্যাস থকা মানুহে পৰস্পৰৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ সহজে উপলব্ধি কৰে। সেয়েহে মানুহে সদায় অসৎ কামৰ পৰা আঁতৰি থাকি সৎ আৰু ন্যায়ৰ পথত চলা উচিত।

গতিকে, ‘চোৰে চোৰক চিনে’ প্ৰবচনটোৱে মানুহৰ স্বভাৱ আৰু চৰিত্ৰৰ এক বাস্তৱ দিশ প্ৰকাশ কৰিছে।

             লুইতেহে জানে বঠা কিমানলৈ বয়

লুইত এখন বিশাল নদী। ইয়াৰ বুকুত নাও চলোৱা নাৱৰীয়াজনেহে জানে নদীৰ সোঁত কিমান প্ৰবল, ঢৌ কিমান ওখ আৰু নদীখন কিমান গভীৰ। পাৰৰ পৰা নদীখন চাই থকা মানুহে ইয়াৰ প্ৰকৃত ৰূপ সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি নাপায়। সেইদৰে কোনো মানুহৰ জীৱনৰ দুখ-কষ্ট, অভিজ্ঞতা আৰু সংগ্ৰামৰ গভীৰতা বাহিৰৰ পৰা দেখি বুজিব নোৱাৰি।

প্ৰতিজন মানুহৰ জীৱনত কিছুমান এনে সমস্যা আৰু অভিজ্ঞতা থাকে, যিবোৰ তেওঁ নিজেই অনুভৱ কৰে। আন মানুহে তেওঁৰ অৱস্থা দেখি হয়তো সহজে মন্তব্য কৰিব পাৰে, কিন্তু সেই সমস্যাৰ প্ৰকৃত গভীৰতা উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰে। যিজনে বিপদৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে, তেওঁহে বিপদৰ যন্ত্ৰণা বুজে। যিজনে দৰিদ্ৰতাৰ সৈতে সংগ্ৰাম কৰিছে, তেওঁহে দৰিদ্ৰতাৰ কষ্ট অনুভৱ কৰিব পাৰে।

সেয়েহে আনৰ জীৱনক লৈ অযথা মন্তব্য কৰা বা তেওঁলোকৰ সমস্যা সহজ বুলি ভবা উচিত নহয়। প্ৰতিজন মানুহৰ অভিজ্ঞতা সুকীয়া। আনৰ অৱস্থা বুজিবলৈ হ’লে তেওঁৰ পৰিস্থিতিৰ মাজত নিজকে কল্পনা কৰিব লাগিব।

গতিকে ‘লুইতেহে জানে বঠা কিমানলৈ বয়’ প্ৰবচনটোৰ জৰিয়তে বুজোৱা হৈছে যে কোনো কামৰ প্ৰকৃত কষ্ট, বিপদ আৰু অভিজ্ঞতা সেই কামৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তিজনেহে ভালদৰে উপলব্ধি কৰিব পাৰে। আনৰ দুখ-কষ্টক সন্মান কৰা আৰু সহানুভূতিশীল হোৱা আমাৰ কৰ্তব্য।

                   দূৰৰ ঢোলৰ মাত সুমধুৰ

‘দূৰৰ ঢোলৰ মাত সুমধুৰ’—এই ফকৰাটিৰ অৰ্থ হ’ল দূৰৰ বস্তু সদায় আকৰ্ষণীয় আৰু ভাল যেন লাগে, কিন্তু ওচৰৰ পৰা চালে তাৰ প্ৰকৃত ৰূপটোহে বুজিব পাৰি। মানুহে প্ৰায়ে নিজৰ হাতত থকা বস্তু বা পৰিৱেশৰ মূল্য বুজি নাপায়। আনৰ সুখ-সুবিধা, ধন-সম্পত্তি, জীৱন-যাপন আদি দেখি সেইবোৰ নিজৰ তুলনাত অধিক ভাল বুলি ভাবি লয়। কিন্তু বাস্তৱত প্ৰতিটো বস্তুৰে কিছুমান ভাল আৰু বেয়া দিশ থাকে।

