ভূমিকা–

অসম ভাৰতৰ অন্যতম বৈচিত্ৰময় ৰাজ্য। ইয়াত বহু ভাষা, ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোক যুগে যুগে একেলগে বাস কৰি আহিছে। এই বৈচিত্ৰ্যৰ বাবেই অসমক প্ৰায়ে “অনৈক্যৰ মাজত ঐক্যৰ লীলাভূমি” বুলি কোৱা হয়। ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত আৰ্য, তিব্বত-বাৰ্মী, টাই, অষ্ট্ৰিক আৰু দ্ৰাবিড় উৎসৰ বহু জনগোষ্ঠীয়ে অসমলৈ আহি স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছে। ফলস্বৰূপে অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতি এক সমৃদ্ধ আৰু বৰ্ণাঢ্য ৰূপ লাভ কৰিছে।

অসমৰ উল্লেখযোগ্য জনগোষ্ঠীসমূহৰ সংক্ষিপ্ত পৰিচয় তলত দিয়া হ’ল—

• অসমীয়া (অসমীয়া হিন্দু আৰু অসমীয়া মুছলমান) — ৰাজ্যখনৰ সৰ্ববৃহৎ ভাষাভিত্তিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা অসমীয়া। সমৃদ্ধ সাহিত্য, সংস্কৃতি, লোকপৰম্পৰা আৰু সামাজিক ঐতিহ্যই এই জনগোষ্ঠীক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে।
• বড়ো — অসমৰ অন্যতম বৃহৎ অনুসূচিত জনজাতি। বড়ো ভাষাত কথা কোৱা এই জনগোষ্ঠী সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি, নৃত্য, সংগীত আৰু পৰম্পৰাগত উৎসৱৰ বাবে সুপৰিচিত।
• মিচিং — ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ অন্যতম বৃহৎ আদিবাসী জনগোষ্ঠী। কৃষিকাৰ্য, বয়নশিল্প আৰু আলি-আই-লিগাং উৎসৱৰ বাবে তেওঁলোক বিশেষভাৱে জনাজাত।
• কাৰ্বি — মূলতঃ কাৰ্বি আংলং অঞ্চলত বসবাস কৰা অসমৰ এক প্ৰধান পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠী।
• ডিমাছা — দিমা হাসাও (উত্তৰ কাছাৰ) অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী। অতীতত তেওঁলোকৰ নিজস্ব ৰাজ্য আছিল আৰু অসমৰ ইতিহাসত তেওঁলোকৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আছে।
• ৰাভা, তিৱা, দেউৰী, সোণোৱাল কছাৰী আৰু ঠেঙাল কছাৰী — অসমৰ প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।
• আহোম — ত্ৰয়োদশ শতিকাত টাই মূলৰ আহোমসকলে অসমলৈ আহি প্ৰায় ছশ বছৰ শাসন কৰিছিল। অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি, ভাষা আৰু সমাজ গঠনত তেওঁলোকৰ অসামান্য অৱদান আছে।
• টাই জনগোষ্ঠী — টাই ফাকে, টাই খামতি, টাই আইতন, টাই খাময়াং আৰু তুৰুঙ আদি সম্প্ৰদায় এই গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোক নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি আৰু বৌদ্ধ ঐতিহ্য বহন কৰি আহিছে।
• চিংফৌ — মূলতঃ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত বসবাস কৰা এক উল্লেখযোগ্য জনগোষ্ঠী।
• কোচ-ৰাজবংশী — মূলতঃ পশ্চিম আৰু নামনি অসমত বসবাস কৰা এক ঐতিহ্যবাহী জনগোষ্ঠী, যিসকলৰ নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক পৰম্পৰা আছে।
• গাৰো, হাজং, হ্মাৰ, কুকি, বৈতে (বেইটে), জেমে আৰু ৰোংমেই — মূলতঃ পাৰ্বত্য আৰু সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত বসবাস কৰা বিভিন্ন তিব্বত-বাৰ্মী জনগোষ্ঠী।
• চাহ-জনগোষ্ঠী (টি-ট্ৰাইবছ) — ঔপনিৱেশিক যুগত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা চাহ বাগিচাত কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে অনা বহু জনগোষ্ঠীৰ সমন্বয়ে গঠিত এক বৃহৎ সামাজিক গোট।
• জোলহা (জুলাহা) — পৰম্পৰাগতভাৱে তাঁতশিল্প আৰু বস্ত্ৰ বয়নৰ সৈতে জড়িত এক মুছলমান জনগোষ্ঠী।
• বঙালী (হিন্দু আৰু মুছলমান) — বিশেষকৈ বৰাক উপত্যকা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসবাস কৰা এক উল্লেখযোগ্য ভাষাভিত্তিক জনগোষ্ঠী।
• নেপালী, বিহাৰী, মাৰোৱাৰী, পঞ্জাবী আৰু অন্যান্য সম্প্ৰদায় — বিভিন্ন সময়ত অসমলৈ আহি স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰা এই সম্প্ৰদায়সমূহে ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতি, বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু সামাজিক জীৱনত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।

অসমৰ এই জনগোষ্ঠীসমূহ ভাষা, ধৰ্ম, পোছাক-পৰিচ্ছদ, খাদ্যাভ্যাস, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু লোক-সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত অত্যন্ত বৈচিত্ৰময়। এই বৈচিত্ৰ্যই অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মূল শক্তি আৰু “বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য”ৰ এক উজ্জ্বল নিদৰ্শন। এইখন গ্ৰন্থত জনগোষ্ঠীসমূহৰ সংক্ষিপ্ত পৰিচয় দাঙি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। ইয়াত সন্নিৱিষ্ট তথ্যসমূহ মূলতঃ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI)-ৰ সহায়ত সংগ্ৰহ কৰা হৈছে। কোনো তথ্যগত ভুল বা অসংগতি ৰৈ গ’লে, ভৱিষ্যতে সেইবোৰ সংশোধন কৰাৰ কাৰণে আন্তৰিকভাবে চেষ্টা চলোৱা হ’ব। যিকোনো অনিচ্ছাকৃত ভুল-ত্ৰুটিৰ বাবে মই আন্তৰিকভাৱে ক্ষমাপ্ৰাৰ্থী।x

                                                                                                                                         ইতি—
                                                                                                                                     – লেখক

    অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

অসমীয়া জনগোষ্ঠী হৈছে অসমৰ সৰ্ববৃহৎ ভাষাভিত্তিক আৰু সাংস্কৃতিক জনগোষ্ঠী। এই জনগোষ্ঠী কোনো একক জাতি নহয়; বৰং যুগে যুগে বিভিন্ন নৃগোষ্ঠী, ভাষাগোষ্ঠী আৰু সম্প্ৰদায়ৰ সমন্বয়ত গঢ় লৈ উঠা এক সমন্বিত জনগোষ্ঠী। যিসকলে অসমীয়া ভাষা, সংস্কৃতি আৰু অসমৰ ঐতিহাসিক ঐতিহ্যক নিজৰ পৰিচয়ৰ অংশ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে, তেওঁলোকক সামগ্ৰিকভাৱে অসমীয়া জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হয়।

১. উৎপত্তি– অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ গঠন বহু শতাব্দীজুৰি চলি অহা এক সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ ফল। এই জনগোষ্ঠীৰ বিকাশত বিভিন্ন নৃগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছে। যেনে—

• অষ্ট্ৰিক জনগোষ্ঠী
• তিব্বত-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠী (বড়ো, মিচিং, কাৰ্বি, ডিমাছা আদি)
• তাই-আহোম
• আৰ্য জনগোষ্ঠী
• কোচ, চুতীয়া, মৰাণ, মটক, কলিতা, কৈৱৰ্ত আদি

এইসমূহ সকলো জনগোষ্ঠীৰ ভাষা, সংস্কৃতি, ৰীতি-নীতি, সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু জীৱনধাৰাৰ সমন্বয়ৰ ফলস্বৰূপে আধুনিক অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ বিকাশ ঘটিছে।

২. ভাষা– অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য ভাষা হৈছে অসমীয়া ভাষা।

এই ভাষা ভাৰতৰ সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত। অসমীয়া ভাষা অসমৰ চৰকাৰী ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যদিও ৰাজ্যৰ কিছুমান অঞ্চলত স্থানীয় পৰিস্থিতি অনুসৰি অন্য ভাষাও চৰকাৰী কাম-কাজত ব্যৱহৃত হয়।

৩. বাসস্থান– অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল অসমৰ প্ৰায় সকলো জিলাতে বসবাস কৰে। বিশেষকৈ—

• ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা
• মধ্য অসম
• উজনি অসম
• নামনি অসম

ইয়াৰ উপৰি অৰুণাচল প্ৰদেশ, নাগালেণ্ড, মেঘালয় আৰু বৰাক উপত্যকাৰ কিছুমান অঞ্চলতো অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ লোক বসবাস কৰি আহিছে।

৪. ধৰ্ম– অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিভিন্ন ধৰ্মাৱলম্বী লোক আছে। যেনে—

• হিন্দু
• ইছলাম
• খ্ৰীষ্টান
• শিখ
• বৌদ্ধ
• জৈন

অৰ্থাৎ, অসমীয়া পৰিচয় কেৱল ধৰ্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়; ই মূলতঃ ভাষা, সংস্কৃতি, ইতিহাস আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত এক সামূহিক পৰিচয়।

৫. সংস্কৃতি– অসমীয়া সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য দিশসমূহ হ’ল—

• বিহু—ৰঙালী বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু
• নামঘৰ সংস্কৃতি
• বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় ঐতিহ্য
• ভাওনা
• সত্ৰীয়া নৃত্য
• লোকগীত, বিহুগীত, টোকাৰী গীত, ওজাপালি আদি। এই সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাসমূহে অসমৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনক এক স্বকীয় ৰূপ প্ৰদান কৰিছে।

৬. সাজ-পোছাক– অসমীয়া সমাজৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকতো নিজস্ব বৈশিষ্ট্য পৰিলক্ষিত হয়।

• পুৰুষৰ সাজ-পোছাক: ধুতি, চুৰিয়া আৰু গামোচা।
• মহিলাৰ সাজ-পোছাক: মেখেলা-চাদৰ আৰু ৰিহা।

ইয়াৰ উপৰি অসমৰ পাট, মুগা আৰু এৰী ৰেচমেৰে তৈয়াৰী বস্ত্ৰসমূহ দেশ-বিদেশত বিশেষভাৱে সমাদৃত।

৭. জীৱিকা– অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল বিভিন্ন জীৱিকা আৰু বৃত্তিৰ সৈতে জড়িত। পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁলোকৰ প্ৰধান জীৱিকাসমূহ হ’ল—

• কৃষিকাৰ্য
• মৎস্য পালন
• পশুপালন
• তাঁতশিল্প
• ব্যৱসায়-বাণিজ্য
• চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি
• শিক্ষা, সাহিত্য, শিল্প আৰু সংস্কৃতি চৰ্চা।

সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে আধুনিক শিক্ষা, বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, চিকিৎসা, প্ৰশাসন, উদ্যোগ আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰতো নিজৰ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।

৮. খাদ্যাভ্যাস– অসমীয়া জনগোষ্ঠীৰ খাদ্যাভ্যাসত অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, কৃষিভিত্তিক জীৱন আৰু স্থানীয় সম্পদৰ গভীৰ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্যসমূহৰ ভিতৰত আছে—

• ভাত
• মাছ
• দাইল
• শাক-পাচলি
• খাৰ
• টেঙা
• পিঠা
• লাড়ু
• দৈ-চিৰা
• বিভিন্ন ধৰণৰ স্থানীয় শাক আৰু বনজ খাদ্য।

অসমীয়া খাদ্য-সংস্কৃতিত সহজ-সৰল ৰন্ধনপ্ৰণালী আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে লক্ষ্যণীয়।

৯. সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিলৈ অৱদান– অসমীয়া জনগোষ্ঠীয় সমাজে অসমৰ সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিক সমৃদ্ধ কৰাৰ লগতে দেশ-বিদেশত পৰিচিত কৰি তোলাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে। অসমৰ উল্লেখযোগ্য সাহিত্যিক আৰু সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্বসকলৰ ভিতৰত আছে—

• শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ
• মাধৱদেৱ
• লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
• হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
• ড° ভূপেন হাজৰিকা

এইসকলৰ লগতে বিভিন্ন যুগত অসংখ্য কবি, সাহিত্যিক, শিল্পী, সংগীতজ্ঞ, নাট্যকাৰ আৰু সংস্কৃতিসেৱীয়ে অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিক সমৃদ্ধ কৰি আহিছে।

১০. অসমীয়া পৰিচয়ৰ ভিত্তি– অসমীয়া পৰিচয় গঢ় লৈ উঠাৰ মূল ভিত্তিসমূহ হ’ল—

• অসমীয়া ভাষা
• অসমৰ ইতিহাস
• সমন্বয়বাদী সংস্কৃতি
• সামাজিক সম্প্ৰীতি
• বহুত্ববাদ আৰু সহাৱস্থান।

অসমীয়া জনগোষ্ঠী বা অসমীয়া জাতিসত্তাক এক সমন্বিত সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিচয় হিচাপে বিবেচনা কৰিব পাৰি, য’ত বিভিন্ন জাতি, জনগোষ্ঠী আৰু সম্প্ৰদায়ে নিজৰ স্বকীয়তা বজাই ৰাখিও অসমীয়া ভাষা আৰু সংস্কৃতিক এক উমৈহতীয়া পৰিচয় হিচাপে গ্ৰহণ কৰি আহিছে।

উপসংহাৰ– অসমীয়া জনগোষ্ঠী কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট বংশ বা একক জাতিৰ নাম নহয়; বৰং অসমৰ সুদীৰ্ঘ ইতিহাসত বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মিলন, সহাৱস্থান, পাৰস্পৰিক আদান-প্ৰদান আৰু সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ মাজেৰে গঢ় লৈ উঠা এক বহুমাত্ৰিক সমাজ আৰু সামূহিক পৰিচয়। ভাষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি, উৎসৱ-পাৰ্বণ, লোকাচাৰ আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ মাজেৰে এই জনগোষ্ঠীয় সমাজে অসমৰ এক স্বকীয় পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। যুগে যুগে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক অৱদান গ্ৰহণ আৰু আত্মীকৰণৰ ফলতেই অসমীয়া সমাজে এক সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ৰূপ লাভ কৰিছে।x

      বড়ো জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

বড়ো (Bodo বা Boro) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ মূল বসতিস্থল ভাৰতৰ অসম ৰাজ্য। ইয়াৰ উপৰি পশ্চিমবংগ, মেঘালয়, নাগালেণ্ড আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অঞ্চলতো বড়ো জনগোষ্ঠীৰ লোক বসবাস কৰে। ভাৰতৰ বাহিৰেও চুবুৰীয়া নেপাল আৰু বাংলাদেশৰ কিছুমান অঞ্চলত বড়ো বা তেওঁলোকৰ সৈতে ঐতিহাসিক-ভাষিক সম্পৰ্ক থকা জনগোষ্ঠীৰ উপস্থিতি দেখা যায়। বড়োসকলৰ নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি, লোকবিশ্বাস, নৃত্য, সংগীত, সাজ-পোছাক, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু সামাজিক পৰম্পৰা আছে। এই স্বকীয় বৈশিষ্ট্যসমূহে তেওঁলোকক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

উৎপত্তি আৰু পৰিচয়– ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত বড়োসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত জনগোষ্ঠী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকল বিভিন্ন সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ আহি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বসতি স্থাপন কৰা বুলি বিভিন্ন ঐতিহাসিক আৰু ভাষাতাত্ত্বিক মতত উল্লেখ কৰা হৈছে।

কালক্ৰমত বড়োসকলে অসমৰ সমতল অঞ্চলসমূহত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰি কৃষিকেন্দ্ৰিক সমাজ আৰু জীৱনব্যৱস্থা গঢ়ি তোলে। কৃষিৰ লগতে পশুপালন, তাঁতশিল্প, মাছ ধৰা আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বিভিন্ন জীৱিকাই তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনৈতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে।

বড়ো জনগোষ্ঠীক বৃহত্তৰ বড়ো-কছাৰী ভাষিক-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অন্যতম প্ৰধান শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ডিমাছা, ৰাভা, তিৱা (লালুং), দেউৰী, গাৰো, সোণোৱাল কছাৰী আদি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বড়োসকলৰ ভাষিক, ঐতিহাসিক অথবা সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন স্তৰৰ সম্পৰ্ক আৰু সাদৃশ্য পৰিলক্ষিত হয়।

এইদৰে বড়ো জনগোষ্ঠীয়ে নিজৰ স্বকীয় ভাষা-সংস্কৃতি আৰু সামাজিক পৰম্পৰা সংৰক্ষণ কৰি ৰাখি অসমৰ বৃহত্তৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস গঢ়ি তোলাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

ইতিহাস– প্ৰাচীন কালত অসমৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চলত বড়ো-কাছাৰী জনগোষ্ঠীৰ প্ৰভাৱ আছিল। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, কামৰূপ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বেও এই অঞ্চলত বড়ো-কাছাৰী জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন ৰাজ্য আৰু মুখীয়াল-শাসিত অঞ্চল বিদ্যমান আছিল।

মধ্যযুগত আৰ্য, আহোম, কোচ আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ আগমনৰ ফলত বড়োসকলৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বহু পৰিৱৰ্তন আহে। তথাপিও তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য বহুখিনি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছে।

ঔপনিৱেশিক যুগত ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে বড়ো জনগোষ্ঠীক এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় হিচাপে নথিভুক্ত কৰে। এই সময়ছোৱাতে আধুনিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ আৰম্ভ হয় আৰু বড়ো সমাজত সামাজিক সংস্কাৰ আন্দোলনৰো সূচনা হয়।

স্বাধীনতাৰ পিছত বড়ো জনগোষ্ঠীয়ে ভাষা, শিক্ষা, সাংস্কৃতিক অধিকাৰ আৰু স্বায়ত্তশাসনৰ দাবীত দীঘলীয়া আন্দোলন চলায়। এই আন্দোলনৰ ফলস্বৰূপ বৰ্তমান অসমত বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন (Bodoland Territorial Region—BTR)-ৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে বড়ো জনগোষ্ঠীৰ ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

বসবাসৰ এলাকা– বড়ো জনগোষ্ঠীৰ মূল বাসভূমি হৈছে অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ উত্তৰ পাৰ আৰু পশ্চিমাঞ্চল। বিশেষকৈ—

• কোকৰাঝাৰ
• চিৰাং
• বাক্সা
• ওদালগুৰি
• শোণিতপুৰ
• বিশ্বনাথ
• লখিমপুৰ
• নগাঁও
• গোৱালপাৰা
• বঙাইগাঁও আদি জিলাত বড়ো জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য সংখ্যক লোকৰ বসবাস আছে।

ভাষা– বড়ো ভাষা তিব্বত-ব্ৰহ্ম (Tibeto-Burman) ভাষা-পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান বড়ো ভাষা ভাৰতৰ সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত অন্যতম স্বীকৃত ভাষা। এই ভাষা শিক্ষা, সাহিত্য, সংবাদ মাধ্যম আৰু প্ৰশাসনিক ক্ষেত্ৰতো ব্যাপকভাৱে ব্যৱহৃত হয়। বড়ো ভাষা বৰ্তমান মূলতঃ দেৱনাগৰী লিপিত লিখা হয়।

সমাজব্যৱস্থা– বড়ো সমাজ সাধাৰণতে পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়ালত পিতৃক মুখ্য ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও নাৰীসকলেও সমাজত যথেষ্ট সন্মানজনক স্থান লাভ কৰে। বিবাহ সাধাৰণতে নিজ জনগোষ্ঠীৰ মাজতেই সম্পন্ন হয়। যৌথ পৰিয়ালৰ উপৰি বৰ্তমান একক পৰিয়ালৰ সংখ্যাও ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে।

জীৱিকা–বড়োসকলৰ মুখ্য জীৱিকা হৈছে কৃষিকাৰ্য। ধান, সৰিয়হ, শাক-পাচলি, ইক্ষু আৰু বিভিন্ন শস্য উৎপাদনত তেওঁলোক বিশেষভাৱে পাৰদৰ্শী। ইয়াৰ উপৰিও—

• পশুপালন
• মীন পালন
• তাঁত বোৱা
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প

তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

ধৰ্ম আৰু বিশ্বাস–ঐতিহ্যগতভাৱে বড়োসকলে বাথৌ (Bathou) ধৰ্ম পালন কৰে। এই ধৰ্মত সিজৌ (Sijou) গছক অতি পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াক বাথৌ দেৱতাৰ প্ৰতীক হিচাপে পূজা কৰা হয়। সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে বহু বড়ো লোকে হিন্দু ধৰ্ম আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে যদিও বাথৌ ধৰ্ম আৰু ইয়াৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান আজিও বড়ো সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ।

উৎসৱ– বড়োসকলৰ মুখ্য উৎসৱ হৈছে বুইছাগু (Bwisagu)। এই উৎসৱ নববৰ্ষ আৰু বসন্ত উৎসৱ হিচাপে আনন্দ-উল্লাসেৰে পালন কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও—

• খেৰাই পূজা
• গাৰজা উৎসৱ
• হামজাও
• ডোমাচি আদি সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহো বড়ো সমাজত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে।

সংস্কৃতি–বড়ো জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি অত্যন্ত সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। তেওঁলোকৰ লোকনৃত্য, লোকগীত, বাদ্যযন্ত্ৰ, পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, হস্তশিল্প আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতি অসমৰ সামগ্ৰিক সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে। বিশেষকৈ বাগুৰুম্বা নৃত্য, খাম বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু ৰঙীন ডখনা পৰিধান বড়ো সংস্কৃতিৰ অন্যতম পৰিচয়। বাগুৰুম্বা নৃত্য বিশ্বজুৰি সুপৰিচিত।

• খাম, চিফুং, চেৰজা, ঝোথা আদি পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• মহিলাসকলে নিজ হাতে দখনা, আৰোনাই আদি বিভিন্ন পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ বয়ন কৰে।
• লোকগীত, লোককথা আৰু মৌখিক সাহিত্য বড়ো জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ অমূল্য সম্পদ।

পোছাক–বড়ো মহিলাসকলৰ পৰম্পৰাগত পোছাক হৈছে দখনা আৰু আৰোনাই। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গামোচা, ধুতি আৰু চোলা বা চাৰ্ট পৰিধান কৰে। উৎসৱ-পাৰ্বণৰ সময়ত তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত পোছাক আৰু অলংকাৰ পৰিধান কৰে।

শিক্ষা আৰু সাহিত্য– ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত বড়ো ভাষাত সাহিত্যচৰ্চাৰ সূচনা হয়। বৰ্তমান কবিতা, গল্প, উপন্যাস, নাটক আৰু গৱেষণাগ্ৰন্থৰ জৰিয়তে বড়ো সাহিত্য যথেষ্ট সমৃদ্ধ হৈছে। বড়ো ভাষাত সংবাদপত্ৰ, আলোচনী প্ৰকাশৰ লগতে উচ্চশিক্ষাৰ সুবিধাও ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা–বৰ্তমান বড়ো জনগোষ্ঠীয়ে শিক্ষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি, প্ৰশাসন, ৰাজনীতি, ক্ৰীড়া আৰু চৰকাৰী চাকৰিকে ধৰি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। একে সময়তে তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰি আহিছে।

উপসংহাৰ–বড়ো জনগোষ্ঠী কেৱল অসমৰেই নহয়, সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ। হাজাৰ বছৰৰ ঐতিহ্য, সমৃদ্ধ ভাষা, বৈচিত্ৰময় সংস্কৃতি, কৃষিনিৰ্ভৰ জীৱনধাৰা আৰু নিজস্ব ধৰ্মীয় বিশ্বাসে বড়ো জনগোষ্ঠীক এক স্বকীয় পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। আধুনিক শিক্ষা আৰু উন্নয়নৰ লগত খোজ মিলাই আগবাঢ়ি গৈ থাকিলেও তেওঁলোকে নিজৰ ঐতিহ্য আৰু সাংস্কৃতিক উত্তৰাধিকাৰ সংৰক্ষণত সদায় সচেষ্ট, যিয়ে ভাৰতৰ বহুত্ববাদী সমাজক অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।x

     মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

মিচিং জনগোষ্ঠী (Mising Community) অসমৰ অন্যতম বৃহৎ আদিবাসী জনগোষ্ঠী। পূৰ্বতে তেওঁলোকক ‘মিৰি‘ নামেৰে জনা গৈছিল। কিন্তু ‘মিৰি’ শব্দটো বাহিৰৰ লোকসকলে দিয়া নাম হোৱাৰ বাবে, ১৯৭২ চনত জনগোষ্ঠীটোৰ দাবীৰ প্ৰতি সন্মান জনাই চৰকাৰীভাৱে ‘মিচিং‘ নামটো স্বীকৃতি দিয়া হয়। বৰ্তমান মিচিং জনগোষ্ঠী ভাৰতৰ তফচিলী জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস–ইতিহাসবিদ আৰু নৃতত্ত্ববিদসকলৰ মতে, মিচিং জনগোষ্ঠী মূলতঃ তানি (Tani) গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে বহু শতিকা পূৰ্বে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ পৰা ধীৰে ধীৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা তেওঁলোক তিব্বত-ব্ৰহ্ম (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত।

ধাৰণা কৰা হয় যে ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত বিভিন্ন সময়ত তেওঁলোকে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰা অসমলৈ আহে। প্ৰথম অৱস্থাত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰিলেও পিছলৈ কৃষিকাৰ্য আৰু জীৱিকাৰ সুবিধাৰ বাবে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰৰ সমভূমিত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে।

বসবাসৰ এলাকা–বৰ্তমান মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোক অসমৰ তলত উল্লেখ কৰা জিলাসমূহত বসবাস কৰে—

• ধেমাজি
• লখিমপুৰ
• মাজুলী
• যোৰহাট
• শিৱসাগৰ
• ডিব্ৰুগড়
• তিনিচুকীয়া
• গোলাঘাট
• বিশ্বনাথ
• শোণিতপুৰ