উদাহৰণস্বৰূপে, গাঁৱৰ মানুহে চহৰৰ জীৱন-যাপন দেখি চহৰত বাস কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে। তেওঁলোকে ভাবে যে চহৰত সকলো সুখ-সুবিধা আছে। কিন্তু চহৰৰ মানুহে আকৌ গাঁৱৰ মুকলি পৰিৱেশ, বিশুদ্ধ বতাহ আৰু প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হয়। চহৰৰ জীৱনৰ ব্যস্ততা, যান-জঁট, প্ৰদূষণ আৰু মানসিক চাপৰ কথা দূৰৰ পৰা বুজি পোৱা নাযায়। ঠিক সেইদৰে আনৰ চাকৰি, ব্যৱসায় বা পাৰিবাৰিক জীৱন দেখি আমি ঈৰ্ষা কৰোঁ, কিন্তু তেওঁলোকৰ অন্তৰালৰ দুখ-কষ্টৰ কথা নাজানো।

সেয়েহে কেৱল বাহ্যিক ৰূপ দেখি কোনো বস্তু বা মানুহৰ মূল্যায়ন কৰা উচিত নহয়। নিজৰ অৱস্থাক হেয়জ্ঞান নকৰি তাৰ ভাল দিশবোৰ উপলব্ধি কৰিব লাগে। আনৰ জীৱনৰ সৈতে নিজৰ জীৱনৰ তুলনা কৰি অসন্তুষ্ট হোৱাতকৈ নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু পৰিস্থিতিৰ মাজতে সুখী হ’বলৈ শিকিব লাগে।

গতিকে, দূৰৰ বস্তুৰ প্ৰতি অন্ধ আকৰ্ষণ প্ৰকাশ নকৰি বাস্তৱ সত্য উপলব্ধি কৰাটোৱেই এই ফকৰাটিৰ মূল শিক্ষা।

              কুকুৰৰ ভুকনি শুনি হাতী নৰয়

এই ফকৰাটিৰ অৰ্থ হ’ল—সৎ, সাহসী আৰু আত্মবিশ্বাসী ব্যক্তিয়ে আনৰ অযথা সমালোচনা, নিন্দা বা ভাবুকিত বিচলিত নহয়। হাতী হৈছে শক্তি, সাহস আৰু গাম্ভীৰ্যৰ প্ৰতীক। আনহাতে, কুকুৰৰ ভুকনি হৈছে তুচ্ছ লোকৰ অৰ্থহীন চিঞৰ-বাখৰ বা সমালোচনাৰ প্ৰতীক। কুকুৰে হাতী দেখি যিমানেই ভুকি নাথাকক কিয়, হাতীয়ে নিজৰ গতি সলনি নকৰে।

মানুহৰ জীৱনতো এনে ঘটনা প্ৰায়ে দেখা যায়। যিসকল লোকে সমাজৰ উন্নতিৰ বাবে কাম কৰে, তেওঁলোকে কেতিয়াবা আনৰ ঈৰ্ষা, নিন্দা আৰু সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। কিছুমান মানুহে আনৰ সফলতা সহ্য কৰিব নোৱাৰে আৰু বিভিন্ন ধৰণে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু জ্ঞানী আৰু আত্মবিশ্বাসী ব্যক্তিয়ে এনে কথাত গুৰুত্ব নিদি নিজৰ লক্ষ্যৰ দিশে আগবাঢ়ি যায়।

জীৱনত সফল হ’বলৈ হ’লে সকলোৰে কথাত কাণ দিব নালাগে। অৱশ্যে গঠনমূলক সমালোচনাক গ্ৰহণ কৰিব লাগে আৰু ভুলৰ পৰা শিক্ষা ল’ব লাগে। কিন্তু হিংসা, বিদ্বেষ আৰু অযথা নিন্দাক গুৰুত্ব দিলে নিজৰ সময় আৰু শক্তিৰ অপচয়হে হয়।

সেয়েহে, মানুহে নিজৰ কৰ্ম, আদৰ্শ আৰু লক্ষ্যৰ প্ৰতি নিষ্ঠাৱান হৈ থাকিব লাগে। আনৰ অৰ্থহীন সমালোচনাত বিচলিত নহৈ আত্মবিশ্বাসেৰে আগবাঢ়ি যোৱাটোৱেই এই ফকৰাটিৰ মূল শিক্ষা।

সমাপ্ত