ইয়াৰ উপৰিও অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অঞ্চলতো তেওঁলোকৰ বসবাস আছে।

ভাষা–মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা মিচিং ভাষা, যি তিব্বত-ব্ৰহ্ম ভাষা পৰিয়ালৰ তানি শাখাৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান তেওঁলোকে মিচিং ভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু সামাজিক যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ বিশেষ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়।

সমাজব্যৱস্থা– মিচিং সমাজ মূলতঃ পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়ালৰ মুখ্য সাধাৰণতে পুৰুষ সদস্য হয়। সমাজত বিভিন্ন বংশ বা গোত্ৰ (Clan) আছে আৰু একে গোত্ৰৰ ভিতৰত বিবাহ নিষিদ্ধ। সামাজিক ঐক্য, পাৰস্পৰিক সহযোগিতা আৰু জ্যেষ্ঠসকলৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শনৰ পৰম্পৰা আজিও অক্ষুণ্ণ হৈ আছে।

জীৱিকা– মিচিং জনগোষ্ঠীৰ প্ৰধান পেছা কৃষিকাৰ্য। তেওঁলোকে ধান, সৰিয়হ, শাক-পাচলি আৰু বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰে। ইয়াৰ উপৰিও মাছ ধৰা, পশুপালন, তাঁত বোৱা আৰু বাঁহ-বেতেৰে নিৰ্মিত হস্তশিল্প তেওঁলোকৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

      কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বানপানীপ্ৰৱণ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ বাবে মিচিংসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে ওখ খুঁটাৰ ওপৰত ‘চাং ঘৰ’ নিৰ্মাণ কৰে, যিয়ে বানপানীৰ পৰা ঘৰ-বাৰী সুৰক্ষিত কৰি ৰাখে।

সংস্কৃতি-মিচিং জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। তেওঁলোকৰ নিজস্ব পোছাক-পৰিচ্ছদ, লোকগীত, নৃত্য, বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু লোকসাহিত্য আছে। মিচিংসকলৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় উৎসৱ হৈছে আলি–আয়ে–লিগাং (Ali-Aye-Ligang)। ই কৃষিকাৰ্য আৰম্ভণিৰ উৎসৱ, যি প্ৰতি বছৰৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত উদযাপন কৰা হয়। এই উৎসৱত ডেকা-গাভৰুৱে গুমৰাগ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু পৰম্পৰাগত গীত গাই আনন্দ-উল্লাস কৰে। ইয়াৰ উপৰিও পৰাগ (Porag) উৎসৱো তেওঁলোকৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস-প্ৰাচীন কালৰ পৰাই মিচিং জনগোষ্ঠী প্ৰকৃতি-উপাসক। তেওঁলোকে সূৰ্য, চন্দ্ৰ, নদী, বন, পাহাৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিক শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰে। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাস দোন্যি–প‘ল‘ (Donyi-Polo) পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়।

সময়ৰ লগে লগে বহু মিচিং পৰিয়ালে হিন্দু ধৰ্মৰ কিছু আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে। ফলস্বৰূপে বৰ্তমান তেওঁলোকৰ মাজত পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু হিন্দু ধৰ্মীয় সংস্কৃতিৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় লক্ষ্য কৰা যায়।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন-বৰ্তমান মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত শিক্ষাৰ হাৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। শিক্ষা, প্ৰশাসন, সাহিত্য, সংগীত, গৱেষণা, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা তথা চৰকাৰী চাকৰিকে ধৰি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। মিচিং ভাষা আৰু সাহিত্যৰ সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ ক্ষেত্ৰতো বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আছে।

অসমৰ সমাজলৈ অৱদান- মিচিং জনগোষ্ঠী অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। কৃষি, লোকসংস্কৃতি, লোকসংগীত, নৃত্য, হস্তশিল্প আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যে অসমৰ সামগ্ৰিক সাংস্কৃতিক পৰিচয় অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।

উপসংহাৰ-মিচিং জনগোষ্ঠী কেৱল এটা আদিবাসী সম্প্ৰদায়েই নহয়, বৰং অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ। শতাব্দীৰ পিছত শতাব্দী ধৰি তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি, ঐতিহ্য আৰু জীৱনধাৰা সযতনে সংৰক্ষণ কৰি আহিছে। আধুনিক শিক্ষা আৰু উন্নয়নৰ লগত খোজ মিলাই আগবাঢ়িও তেওঁলোকে নিজৰ স্বকীয় সাংস্কৃতিক পৰিচয় অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছে। সেয়েহে, মিচিং জনগোষ্ঠীক জনা মানেই অসমৰ বহুজাতিক আৰু বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক অধিক গভীৰভাৱে অনুধাৱন কৰা।x

কাৰ্বি জনগোষ্ঠী (Karbi) ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ অসমৰ কাৰ্বি আংলং আৰু পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলাত বসবাস কৰে। ইয়াৰ উপৰিও নগাঁও, কামৰূপ, ডিমা হাছাও, গোলাঘাট, শোণিতপুৰ আদি অসমৰ বিভিন্ন জিলাৰ লগতে মেঘালয়, নাগালেণ্ড আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অঞ্চলতো কাৰ্বিসকলৰ বসতি আছে। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি কাৰ্বিসকল অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত।

ঐতিহাসিক পৰিচয়-কাৰ্বিসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতামত প্ৰচলিত আছে। অধিকাংশ ইতিহাসবিদ আৰু নৃতত্ত্ববিদৰ মতে, কাৰ্বিসকল তিব্বত-ব্ৰহ্ম (Tibeto-Burman) ভাষা-পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত এক জনগোষ্ঠী। ধাৰণা কৰা হয় যে বহু শতাব্দী পূৰ্বে তেওঁলোকে তিব্বত অথবা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ পৰা ধাপে ধাপে বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতলৈ আহি স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে।

অতীতত কাৰ্বিসকলে নিজকে “আৰলেং” (Arleng) নামেৰে পৰিচয় দিছিল। পাছলৈ তেওঁলোক “মিকিৰ” (Mikir) নামে পৰিচিত হৈছিল যদিও বৰ্তমান “কাৰ্বি” নামটোৱেই চৰকাৰী আৰু সামাজিকভাৱে সৰ্বজনস্বীকৃত। “মিকিৰ” শব্দটো বাহিৰাগতসকলে দিয়া নাম বুলি ধৰা হয়, আৰু সেয়েহে বৰ্তমান কাৰ্বিসকলে এই নাম ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনিচ্ছুক।

প্ৰাচীন কালৰে পৰাই কাৰ্বিসকলে পাহাৰীয়া অঞ্চলত স্বাধীনভাৱে বসবাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল জীৱিকা আছিল জুম খেতি, চিকাৰ, বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ আৰু পশুপালন। সময়ৰ লগে লগে সমতল অঞ্চলৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সৈতে তেওঁলোকৰ বাণিজ্যিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিল।

আহোম শাসনকালত কাৰ্বিসকলৰ সৈতে আহোম ৰজাসকলৰ সু-সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁলোকে নিজস্ব সামাজিক প্ৰথা আৰু পৰম্পৰাৰ আধাৰত জীৱন-যাপন কৰিলেও প্ৰয়োজন অনুসৰি আহোম শাসকসকলক সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল।

ব্ৰিটিছ শাসনামলত কাৰ্বি অধ্যুষিত অঞ্চলটো পৃথক প্ৰশাসনিক একক হিচাপে পৰিচালিত হয় আৰু ইয়াক “মিকিৰ হিলছ” (Mikir Hills) নামেৰে জনা গৈছিল। স্বাধীনতাৰ পিছত এই অঞ্চলৰ নাম পৰিৱৰ্তন কৰি কাৰ্বি আংলং ৰখা হয়।

ভাষা- কাৰ্বি ভাষা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান কাৰ্বি ভাষাত সাহিত্যচৰ্চা উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। শিক্ষানুষ্ঠান, গণমাধ্যম আৰু সাহিত্যক্ষেত্ৰত কাৰ্বি ভাষাৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰমাৎ বিস্তৃত হৈ আহিছে।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি-কাৰ্বি সমাজ পিতৃতান্ত্ৰিক। সমাজত বিভিন্ন গোত্ৰ (Clan) আছে আৰু একে গোত্ৰৰ ভিতৰত বিবাহ নিষিদ্ধ। তেওঁলোকৰ সামাজিক জীৱন পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, ঐতিহ্য আৰু গোত্ৰভিত্তিক নিয়ম-নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। কাৰ্বিসকলৰ পৰম্পৰাগত পোছাক-পৰিচ্ছদ, অলংকাৰ, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, লোকসংগীত আৰু নৃত্য বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। উৎসৱ, কৃষিকাৰ্য আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত গীত-নৃত্যই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস

পৰম্পৰাগতভাৱে কাৰ্বিসকল প্ৰকৃতিপূজক। তেওঁলোকে সূৰ্য, চন্দ্ৰ, পাহাৰ, বন আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মাৰ প্ৰতি গভীৰ শ্ৰদ্ধা জ্ঞাপন কৰে। পাছলৈ বহু কাৰ্বিয়ে হিন্দু ধৰ্ম আৰু খ্ৰীষ্ট ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলেও আজিও বহু লোকে নিজৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান পালন কৰি আহিছে।

প্ৰধান উৎসৱ- কাৰ্বিসকলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ হৈছে চমাংকান (Chomangkan)। এই উৎসৱ পূৰ্বপুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি পালন কৰা এক ঐতিহ্যবাহী অনুষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰিও ৰংকেৰ (Rongker) উৎসৱ গাঁওবাসীৰ শান্তি, সমৃদ্ধি আৰু মংগল কামনাৰে উদযাপন কৰা হয়। কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে জড়িত আন কেইবাটাও উৎসৱ তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ।

অৰ্থনীতি-আগতে ঝুম খেতিয়েই কাৰ্বিসকলৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল। বৰ্তমান তেওঁলোকে ধান, ভুট্টা, আদা, হালধি, আনাৰস, কমলা, গোলমৰিচ আদি বিভিন্ন কৃষিজাত শস্য উৎপাদন কৰে। কৃষিৰ উপৰিও চৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা, ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু আন বহু পেছাতো কাৰ্বিসকলৰ অংশগ্ৰহণ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে।

বৰ্তমান অৱস্থা-বৰ্তমান কাৰ্বিসকল অসমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ জনজাতি। তেওঁলোকৰ ভাষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে কাম কৰি আছে। শিক্ষা, যোগাযোগ ব্যৱস্থা আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ফলত কাৰ্বি সমাজত যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন আহিলেও তেওঁলোকে নিজৰ স্বকীয় সাংস্কৃতিক পৰিচয় অটুট ৰাখি আধুনিক সমাজৰ সৈতে সমানে আগবাঢ়ি গৈছে।

উপসংহাৰ- কাৰ্বি জনগোষ্ঠী অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক বৈচিত্ৰ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন ঐতিহ্য, সমৃদ্ধ লোক-সংস্কৃতি, ভাষা, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু জীৱন-শৈলীয়ে উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে। আধুনিকতাৰ সৈতে খোজ মিলাই আগবাঢ়িও কাৰ্বিসকলে নিজৰ স্বকীয় পৰিচয়, ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ বাবে নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে।x

ডিমাছা জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ডিমাছা (Dimasa) অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহাসিক জনজাতি। ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত। ডিমাছাসকল তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ বড়ো-কছাৰী (Bodo-Kachari) গোটৰ অন্তৰ্গত। “ডিমাছা” শব্দটো দুটা অংশৰে গঠিত—“দি” অৰ্থাৎ পানী বা নদী, আৰু “মাছা” অৰ্থাৎ সন্তান। সেয়েহে “ডিমাছা” শব্দৰ অৰ্থ হৈছে “মহান নদীৰ সন্তান”। গৱেষকসকলৰ মতে, ইয়াত “মহান নদী” বুলিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীকেই বুজোৱা হৈছে।

উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস-ডিমাছাসকল বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকল বহু শতিকা পূৰ্বে তিব্বত-চীন সীমান্ত অঞ্চলৰ পৰা দক্ষিণমুখে আহি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসতি স্থাপন কৰিছিল। পাছলৈ তেওঁলোকে ধীৰে ধীৰে অসমৰ দক্ষিণাঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়।

মধ্যযুগত ডিমাছাসকলে এক শক্তিশালী ৰাজবংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যি কছাৰী ৰাজ্য নামে পৰিচিত। এই ৰাজ্যই বহু শতিকা ধৰি উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক, সামৰিক আৰু সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

কছাৰী ৰাজ্য- প্ৰথম অৱস্থাত কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল দিমাপুৰ (বৰ্তমানৰ নাগালেণ্ডত)। বহু ইতিহাসবিদৰ মতে, “দিমাপুৰ“ নামটোও “ডিমাছা” শব্দৰ পৰাই উৎপত্তি হৈছে। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে দিমাপুৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ শক্তিশালী ৰাজধানী হিচাপে পৰিচিত আছিল।

প্ৰায় ১৫৩৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ পিছত কছাৰী ৰজাসকলে ৰাজধানী দিমাপুৰৰ পৰা মাইবংলৈ স্থানান্তৰ কৰে। পাছত ৰাজধানী খাছপুৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। খাছপুৰত তেওঁলোকে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ, মন্দিৰ আৰু বিভিন্ন স্থাপত্য নিৰ্মাণ কৰে, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ আজিও তেওঁলোকৰ গৌৰৱময় ইতিহাসৰ সাক্ষ্য বহন কৰি আছে।

ব্ৰিটিছ শাসনকাল- ১৮৩২ চনত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে কছাৰী ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনে। ইয়াৰ ফলত ডিমাছাসকলৰ স্বাধীন ৰাজনৈতিক শাসনৰ অন্ত পৰে। তথাপিও ৰাজ্য হেৰুৱাৰ পিছতো তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ সক্ষম হয়।

বাসস্থান— বৰ্তমান ডিমাছাসকল মূলত অসমৰ তলত উল্লেখ কৰা জিলাসমূহত বসবাস কৰে—

• ডিমা হাছাও
• কাছাৰ
• হোজাই
• নগাঁও
• কাৰ্বি আংলং
• পশ্চিম কাৰ্বি আংলং
• হাইলাকান্দি

ইয়াৰ উপৰিও নাগালেণ্ড, ত্ৰিপুৰা, মেঘালয় আৰু মণিপুৰতো উল্লেখযোগ্য সংখ্যক ডিমাছা জনগোষ্ঠীৰ লোক বসবাস কৰে।

ভাষা— ডিমাছাসকলৰ মাতৃভাষা ডিমাছা ভাষা, যি তিব্বত-বৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ বড়ো শাখাৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান অসমীয়া আৰু ইংৰাজী ভাষাও তেওঁলোকৰ মাজত ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ হয়।

সমাজব্যৱস্থা— ডিমাছা সমাজ পিতৃতান্ত্ৰিক। তেওঁলোকৰ সমাজ বিভিন্ন চেম্ফং (পুৰুষ বংশ) আৰু জালিক (মহিলা বংশ)-ত বিভক্ত। একে বংশৰ ভিতৰত বিবাহ নিষিদ্ধ। সমাজত গাঁওবুঢ়া তথা পৰম্পৰাগত নেতৃত্বব্যৱস্থাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।

ধৰ্ম আৰু বিশ্বাস—প্ৰাচীন কালৰে পৰা ডিমাছাসকলে প্ৰকৃতি আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মুখ্য দেৱতা হৈছে ছিব্ৰাই (Sibrai)। ইয়াৰ উপৰিও নদী, পাহাৰ, বনভূমি আদি প্ৰাকৃতিক শক্তিকো তেওঁলোকে পূজা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত বহু ডিমাছাই হিন্দু ধৰ্মৰ বিভিন্ন আচাৰ-অনুষ্ঠান গ্ৰহণ কৰিলেও তেওঁলোকৰ নিজস্ব লোকবিশ্বাস এতিয়াও সজীৱ হৈ আছে।

সংস্কৃতি— ডিমাছাসকলৰ সংস্কৃতি অত্যন্ত সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ।

• বাঁহ আৰু কাঠেৰে ঘৰ নিৰ্মাণৰ ঐতিহ্য আছে।
• মহিলাসকলে নিজ হাতে সুন্দৰ বস্ত্ৰ বয়।
• লোকগীত, লোকনৃত্য আৰু ঐতিহ্যবাহী বাদ্যযন্ত্ৰ তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক জীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ।
• উৎসৱ, বিবাহ আৰু বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠানত পৰম্পৰাগত নৃত্য-গীত পৰিৱেশন কৰা হয়।

উৎসৱ— ডিমাছাসকলৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হৈছে বুচু ডিমা (Busu Dima)। ধান চপোৱাৰ পিছত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। নৃত্য, সংগীত, ভোজ আৰু সামাজিক মিলনমেলাৰ মাজেৰে তেওঁলোকে উৎসৱটি অতি আনন্দ-উল্লাসেৰে উদযাপন কৰে।

অৰ্থনীতি— অতীতত ডিমাছাসকলৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল জুম খেতি। বৰ্তমান তেওঁলোকে বিভিন্ন পেছাৰ সৈতে জড়িত, যেনে—

• ধান খেতি
• শাক-পাচলি খেতি
• ফলমূল উৎপাদন
• পশুপালন
• চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি
• ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়

উপসংহাৰ—ডিমাছা জনগোষ্ঠী অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যৰ এক অমূল্য সম্পদ। কছাৰী ৰাজ্যৰ গৌৰৱময় ইতিহাস, সমৃদ্ধ ভাষা, স্বকীয় সামাজিক ৰীতি-নীতি আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যে ডিমাছাসকলক অসমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। আধুনিক যুগতো তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক পৰিচয় সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰি আহিছে।x

                 ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ৰাভা (Rabha) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলত তিব্বত-বৰ্মী (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালভুক্ত বড়ো-কছাৰী (Bodo-Kachari) গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি ৰাভাসকলক তফচিলী জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। তেওঁলোকৰ মুখ্য বাসস্থান অসম, মেঘালয় আৰু পশ্চিমবংগ যদিও বাংলাদেশৰ সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান অঞ্চল আৰু নেপালৰ কিছুমান ঠাইতো অল্পসংখ্যক ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ লোক বসবাস কৰে।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস— ৰাভাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতবাদ প্ৰচলিত আছে। অধিকাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে, ৰাভাসকল বহু শতিকা পূৰ্বে তিব্বত অথবা চীনৰ দক্ষিণ-পশ্চিমাঞ্চলৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকালৈ আহি স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোক বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰেই এটা শাখা। কোচ, বড়ো, ডিমাছা, তিৱা, দেউৰী, সোণোৱাল কছাৰী, গাৰো আদি জনগোষ্ঠীৰ সৈতে ৰাভাসকলৰ ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক ঘনিষ্ঠ।

প্ৰাচীন কালত ৰাভাসকল কামৰূপ ৰাজ্যৰ অধীনত বাস কৰিছিল। পিছলৈ কোচ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছিল। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, কোচ আৰু ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদান চলি আহিছিল। বহু গৱেষকে কোচ আৰু ৰাভাক একে বৃহত্তৰ নৃতাত্ত্বিক পৰিয়ালৰ অংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে, যদিও বৰ্তমান তেওঁলোকে পৃথক জাতিগত পৰিচয় বহন কৰে।

ঔপনিৱেশিক যুগত ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে ৰাভাসকলক পৃথক জনজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতৰ সংবিধানত তেওঁলোকক তফচিলী জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

বসবাসৰ এলাকা- অসমত ৰাভাসকলৰ প্ৰধান বসবাসৰ অঞ্চলসমূহ হ’ল—

• কামৰূপ
• কামৰূপ মহানগৰ
• গোৱালপাৰা
• দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ
• কোকৰাঝাৰ
• বঙাইগাঁও
• চিৰাং
• বাক্সা
• নলবাৰী
• দৰং
• ওদালগুৰি
• মৰিগাঁও জিলাৰ কিছু অংশ

ইয়াৰ উপৰিও মেঘালয়ৰ গাৰো পাহাৰ অঞ্চল আৰু পশ্চিমবংগৰ জলপাইগুড়ি, আলিপুৰদুৱাৰ আৰু কোচবিহাৰ জিলাতো ৰাভাসকলৰ বসবাস আছে।

ভাষা- ৰাভাসকলৰ মাতৃভাষা ৰাভা ভাষা। এই ভাষা তিব্বত-বৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত। অৱশ্যে অঞ্চলভেদে বহু ৰাভাই বৰ্তমান অসমীয়া, বাংলা, গাৰো অথবা নেপালী ভাষাও ব্যৱহাৰ কৰে। শিক্ষা আৰু প্ৰশাসনিক কাম-কাজত অধিকাংশ ৰাভাই অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। ৰাভা ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য উপভাষাসমূহ হ’ল—

• ৰংদানি (Rongdani)
• মাইটোৰী (Maitori)
• পাতি (Pati)
• বিটলিয়া (Bitliya)
• দাহুৰী (Dahuri)
• ত’তলা (Totla)
• সাংগা (Sanga)

বৰ্তমান ৰংদানি উপভাষাকেই ৰাভা ভাষাৰ মানক ৰূপ হিচাপে অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়।

সমাজব্যৱস্থা-ৰাভা সমাজ ঐতিহ্যগতভাৱে গাঁওভিত্তিক। প্ৰতিখন গাঁৱৰ নিজা সামাজিক নেতৃত্ব আৰু পৰম্পৰাগত বিচাৰ ব্যৱস্থা আছে। অতীতত ৰাভা সমাজৰ বহু সম্প্ৰদায়ত মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ প্ৰভাৱ দেখা গৈছিল। যদিও বৰ্তমান অধিকাংশ পৰিয়াল পিতৃতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা অনুসৰণ কৰে। পৰিয়াল যৌথ অথবা একক—দুয়ো ধৰণৰ হ’ব পাৰে। জ্যেষ্ঠসকলৰ প্ৰতি সন্মান আৰু পাৰিবাৰিক ঐক্য ৰাভা সমাজৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য।

জীৱিকা- ৰাভাসকলৰ প্ৰধান জীৱিকাসমূহ হ’ল—

• কৃষিকাৰ্য
• ধান খেতি
• শাক-পাচলি উৎপাদন
• মাছ ধৰা
• পশুপালন
• বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প
• তাঁত বোৱা

বৰ্তমান বহু ৰাভা লোক চৰকাৰী চাকৰি, ব্যৱসায়, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু অন্যান্য বিভিন্ন পেছাত নিয়োজিত।

ধৰ্ম আৰু বিশ্বাস-প্ৰাচীন কালৰে পৰা ৰাভাসকল প্ৰকৃতি-উপাসক। তেওঁলোকে পাহাৰ, নদী, বন, সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিক পূজা কৰে।

বৰ্তমান ৰাভা সমাজত মূলতঃ তলত দিয়া ধৰ্মীয় বিশ্বাসসমূহ দেখা যায়—

• হিন্দু ধৰ্ম
• পৰম্পৰাগত লোকধৰ্ম
• বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ
• অল্পসংখ্যক খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী

আজিও বহু ৰাভা গাঁৱত পৰম্পৰাগত দেৱ-দেৱীৰ পূজাৰ প্ৰচলন অব্যাহত আছে।

উৎসৱ- ৰাভাসকলৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে বাইখো (Baikho)। বাইখো এক কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। এই উৎসৱ ভাল শস্য উৎপাদন, শান্তি আৰু সমৃদ্ধিৰ কামনাৰে উদযাপন কৰা হয়। এই উপলক্ষে—

• লোকনৃত্য
• লোকগীত
• পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ পৰিবেশন
• সামূহিক ভোজ
• ধৰ্মীয় আচাৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়।

ইয়াৰ উপৰিও বিভিন্ন পূজা-পাৰ্বণ, নৱবৰ্ষ আৰু ঋতুভিত্তিক উৎসৱসমূহো ৰাভাসকলে আনন্দ-উল্লাসেৰে পালন কৰে।

পোছাক-পৰিচ্ছদ-ৰাভা মহিলাসকলে সাধাৰণতে নিজ হাতে বোৱা পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰধান পোছাকসমূহ হ’ল—

• লুকুন (Lukun)
• কেমলেট (Kemlet)
• কাশবাং

পুৰুষসকলে ধুতি, গামোচা আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰে। উৎসৱ-পাৰ্বণৰ সময়ত পুৰুষ-মহিলা উভয়েই ৰঙীন ঐতিহ্যবাহী পোছাক আৰু অলংকাৰ পৰিধান কৰে।

সংস্কৃতি- ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰময়। তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ’ল—

• লোকসংগীত
• পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য
• বাঁহী, ঢোল, কৰতাল আদি বাদ্যযন্ত্ৰ
• লোককথা
• লোকবিশ্বাস
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প
• তাঁতশিল্প

বিশেষকৈ ৰাভা মহিলাসকল তাঁত বোৱাত অত্যন্ত পাৰদৰ্শী।

শিক্ষা আৰু বৰ্তমানৰ অৱস্থা- বৰ্তমান ৰাভা সমাজত শিক্ষাৰ হাৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। বহু ৰাভা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি প্ৰশাসন, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, গৱেষণা, সাহিত্য, শিক্ষা আৰু ৰাজনীতি আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে। অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে ৰাভা ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ বাবে নিৰন্তৰভাৱে কাম কৰি আছে।

উপসংহাৰ- ৰাভা জনগোষ্ঠী অসম তথা উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যবাহী জনজাতীয় সম্প্ৰদায়। তেওঁলোকৰ ইতিহাস, ভাষা, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা, বাইখো উৎসৱ, সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাই ভাৰতৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে। আধুনিক শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু নিজস্ব সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে ৰাভা জনগোষ্ঠীয়ে নিজৰ স্বকীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ ৰাখি উন্নয়নৰ পথত আগবাঢ়ি আছে।x

তিৱা (লালুং) জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

তিৱা (Tiwa), যিসকল অতীতত লালুং (Lalung) নামে অধিক পৰিচিত আছিল, উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন জনজাতীয় জনগোষ্ঠী। ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোকক অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। তিৱাসকল মূলতঃ অসম আৰু মেঘালয় ৰাজ্যত বসবাস কৰে।

বৰ্তমান “লালুং” নামটোৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে নিজৰ জাতিগত পৰিচয়ৰ প্ৰতীক হিচাপে “তিৱা” নামটোৱেই অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আগ্ৰহী।

ঐতিহাসিক উৎপত্তি- তিৱা জনগোষ্ঠী তিব্বত-বাৰ্মী (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। গৱেষকসকলৰ মতে, বহু শতাব্দী পূৰ্বে তেওঁলোক উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ পৰা আহি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসতি স্থাপন কৰিছিল। তিৱাসকল বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ এক ঘনিষ্ঠ শাখা বুলি ধৰা হয়।

ঐতিহাসিকভাৱে তিৱাসকল দুটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত—

1. পাহাৰীয়া তিৱা (Hill Tiwa) – মূলতঃ মেঘালয়ৰ ৰি-ভৈ (Ri-Bhoi) জিলাত বসবাস কৰে।
2. সমতলীয়া তিৱা (Plain Tiwa) – অসমৰ মৰিগাঁও, নগাঁও, কামৰূপ, হোজাই আৰু পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলাত বসবাস কৰে।

সমতলীয়া তিৱাসকলে দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিলিজুলি থকাৰ ফলত তেওঁলোকৰ ভাষা-সংস্কৃতিত অসমীয়াৰ গভীৰ প্ৰভাৱ পৰিছে। আনহাতে, পাহাৰীয়া তিৱাসকলে আজিও বহু পৰিমাণে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।

লালুং নামৰ উৎপত্তি– ‘লালুং’ নামটো তিৱাসকলৰ নিজা নাম নহয়। ধাৰণা কৰা হয় যে, ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীয়ে তেওঁলোকক এই নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। এই নামৰ অৰ্থ সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতবাদ আছে। বৰ্তমান তেওঁলোকে নিজৰ জাতিগত মৰ্যাদা আৰু আত্মপৰিচয়ৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰী আৰু সামাজিকভাৱে ‘তিৱা’ নামটোৱেই ব্যৱহাৰ কৰে।

ভাষা-তিৱা ভাষা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। অৱশ্যে সমতলীয়া তিৱাসকলৰ অধিকাংশই অসমীয়া ভাষাত কথা কয়। আনহাতে, পাহাৰীয়া অঞ্চলত আজিও তিৱা ভাষাৰ ব্যৱহাৰ তুলনামূলকভাৱে অধিক।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি- তিৱা সমাজ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ। তেওঁলোকৰ সমাজত গাঁওভিত্তিক সামাজিক সংগঠন, পৰম্পৰাগত নেতৃত্ব ব্যৱস্থা আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সামাজিক অনুষ্ঠানৰ প্ৰচলন আছে।

তিৱাসকলৰ উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হ’ল—

• জোনবিল মেলা (Jonbeel Mela) – অসমৰ এক ঐতিহাসিক বিনিময়ভিত্তিক (Barter System) মেলা, য’ত তিৱা জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহ্য সুস্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হয়।
• চগ্ৰা (Sogra) উৎসৱ
• ৱানশুৱা (Wanshuwa) উৎসৱ
• ইয়াংলি (Yangli) উৎসৱ

ইয়াৰ উপৰিও তিৱাসকলৰ লোকনৃত্য, লোকসংগীত, বাঁহ-বেতৰ হস্তশিল্প আৰু পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকে উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস- অতীতত তিৱাসকল মূলতঃ প্ৰকৃতিপূজক আছিল। তেওঁলোকে পাহাৰ, বন, নদী আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিক পূজা কৰিছিল। কালক্ৰমত বহু তিৱাই হিন্দু ধৰ্মৰ বিভিন্ন আচাৰ-অনুষ্ঠান গ্ৰহণ কৰে। ফলস্বৰূপে বৰ্তমান তেওঁলোকৰ মাজত পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু হিন্দু ধৰ্মীয় সংস্কৃতিৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় দেখা যায়।

অৰ্থনীতি- তিৱাসকলৰ মুখ্য জীৱিকা হৈছে—

• কৃষিকাৰ্য
• পশুপালন
• মাছ ধৰা
• বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ
• হস্তশিল্প

পাহাৰীয়া অঞ্চলত পূৰ্বতে ঝুম খেতিৰ প্ৰচলন অধিক আছিল। বৰ্তমান সমতলীয়া তিৱাসকলৰ মাজত স্থায়ী কৃষিকাৰ্যৰ প্ৰভাৱ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।

অসমৰ ইতিহাসত অৱদান-অসমৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাসত তিৱা জনগোষ্ঠীৰ বিশেষ অৱদান আছে। মধ্যযুগত তিৱা ৰজাসকলে গোভা (Gobha) ৰাজ্যকে ধৰি কেইবাখনো সৰু ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ শাসনব্যৱস্থা, জোনবিল মেলা আৰু আহোম, কছাৰী তথা জয়ন্তীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে গঢ়ি উঠা বাণিজ্যিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক অসমৰ ইতিহাসত বিশেষ তাৎপৰ্য বহন কৰে।

উপসংহাৰ-তিৱা (লালুং) জনগোষ্ঠী অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যবাহী আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ ভাষা, সংস্কৃতি, উৎসৱ-পাৰ্বণ, ঐতিহাসিক ৰাজ্যব্যৱস্থা আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতি উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক সমৃদ্ধ কৰিছে। আধুনিক যুগত শিক্ষা, সাংস্কৃতিক পুনৰ্জাগৰণ আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী পদক্ষেপৰ জৰিয়তে তিৱা জনগোষ্ঠীয়ে নিজৰ স্বকীয় পৰিচয় আৰু সমৃদ্ধ ঐতিহ্য সংৰক্ষণত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।x

দেউৰী (Deori) জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

দেউৰী (Deori) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত। দেউৰীসকল তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ বড়ো-কছাৰী (Bodo-Kachari) শাখাৰ অন্তৰ্গত। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, দেউৰীসকলৰ প্ৰাচীন চুতীয়া (Chutia/Sutiya) ৰাজ্যৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল আৰু সেই ৰাজ্যৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ‘দেউৰী’ শব্দটো সংস্কৃত ‘দেৱগৃহ’ অথবা ‘দেৱ-অধিকাৰী’ শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে দেৱতাৰ সেৱক বা মন্দিৰৰ পুৰোহিত।

বৰ্তমান দেউৰীসকল মূলতঃ অসমৰ লখিমপুৰ, ধেমাজি, ডিব্ৰুগড়, শিৱসাগৰ, তিনিচুকীয়া, যোৰহাট আৰু মাজুলী জিলাত বসবাস কৰে। ইয়াৰ উপৰিও অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অঞ্চলতো তেওঁলোকৰ বসতি আছে।

উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস- ডিমাছাসকল বড়ো-কাছাড়ী জনগোষ্ঠীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে বহু শতিকা পূৰ্বে তিব্বত-চীন সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ পৰা দক্ষিণমুখে আগবাঢ়ি আহি প্ৰথমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসতি স্থাপন কৰিছিল। পাছত সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোকে অসমৰ দক্ষিণাঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈ তাত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

মধ্যযুগত ডিমাছাসকলে এক শক্তিশালী ৰাজবংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যি ‘কাছাড়ী ৰাজ্য’ নামেৰে সুপৰিচিত। এই ৰাজ্যই বহু শতিকা ধৰি উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ৰাজনীতি, সামৰিক শক্তি আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।

ভাষা-দেউৰীসকলৰ নিজা ভাষাৰ নাম দেউৰী ভাষা। এই ভাষা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। এসময়ত দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা মুখ্য শাখাই এই ভাষাত কথা কৈছিল। বৰ্তমান মূলতঃ দিবংগীয়া (Dibongiya) শাখাৰ লোকসকলেই মাতৃভাষা হিচাপে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। আন শাখাসকলে ক্ৰমে দৈনন্দিন যোগাযোগৰ ভাষা হিচাপে অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছে।

প্ৰধান উপগোষ্ঠী—
ঐতিহাসিকভাৱে দেউৰী জনগোষ্ঠী চাৰিটা মুখ্য উপগোষ্ঠীত বিভক্ত। সেইবোৰ হ’ল—

১. দিবংগীয়া (Dibongiya)
২. টেংগাপনীয়া (Tengaponiya)
৩. বৰগয়া বা বৰগঞা (Borgoya/Borgonya)
৪. পাতৰগয়া বা পাত্ৰগয়া (Patorgoya)

বৰ্তমান দিবংগীয়া শাখাই নিজৰ ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আটাইতকৈ অধিক সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।

সমাজ আৰু পাৰিবাৰিক জীৱন- দেউৰী সমাজ পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়ালত পিতাই মুখ্য স্থান অধিকাৰ কৰে আৰু বংশপৰিচয় পিতৃসূত্ৰে নিৰ্ধাৰিত হয়। পূৰ্বতে যৌথ পৰিয়ালৰ প্ৰচলন অধিক আছিল যদিও বৰ্তমান একক পৰিয়ালৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে। গাঁওভিত্তিক সামাজিক ব্যৱস্থা আৰু সামাজিক ঐক্য তেওঁলোকৰ সমাজৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস-দেউৰীসকলৰ প্ৰাচীন ধৰ্ম প্ৰকৃতি পূজাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। তেওঁলোকে বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ পূজা কৰে। তেওঁলোকৰ মুখ্য দেৱতা হৈছে কুন্দি-মামা আৰু গিৰা-গিৰাচি। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্বপুৰুষ পূজা আৰু প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন শক্তিৰ প্ৰতিও তেওঁলোকৰ গভীৰ শ্ৰদ্ধা আছে।

সময়ৰ লগে লগে হিন্দু ধৰ্মৰ কিছুমান আচাৰ-অনুষ্ঠানো তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। তথাপিও তেওঁলোকৰ নিজস্ব লোকবিশ্বাস এতিয়াও বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ।

উৎসৱ আৰু সংস্কৃতি-দেউৰীসকলৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ হৈছে বিহু, যিটো তেওঁলোকে অতি উৎসাহ-উদ্দীপনাৰে পালন কৰে। ইয়াৰ উপৰিও বিভিন্ন ধৰ্মীয় পূজা, শস্য চপোৱা উৎসৱ আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানো পালন কৰা হয়। লোকগীত, লোকনৃত্য, বাঁহ-বেতৰ হস্তশিল্প আৰু পৰম্পৰাগত পোছাক দেউৰী সংস্কৃতিৰ উল্লেখযোগ্য অংগ। মহিলাসকলে দক্ষতাৰে তাঁত বানি পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ প্ৰস্তুত কৰে।

জীৱিকা-অতীতত দেউৰীসকলৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল কৃষিকাৰ্য। বৰ্তমান তেওঁলোক—

• ধান খেতি
• শাক-পাচলি খেতি
• মাছ ধৰা
• পশুপালন
• তাঁত বোৱা
• চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি
• ব্যৱসায়-বাণিজ্য
• আদি বিভিন্ন পেছাত নিয়োজিত।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন-স্বাধীনতাৰ পিছত দেউৰী সমাজত শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। বৰ্তমান বহু দেউৰী যুৱক-যুৱতীয়ে উচ্চশিক্ষা লাভ কৰি প্ৰশাসন, শিক্ষা, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা, গৱেষণা আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী-বেচৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানত কৰ্মৰত। তেওঁলোকৰ ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ বাবে বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে কাম কৰি আহিছে।

উপসংহাৰ- দেউৰী জনগোষ্ঠী অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যবাহী আদিবাসী জনগোষ্ঠী। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ ধাৰক হিচাপে তেওঁলোকৰ বিশেষ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আছে। বহু শতাব্দীৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ মাজতো তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা সংৰক্ষণ কৰি আহিছে। বৰ্তমান শিক্ষা, সামাজিক উন্নয়ন আৰু সাংস্কৃতিক পুনৰজাগৰণৰ জৰিয়তে দেউৰী জনগোষ্ঠীয়ে অসম তথা ভাৰতৰ বহুত্ববাদী সমাজ-সংস্কৃতিক অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।x

সোনোৱাল কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

সোনোৱাল কছাৰী (Sonowal Kachari) ভাৰতৰ অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক বৃহত্তৰ বড়ো-কছাৰী (Bodo-Kachari) নৃগোষ্ঠীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা। ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি সোনোৱাল কছাৰীসকল অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe – Plains) হিচাপে স্বীকৃত। তেওঁলোকৰ নিজস্ব ইতিহাস, ভাষা, সংস্কৃতি, ধৰ্মীয় আচাৰ আৰু ঐতিহ্যে অসমৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে।

নামৰ উৎপত্তি- ‘সোনোৱাল’ শব্দটো ‘সোণ’ শব্দৰ পৰা আহিছে। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, আহোম ৰাজত্বকালত এই জনগোষ্ঠীৰ বহু লোক নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ সংগ্ৰহ কৰাৰ কামত নিয়োজিত আছিল। সেইবাবেই তেওঁলোক ‘সোনোৱাল’ নামে পৰিচিত হয়। ‘কছাৰী’ শব্দটোৱে বৃহত্তৰ বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰিচয় বহন কৰে।

ঐতিহাসিক পৰিচয়- সোনোৱাল কছাৰীসকলৰ উৎপত্তি প্ৰাচীন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ঐতিহাসিকভাৱে তেওঁলোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূৰ্বাঞ্চলত বসবাস কৰিছিল। মধ্যযুগত আহোম ৰজাসকলৰ শাসনকালত তেওঁলোকে প্ৰশাসন, কৃষিকাৰ্য, সোণ সংগ্ৰহ আৰু ৰাজকীয় বিভিন্ন কাৰ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

ঐতিহাসিক নথিপত্ৰত উল্লেখ আছে যে, সোণোৱাল কছাৰীসকল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতি অনুগত আছিল আৰু ৰাজ্যৰ অৰ্থনীতিত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছিল। সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোক কৃষিনিৰ্ভৰ সমাজলৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে।

ভাষা- সোণোৱাল কছাৰীসকলৰ নিজস্ব ভাষা এসময়ত প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান অধিকাংশ লোক অসমীয়া ভাষাতেই কথা কয়। তথাপিও তেওঁলোকৰ বহু পুৰণি শব্দ, লোকগীত, আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু লোকসাহিত্যত বড়ো-কছাৰী ভাষাগত ঐতিহ্যৰ স্পষ্ট ছাপ এতিয়াও বিদ্যমান।

ধৰ্ম আৰু বিশ্বাস-বৰ্তমান অধিকাংশ সোণোৱাল কছাৰী হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী। বিশেষকৈ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ তেওঁলোকৰ সমাজত গভীৰ। হিন্দু ধৰ্মৰ লগতে তেওঁলোকে প্ৰকৃতি পূজা আৰু পূৰ্বপুৰুষ পূজাৰ বহু পুৰণি পৰম্পৰাও সংৰক্ষণ কৰি আহিছে। সমাজত বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ পূজা, নামঘৰকেন্দ্ৰিক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু স্থানীয় লোকবিশ্বাসৰো বিশেষ গুৰুত্ব আছে।

সমাজব্যৱস্থা- সোণোৱাল কছাৰী সমাজ পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়াল আৰু সমাজ পৰিচালনাত জ্যেষ্ঠসকলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা থাকে। তেওঁলোকৰ সমাজত বিভিন্ন উপগোত্ৰ বা বংশ আছে আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে একে গোত্ৰৰ ভিতৰত বিবাহ উৎসাহিত কৰা নহয়।

জীৱিকা-সোণোৱাল কছাৰীসকলৰ মুখ্য জীৱিকা—

• কৃষিকাৰ্য
• ধান খেতি
• শাক-পাচলি খেতি
• মীন পালন
• পশুপালন
• ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়
• চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি

শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ফলত বৰ্তমান বহু সোণোৱাল কছাৰী প্ৰশাসন, শিক্ষা, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, ব্যৱসায় আৰু আন বহু পেছাত সফলতাৰে কৰ্মৰত।

সংস্কৃতি-সোণোৱাল কছাৰীসকলৰ সংস্কৃতি অত্যন্ত সমৃদ্ধ। তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

• বিহু উৎসৱত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ
• লোকনৃত্য আৰু লোকসংগীত
• ঐতিহ্যবাহী পোছাক-পৰিচ্ছদ
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প
• লোককথা আৰু মৌখিক সাহিত্য

বিবাহ, জন্ম, মৃত্যু আৰু বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠানত তেওঁলোকে নিজস্ব ৰীতি-নীতি পালন কৰে।

উৎসৱ- সোণোৱাল কছাৰীসকলৰ মুখ্য উৎসৱসমূহ—

• ৰঙালী বিহু
• ভোগালী বিহু
• কাতি বিহু
• দুৰ্গাপূজা
• নাম-প্ৰসংগ
• বিভিন্ন গ্ৰাম্য ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক উৎসৱ

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন- বৰ্তমান সোণোৱাল কছাৰী সমাজত শিক্ষাৰ হাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। উচ্চশিক্ষা, চৰকাৰী চাকৰি, ব্যৱসায়, সাহিত্য, সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতিত এই জনগোষ্ঠীৰ বহু ব্যক্তিয়ে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে তেওঁলোকৰ ভাষা, ইতিহাস আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰি আছে।

উপসংহাৰ- সোণোৱাল কছাৰী জনগোষ্ঠী অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সমাজ জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। প্ৰাচীন বড়ো-কছাৰী ঐতিহ্যৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে তেওঁলোকে শতাব্দীৰ পাছত শতাব্দী ধৰি অসমৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। আধুনিক শিক্ষা আৰু উন্নয়নৰ সৈতে খোজ মিলাই চলিলেও তেওঁলোকে নিজৰ ঐতিহ্য, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক পৰিচয় আজিও সযত্নে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।x

          ঠেঙাল কছাৰীসকলৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ঠেঙাল কছাৰী (Thengal Kachari) অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন জনজাতীয় জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক বৃহত্তৰ বড়ো-কছাৰী (Bodo-Kachari) জনগোষ্ঠীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe – Plains) হিচাপে স্বীকৃত। ঠেঙাল কছাৰীসকলৰ নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি, ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে যদিও সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোক অসমীয়া সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ সৈতে গভীৰভাৱে একাত্ম হৈ পৰিছে।

উৎপত্তি আৰু নামৰ উৎস—-ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, ঠেঙাল কছাৰীসকল তিব্বত-বাৰ্মী (Tibeto-Burman) ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ উত্তৰাধিকাৰী। বহু শতাব্দী পূৰ্বে তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিছিল।

“ঠেঙাল” শব্দটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে একাধিক মতামত প্ৰচলিত আছে—

• একাংশৰ মতে, “ঠেঙ” বা “ঠেং” শব্দৰ অৰ্থ বাঁহ বা লাঠি বহন কৰা ব্যক্তি। এই শব্দৰ পৰাই “ঠেঙাল” নামটোৰ উৎপত্তি হৈছে।
• আন কিছুমান গৱেষকৰ মতে, “ঠেঙাল” মূলতঃ এটা প্ৰাচীন গোত্ৰ বা বংশৰ নাম আছিল। কালক্ৰমত এই নামটোৱেই সমগ্ৰ জনগোষ্ঠীটোৰ পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।

ঐতিহাসিক পটভূমি- প্ৰাচীন কামৰূপ ৰাজ্যৰ সময়ৰ পৰাই বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন শাখাই অসমত বসবাস কৰিছিল। ঠেঙাল কছাৰীসকলেও সেই সময়ৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে।

আহোম শাসনকালত (১২২৮–১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) ঠেঙাল কছাৰীসকলে কৃষিকাৰ্য, বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ আৰু সামৰিক সহায়তাৰ জৰিয়তে ৰাজ্য পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। বহু ঠেঙাল কছাৰীয়ে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল।

ব্ৰিটিছ শাসনকালত ভূমি ব্যৱস্থা, কৰনীতি আৰু প্ৰশাসনিক সংস্কাৰৰ ফলত তেওঁলোকৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনত যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন আহে। তথাপিও তেওঁলোকে নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় অটুট ৰাখিবলৈ সক্ষম হয়।

বাসস্থান- বৰ্তমান ঠেঙাল কছাৰীসকল মূলতঃ অসমৰ তলত উল্লেখ কৰা জিলাসমূহত বাস কৰে—

• যোৰহাট
• শিৱসাগৰ
• গোলাঘাট
• মাজুলী
• ধেমাজি
• লখিমপুৰ
• ডিব্ৰুগড়
• তিনিচুকীয়া
• বিশ্বনাথ
• শোণিতপুৰ
• নগাঁও
• লগতে অসমৰ আন কেইবাখনো জিলাত।

ভাষা- বৰ্তমান ঠেঙাল কছাৰীসকলৰ অধিকাংশই অসমীয়া ভাষাত কথা কয়। অতীতত তেওঁলোকৰ নিজা উপভাষা বা ভাষাৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও দীৰ্ঘদিনীয়া সামাজিক মিলন-মেলামেশা আৰু সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ ফলত সেই ভাষা প্ৰায় বিলুপ্ত হৈছে। তথাপিও তেওঁলোকৰ বহুতো ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, লোকগীত আৰু লোককথাত প্ৰাচীন ভাষাৰ কিছু শব্দ আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি- ঠেঙাল কছাৰী সমাজ মূলতঃ গ্ৰামভিত্তিক আৰু কৃষিনিৰ্ভৰ। তেওঁলোকৰ সমাজত পৰিয়ালক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। আগতে যৌথ পৰিয়াল ব্যৱস্থা অধিক প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান একক পৰিয়ালৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত পোছাকৰ ভিতৰত পুৰুষসকলৰ ধুতি আৰু গামোচা, আৰু মহিলাসকলৰ মেখেলা-চাদৰ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।

ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতি–ঠেঙাল কছাৰীসকল প্ৰাচীনকালত প্ৰকৃতিপূজক আছিল। তেওঁলোকে সূৰ্য, নদী, বন, পাহাৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিৰ পূজা-অৰ্চনা কৰিছিল। পিছলৈ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত অধিকাংশ ঠেঙাল কছাৰীয়ে হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান তেওঁলোক নামঘৰকেন্দ্ৰিক বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ অনুসাৰী হ’লেও পূৰ্বপুৰুষৰ কিছুমান লোকাচাৰ এতিয়াও পালন কৰি আহিছে।

উৎসৱ– ঠেঙাল কছাৰীসকলে বিভিন্ন উৎসৱ-অনুষ্ঠান পালন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য—

• বহাগ বিহু
• মাঘ বিহু
• কাতি বিহু
• নাম-প্ৰসংগ
• কৃষিভিত্তিক লোকউৎসৱ
• বিভিন্ন সামাজিক আৰু পাৰিবাৰিক অনুষ্ঠান

জীৱিকা– তেওঁলোকৰ মুখ্য জীৱিকা—

• কৃষিকাৰ্য
• ধান খেতি
• শাক-পাচলি উৎপাদন
• পশুপালন
• মীন পালন
• ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়
• চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি

বৰ্তমান বহু ঠেঙাল কছাৰীয়ে উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি প্ৰশাসন, শিক্ষা, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, সেনাবাহিনী আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে।

সামাজিক সংগঠন– ঠেঙাল কছাৰীসকলৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন সংগঠনে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত অসম ঠেঙাল কছাৰী সন্মিলন (All Assam Thengal Kachari Sanmilan) বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এই সংগঠনে শিক্ষা, সংস্কৃতি, ভাষা, ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু জনগোষ্ঠীটোৰ সাংবিধানিক অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা– বৰ্তমান ঠেঙাল কছাৰীসকল অসমৰ এক শিক্ষিত আৰু ক্ৰমবিকাশশীল জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে নিজৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ লগতে আধুনিক শিক্ষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি, ক্ৰীড়া, প্ৰশাসন আৰু ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰতো উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। একে সময়তে তেওঁলোকে নিজৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু স্বকীয় পৰিচয় সংৰক্ষণৰ বাবে বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰি আছে।

উপসংহাৰ– ঠেঙাল কছাৰী জনগোষ্ঠী অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বৃহত্তৰ বড়ো-কছাৰী ঐতিহ্যৰ ধাৰক হিচাপে তেওঁলোকে শতাব্দীৰ পিছত শতাব্দী ধৰি অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতিক সমৃদ্ধ কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ ঐতিহ্য, লোকসংস্কৃতি, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা আৰু সামাজিক মূল্যবোধ অসমৰ বহুত্ববাদী সংস্কৃতিৰ এক অমূল্য সম্পদ।x

……………..     মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

মৰাণ (Moran) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন জনজাতীয় জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে মূলতঃ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উজনি অঞ্চলত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, চৰাইদেউ আৰু ধেমাজি জিলাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসবাস কৰে। মৰাণ জনগোষ্ঠীয়ে অসমৰ ইতিহাস, সমাজ, সংস্কৃতি আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। বৰ্তমান ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃত।

উৎপত্তি আৰু নামৰ উৎস–মৰাণসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত প্ৰচলিত আছে। অধিকাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে, মৰাণসকল তিব্বত-বৰ্মী (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালভুক্ত জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে বহু শতাব্দী পূৰ্বে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি বসতি স্থাপন কৰিছিল।

“মৰাণ” শব্দটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কেও একাধিক মত আছে—

• কোনো কোনো গৱেষকৰ মতে, “মৰ” বা “মোৰ” মানে জংঘল আৰু “আন” মানে মানুহ; অৰ্থাৎ জংঘলত বসবাস কৰা মানুহ।
• আন এক মত অনুসৰি, “মৰাণ” মূলতে এটা প্ৰাচীন গোত্ৰৰ নাম আছিল, যিটো পিছলৈ সমগ্ৰ জনগোষ্ঠীৰ পৰিচয় হিচাপে পৰিগণিত হয়।

প্ৰাচীন ইতিহাস– আহোমসকলৰ আগমনৰ বহু পূৰ্বেই মৰাণসকলে উজনি অসমত বসবাস কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁলোক সৰু-সৰু স্বাধীন গোটত বিভক্ত আছিল আৰু নিজ নিজ মুখিয়া বা সৰ্দাৰৰ নেতৃত্বত সমাজ পৰিচালনা কৰিছিল।

১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং চুকাফাই অসমত আগমন কৰাৰ পিছত মৰাণসকলৰ সৈতে সু-সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে। ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি, মৰাণ আৰু বৰাহী জনগোষ্ঠীৰ সহযোগিতা লাভ কৰাৰ ফলতেই আহোমসকলৰ অসমত স্থায়ীভাৱে প্ৰতিষ্ঠা সহজ হৈছিল। পিছলৈ মৰাণসকল ধীৰে ধীৰে আহোম শাসনৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ’লেও তেওঁলোকৰ বহু সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।

আহোম ৰাজত্বত মৰাণসকলৰ ভূমিকা–আহোম শাসনকালত মৰাণসকলে কৃষিকাৰ্য, বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ, নৌচালনা, হাতী পালন, যুদ্ধ আৰু প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁলোক আহোমৰ পাইক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সামৰিক আৰু জনকল্যাণমূলক কামত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ সাহস, পৰিশ্ৰম আৰু আনুগত্যৰ বাবে আহোম ৰজাসকলে বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল।

মোয়ামৰীয়া বিদ্ৰোহত অৱদান– অসমৰ ইতিহাসত মোয়ামৰীয়া বিদ্ৰোহ (১৭৬৯–১৮০৫) এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা। এই বিদ্ৰোহত মৰাণ জনগোষ্ঠীয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ময়ামৰা বৈষ্ণৱ সম্প্ৰদায়ৰ বহু অনুসাৰী মৰাণ সমাজৰ আছিল। আহোম শাসকৰ অত্যাচাৰ, সামাজিক বৈষম্য আৰু ধৰ্মীয় নিপীড়নৰ বিৰুদ্ধে মৰাণ, মটক, চুতীয়া, কছাৰী আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে এই বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও বিদ্ৰোহ শেষলৈ সফল হোৱা নাছিল, তথাপিও ই আহোম সাম্ৰাজ্যৰ দুৰ্বলতাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।

ঔপনিৱেশিক যুগ– ব্ৰিটিছ শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত মৰাণসকলৰ জীৱনধাৰাত যথেষ্ট পৰিবৰ্তন আহে। ঊনবিংশ শতিকাত অসমত চাহ উদ্যোগৰ বিকাশৰ ফলত মৰাণ অধ্যুষিত বহু অঞ্চল চাহ বাগিচালৈ ৰূপান্তৰিত হয়। বহু মৰাণ কৃষিজীৱী হিচাপেই থাকিল যদিও আন বহুতে চাহ উদ্যোগ আৰু অন্যান্য পেছাত নিয়োজিত হয়।

সমাজব্যৱস্থা–মৰাণ সমাজ সাধাৰণতে পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়ালৰ মুখ্য দায়িত্ব পুৰুষৰ ওপৰত থাকিলেও নাৰী-পুৰুষ উভয়ে পাৰিবাৰিক আৰু অৰ্থনৈতিক কামত সমানে অংশগ্ৰহণ কৰে। তেওঁলোকৰ সমাজত বিভিন্ন উপগোষ্ঠী আৰু গোত্ৰ আছে, আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে একে গোত্ৰৰ ভিতৰত বিবাহ নিষিদ্ধ। বৰ্তমান অধিকাংশ মৰাণ শিক্ষিত আৰু আধুনিক সমাজব্যৱস্থাৰ সৈতে খাপ খুৱাই আগবাঢ়িছে।

ভাষা– প্ৰাচীনকালত মৰাণসকলৰ নিজস্ব ভাষা আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। কিন্তু আহোম আৰু অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত বৰ্তমান অধিকাংশ মৰাণে অসমীয়া ভাষাই ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন ভাষা প্ৰায় লুপ্ত হৈ গৈছে।

ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতি–অতীতত মৰাণসকল প্ৰকৃতি আৰু পূৰ্বপুৰুষ পূজাৰ উপাসক আছিল। পিছলৈ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ প্ৰভাৱত অধিকাংশ মৰাণে একশৰণ নামধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখ্য উৎসৱসমূহ—

• বিহু
• নাম-প্ৰসংগ
• কীৰ্তন
• বিভিন্ন লোকউৎসৱ আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান

মৰাণসকলৰ লোকগীত, লোকনৃত্য, ঐতিহ্যবাহী সাজ-পোছাক, বাঁহ-বেতৰ শিল্প আৰু লোকবিশ্বাস আজিও তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ।

অৰ্থনৈতিক জীৱন–মৰাণসকলৰ মুখ্য জীৱিকা—

• কৃষিকাৰ্য
• ধান খেতি
• শাক-পাচলি উৎপাদন
• মাছ ধৰা
• পশুপালন
• ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়
• চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি

বৰ্তমান শিক্ষা আৰু আধুনিক পেছাৰ প্ৰসাৰৰ ফলত বহু মৰাণ যুৱক-যুৱতী বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত সফলভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা– আজিৰ দিনত মৰাণ জনগোষ্ঠীয়ে শিক্ষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি, প্ৰশাসন, ৰাজনীতি আৰু সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আছে। তেওঁলোকৰ নিজস্ব ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে কাম কৰি আহিছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি তেওঁলোকে অনুসূচিত জনজাতি (ST) মৰ্যাদা প্ৰদানৰ দাবীও উত্থাপন কৰি আহিছে।

উপসংহাৰ– মৰাণ জনগোষ্ঠী অসমৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ। তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন ঐতিহ্য, আহোম ৰাজ্যত আগবঢ়োৱা অৱদান, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ আৰু কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰাই অসমৰ সামাজিক ইতিহাসক সমৃদ্ধ কৰিছে। আধুনিক যুগতো মৰাণ সমাজে শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ জৰিয়তে নিজৰ স্বকীয়তা অটুট ৰাখি অসমৰ সামগ্ৰিক অগ্ৰগতিত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

     মটক জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা–মটক (Motok/Matak) জনগোষ্ঠী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ অসমৰ উজনি অংশৰ ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাত বসবাস কৰে। দীৰ্ঘদিন ধৰি মটকসকলে অসমৰ সামাজিক, ৰাজনৈতিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় ইতিহাসত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। বৰ্তমান তেওঁলোক ভাৰত চৰকাৰৰ অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃত। যদিও বহু বছৰ ধৰি তেওঁলোকে অনুসূচীত জনজাতি (ST) মৰ্যাদাৰ দাবী জনাই আহিছে।

উৎপত্তি আৰু পৰিচয়– ‘মটক’ শব্দটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতবাদ প্ৰচলিত। অধিকাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে, মটকসকল মূলতঃ টাই-আহোম, চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, বৰাহী আদি স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ সমন্বয়ত গঢ় লৈ উঠা এক স্বতন্ত্ৰ সমাজ। আনহাতে, বহু গৱেষকৰ মতে ‘মটক’ শব্দটো সংস্কৃত ‘মত্ত’ বা ‘মত’ শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে কোনো বিশেষ ধৰ্মীয় মতবাদ বা সম্প্ৰদায়। মটক সমাজ গঢ়ি উঠাত মোৱামৰীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় আন্দোলনে বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল। এই আন্দোলনৰ অনুসাৰীয়েই পৰৱৰ্তী সময়ত ‘মটক’ নামেৰে পৰিচিত হয়।

ঐতিহাসিক পটভূমি– মটক জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আহোম ৰাজত্বৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত। সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতিকাত মোৱামৰীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ ব্যাপক প্ৰসাৰৰ ফলত বহু সাধাৰণ লোকে এই ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। এই সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু শ্ৰমজীৱী আছিল।

আহোম শাসকসকলৰ সৈতে মোৱামৰীয়াসকলৰ সংঘাত ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ পৰিণতিত ১৭৬৯ চনৰ পৰা ১৮০৫ চনলৈ সংঘটিত মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ অসমৰ ইতিহাসৰ এক যুগান্তকাৰী ঘটনা হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই বিদ্ৰোহে আহোম সাম্ৰাজ্যক দুৰ্বল কৰি তোলে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ্মিজ আক্ৰমণ তথা ব্ৰিটিছ শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ মুকলি কৰে।

মটক ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা– মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ পাছত মটক নেতা সৰ্বানন্দ সিংহই ১৮০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া অঞ্চলৰ বেংমৰা (বৰ্তমান তিনিচুকীয়া)ক কেন্দ্ৰ কৰি মটক ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ এই ৰাজ্যৰ প্ৰথমজন ৰজা আছিল। মটক ৰাজ্য ব্ৰিটিছ শাসনৰ প্ৰাৰম্ভিক কাললৈকে স্বায়ত্তশাসিতভাৱে টিকি আছিল। পাছত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সৈতে হোৱা চুক্তিৰ ফলত ৰাজ্যখন ধীৰে ধীৰে ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ অধীনলৈ যায়।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি–মটক সমাজ মূলতঃ কৃষিনিৰ্ভৰ। ধান খেতি, শাক-পাচলি উৎপাদন, মাছ ধৰা আৰু পশুপালন তেওঁলোকৰ প্ৰধান জীৱিকা।

তেওঁলোকৰ সামাজিক জীৱনত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ গভীৰ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। নামঘৰ, নাম-কীৰ্তন, ভাওনা আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সমাজজীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ।

ভাষা– বৰ্তমান মটক জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোকে অসমীয়া ভাষাত কথা কয়। অতীতত তেওঁলোকৰ কথিত ভাষাত কিছু নিজস্ব উপভাষাগত বৈশিষ্ট্য থাকিলেও বৰ্তমান অসমীয়াই তেওঁলোকৰ মুখ্য মাতৃভাষা আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ বাহক।

ধৰ্ম–মটকসকলৰ অধিকাংশই হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আৰু একশৰণ নামধৰ্মৰ অনুসাৰী। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ দৰ্শনৰ উপৰিও মোৱামৰীয়া ধৰ্মীয় ঐতিহ্য তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে।

উৎসৱ– মটক জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য উৎসৱসমূহ হৈছে—

• ৰঙালী বিহু
• কাতি বিহু
• ভোগালী বিহু
• জন্মাষ্টমী
• ৰাস উৎসৱ
• নাম-কীৰ্তন
• ভাওনা
• বিভিন্ন বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান

পোছাক আৰু খাদ্যাভ্যাস– পুৰুষসকলে সাধাৰণতে ধুতি, গামোচা আৰু পাঞ্জাবী পৰিধান কৰে। মহিলাসকলে মেখেলা-চাদৰ পিন্ধে আৰু পৰম্পৰাগত তাঁতে বোৱা বস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখ্য খাদ্য হৈছে ভাত, দাইল, শাক-পাচলি, মাছ, গাখীৰ আৰু স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত বিভিন্ন খাদ্যসামগ্ৰী।

স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু সমাজলৈ অৱদান–মটক জনগোষ্ঠীৰ বহু ব্যক্তিয়ে অসমৰ সামাজিক সংস্কাৰ, শিক্ষা সম্প্ৰসাৰণ আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। কৃষি, সাহিত্য, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক উন্নয়নতো তেওঁলোকৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা– বৰ্তমান মটক জনগোষ্ঠীয়ে শিক্ষা, প্ৰশাসন, ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, সাহিত্য-সংস্কৃতি আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আছে। তেওঁলোকে দীৰ্ঘদিন ধৰি মৰাণ, টাই-আহোম, চুতীয়া, কোচ-ৰাজবংশী আদি কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ সৈতে অনুসূচীত জনজাতি (ST) মৰ্যাদাৰ দাবী জনাই আহিছে। এই দাবীক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন সময়ত আন্দোলন আৰু চৰকাৰী পৰ্যায়ত আলোচনা অনুষ্ঠিত হৈছে।

উপসংহাৰ–মটক জনগোষ্ঠী অসমৰ ইতিহাসত, বিশেষকৈ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ জৰিয়তে এক গৌৰৱোজ্জ্বল ঐতিহ্য গঢ়ি তুলিছে। ধৰ্মীয় সংস্কাৰ, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা, বৈষ্ণৱ সংস্কৃতি আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক সমাজক সমৃদ্ধ কৰিছে। বৰ্তমান সময়তো তেওঁলোকে নিজৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, শিক্ষা বিস্তাৰ আৰু সাংবিধানিক অধিকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ লক্ষ্যৰে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰি আহিছে।

        আহোম জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা–আহোম জনগোষ্ঠী (Ahom Community) উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ অসমৰ ইতিহাসত অন্যতম প্ৰভাৱশালী আৰু ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী। প্ৰায় ছশ বছৰৰো অধিক সময় ধৰি তেওঁলোকে অসমৰ ৰাজনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত অমূল্য অৱদান আগবঢ়াইছে। আহোমসকলৰ হাত ধৰিয়েই মধ্যযুগীয় অসমত এক শক্তিশালী, সুসংগঠিত আৰু স্থায়ী ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল, যিয়ে দীৰ্ঘকাল স্বাধীনতা অক্ষুণ্ণ ৰাখি বহিঃশত্ৰুৰ আক্ৰমণ সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। বৰ্তমান আহোম জনগোষ্ঠী অসমৰ অন্যতম প্ৰধান জাতিগোষ্ঠী হিচাপে পৰিচিত।

উৎপত্তি আৰু আগমন–ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, আহোমসকল মূলতঃ টাই (Tai) জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ আদি নিবাস আছিল বৰ্তমানৰ চীনৰ ইউনান (Yunnan) প্ৰদেশ আৰু ম্যানমাৰৰ শান (Shan) অঞ্চল। তেওঁলোক টাই-কাডাই (Tai-Kadai) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আছিল।

১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই ৰাজকুমাৰ চাওলুং চুকাফাই (Chaolung Sukaphaa) প্ৰায় ৯,০০০ অনুগামী, সৈন্য, অভিজাত, পুৰোহিত, কাৰিকৰ, হাতী আৰু ঘোঁৰাসহ পাটকাই পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰে। এই ঘটনাকেই অসমত আহোম শাসনৰ আৰম্ভণি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা–চুকাফাই প্ৰথমে পূব অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে আৰু ধীৰে ধীৰে স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে। যুদ্ধৰ সলনি কূটনীতি, বৈবাহিক সম্পৰ্ক আৰু সামাজিক সমন্বয়ৰ নীতি গ্ৰহণ কৰি তেওঁ এক শক্তিশালী ৰাজ্য গঢ়ি তোলে। এই নীতিৰ ফলতেই আহোম ৰাজ্য দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হয়। ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰ্তমানৰ চৰাইদেউ জিলাৰ চৰাইদেউক ৰাজধানী কৰি আহোম ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। চৰাইদেউ আজিও আহোম সভ্যতাৰ অন্যতম ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ।

আহোম শাসনৰ বিস্তাৰ–চুকাফাৰ উত্তৰসূৰীসকলে ধীৰে ধীৰে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল নিজৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। প্ৰায় ৬০০ বছৰ (১২২৮–১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) আহোম ৰাজবংশই অসম শাসন কৰিছিল, যি ভাৰতীয় ইতিহাসৰ অন্যতম দীৰ্ঘস্থায়ী ৰাজবংশ। আহোম শাসনকালত বহু শক্তিশালী ৰজাই শাসন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য—

• চুকাফা
• চুহুংমুং (দিহিঙীয়া ৰজা)
• প্ৰতাপ সিংহ
• জয়ধ্বজ সিংহ
• গদাধৰ সিংহ
• ৰুদ্ৰ সিংহ
• শিৱ সিংহ
• ৰাজেশ্বৰ সিংহ
• লক্ষ্মী সিংহ

মোগলৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ– আহোমসকলৰ ইতিহাসৰ আটাইতকৈ গৌৰৱময় অধ্যায় হৈছে মোগল সাম্ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ সফল প্ৰতিৰোধ। সপ্তদশ শতিকাত মোগলসকলে একাধিকবাৰ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল যদিও অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে আহোমসকলে তেওঁলোকক পৰাজিত কৰি অসমৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।

আহোম জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়–

শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ (১৬৭১)

১৬৭১ চনৰ শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ ভাৰতীয় ইতিহাসৰ অন্যতম গৌৰৱময় যুদ্ধ। এই যুদ্ধত আহোম সেনাপতি লাচিত বৰফুকনে অসাধাৰণ বীৰত্ব, কৌশল আৰু নেতৃত্বৰ পৰিচয় দি মোগল সেনাপতি ৰাজা ৰাম সিংহৰ বিশাল বাহিনীক পৰাস্ত কৰিছিল। এই বিজয়ৰ ফলত অসমৰ স্বাধীনতা দীৰ্ঘদিন ধৰি অক্ষুণ্ণ থাকিছিল। আজিও লাচিত বৰফুকনক জাতীয় বীৰ হিচাপে গভীৰ শ্ৰদ্ধাৰে স্মৰণ কৰা হয়।

প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা–আহোমসকলৰ শাসনব্যৱস্থা অতি সুসংগঠিত আৰু কাৰ্যকৰী আছিল। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

• পাইক প্ৰথাৰ জৰিয়তে শ্ৰম আৰু সামৰিক সংগঠন।
• বৰগোহাঁই, বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰপাত্ৰগোহাঁই আদি উচ্চপদস্থ মন্ত্ৰীৰ নিযুক্তি।
• ভূমি প্ৰশাসন আৰু কৰ ব্যৱস্থাৰ উন্নত নিয়ম।
• স্থানীয় জনগোষ্ঠীক শাসনব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ নীতি।
• সামৰিক আৰু অসামৰিক প্ৰশাসনৰ মাজত সুসমন্বয়।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি–আহোমসকলে প্ৰথমতে নিজৰ তাই সংস্কৃতি অনুসৰণ কৰিছিল। পাছলৈ স্থানীয় অসমীয়া সমাজৰ সৈতে একাত্ম হৈ এক সমন্বিত সংস্কৃতি গঢ়ি তোলে। তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ—

• পূৰ্বপুৰুষ পূজাৰ প্ৰচলন।
• মে-ডাম-মে-ফি (Me-Dam-Me-Phi) উৎসৱ উদ্‌যাপন।
• কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা।
• ধান খেতি আৰু জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন।
• ধাতুশিল্প, অস্ত্ৰ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যকলাত পাৰদৰ্শিতা।
• সংগীত, নৃত্য আৰু লোক-ঐতিহ্যৰ বিকাশ।

ধৰ্মীয় পৰিচয়–প্ৰথম অৱস্থাত আহোমসকলে প্ৰাচীন তাই ধৰ্মবিশ্বাস অনুসৰণ কৰিছিল। পাছলৈ তেওঁলোকে শৈৱ, শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ গ্ৰহণ কৰে। তথাপিও মে-ডাম-মে-ফি উৎসৱ আজিও তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ।

ভাষা– আহোমসকলৰ নিজস্ব ভাষা আছিল তাই-আহোম ভাষা, যাৰ নিজস্ব লিপিও আছিল। যদিও এই ভাষা বৰ্তমান কথিত ভাষা হিচাপে প্ৰায় বিলুপ্ত, তথাপিও বিভিন্ন ধৰ্মীয় পুথি, বুৰঞ্জী আৰু ঐতিহাসিক নথিপত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সংৰক্ষিত হৈ আছে। সম্প্ৰতি এই ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে।

সাহিত্য আৰু ইতিহাসচৰ্চা- আহোমসকলৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অৱদান হৈছে বুৰঞ্জী ৰচনা। বুৰঞ্জীত ৰজাসকলৰ শাসনকাল, যুদ্ধ, কূটনীতি, প্ৰশাসন আৰু সমাজজীৱনৰ বিস্তৃত বিৱৰণ সংৰক্ষিত হৈছে। অসমৰ ইতিহাস অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জী অমূল্য সমল।

স্থাপত্য আৰু ঐতিহ্য–আহোম যুগত বহু উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্য নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। যেনে—

• চৰাইদেউ মৈদাম
• ৰংঘৰ
• কাৰেং ঘৰ
• তলাতল ঘৰ
• শিৱদৌল
• জয়সাগৰ
• গৌৰীসাগৰ

এই সকলোবোৰ স্থাপত্য আজিও আহোম সভ্যতাৰ সমৃদ্ধ ঐতিহ্যৰ সাক্ষ্য বহন কৰি আছে।

আহোম শাসনৰ অৱসান–অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত মোয়ামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় (বাৰ্মিজ) আক্ৰমণৰ ফলত আহোম ৰাজ্য দুৰ্বল হৈ পৰে। পিছত ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মদেশে অসমৰ ওপৰত নিজৰ দাবী ত্যাগ কৰে আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে অসমৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ লগে লগে প্ৰায় ছয় শতিকাজুৰি চলি অহা আহোম শাসনৰ অন্ত পৰে।

বৰ্তমান অৱস্থা– বৰ্তমান আহোম জনগোষ্ঠী মূলতঃ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, চৰাইদেউ, গোলাঘাট, যোৰহাট, লখিমপুৰ, ধেমাজি, শোণিতপুৰ, নগাঁও আদি জিলাত বসবাস কৰে। কৃষি, শিক্ষা, প্ৰশাসন, ব্যৱসায়, সাহিত্য, সংস্কৃতি, ৰাজনীতি আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী-বেচৰকাৰী ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। মে-ডাম-মে-ফি উৎসৱ, আহোম ঐতিহ্য আৰু তাই-আহোম ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণৰ প্ৰয়াস অব্যাহত ৰাখিছে।

উপসংহাৰ–আহোম জনগোষ্ঠী কেৱল এটি জাতিগোষ্ঠী নহয়; তেওঁলোক অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু জাতীয় পৰিচয়ৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। তেওঁলোকৰ দীৰ্ঘ শাসনকাল, সুসংগঠিত প্ৰশাসন, সামৰিক সাফল্য, সাংস্কৃতিক সমন্বয় আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্যে অসমক এক স্বকীয় পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে আহোম জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস কেৱল অসমৰেই নহয়, সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ইতিহাসতো এক গৌৰৱোজ্জ্বল অধ্যায়।

চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা–চুতীয়া (Chutia/Sutiya) জনগোষ্ঠী অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ অন্যতম শক্তিশালী প্ৰাচীন ৰাজ্য চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। অধিকাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে, চুতীয়াসকল তিব্বত-ব্ৰহ্ম (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালৰ বড়ো-কছাৰী শাখাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধ ইতিহাস, নিজস্ব সংস্কৃতি, ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু ৰাজনৈতিক ঐতিহ্যে অসমৰ ইতিহাসত বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে।

উৎপত্তি–চুতীয়াসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতামত আছে। অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে, তেওঁলোক তিব্বত-ব্ৰহ্ম ভাষাভাষী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আৰু বহু শতিকা পূৰ্বে উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি বসতি স্থাপন কৰিছিল। কালক্ৰমত তেওঁলোকে এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা–ত্ৰয়োদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান ঘটে। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, বীৰপাল (Birpal) এই ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা। প্ৰথমতে ৰাজ্যৰ ৰাজধানী স্বৰ্ণগিৰিত (বৰ্তমান ধেমাজি অঞ্চলৰ ওচৰত) আছিল। পাছলৈ ৰাজধানী সদিয়া অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। চুতীয়া ৰাজ্য বৰ্তমান অসমৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ লখিমপুৰ, ধেমাজি, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশলৈকে বিস্তৃত আছিল।

ৰাজনৈতিক ইতিহাস–চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰায় তিনি শতাব্দীৰো অধিক সময় ধৰি উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ এক শক্তিশালী ৰাজ্য হিচাপে বিদ্যমান আছিল। তেওঁলোকৰ প্ৰশাসন সুসংগঠিত আছিল আৰু কৃষি, বাণিজ্য আৰু প্ৰতিৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ দক্ষতা লাভ কৰিছিল।

পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সংঘাত আৰম্ভ হয়। দীৰ্ঘ সংগ্ৰামৰ অন্তত ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা চুহুংমুঙ (দিহিঙীয়া ৰজা)-এ চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰে। ফলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্বাধীন অস্তিত্বৰ অৱসান ঘটে আৰু ৰাজ্যখন আহোম সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।

সমাজ আৰু জীৱনধাৰা–চুতীয়া সমাজ মূলতঃ কৃষিভিত্তিক আছিল। ধান আছিল তেওঁলোকৰ মুখ্য শস্য। ইয়াৰ উপৰি মাছ ধৰা, পশুপালন, বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ আৰু হস্তশিল্প জীৱিকাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। পৰিয়াল আছিল সমাজজীৱনৰ মূল ভেটি। গাঁওভিত্তিক সমাজব্যৱস্থা, পাৰস্পৰিক সহযোগিতা আৰু সামাজিক ঐক্য চুতীয়া সমাজৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস–প্ৰাচীনকালত চুতীয়াসকল প্ৰকৃতি আৰু শক্তিৰ উপাসক আছিল। তেওঁলোকে বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ পূজা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ অন্যতম মুখ্য দেৱী আছিল কেঁচাইখাতী (Kechai-Khati)। ইয়াৰ উপৰি সূৰ্য, নদী, পাহাৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিৰ প্ৰতিও তেওঁলোকে গভীৰ শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰিছিল।

পাছলৈ হিন্দুধৰ্মৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পোৱাত বহু চুতীয়াই বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান অধিকাংশ চুতীয়া হিন্দুধৰ্মাৱলম্বী যদিও বহু প্ৰাচীন লোকাচাৰ আৰু ঐতিহ্য আজিও জীৱন্ত হৈ আছে।

ভাষা–অতীতত চুতীয়াসকলৰ নিজস্ব ভাষা আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়, যদিও সেই ভাষা বৰ্তমান প্ৰায় বিলুপ্ত। এতিয়া অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষাত কথা কয়। তথাপিও তেওঁলোকৰ লোকসাহিত্য, আচার-অনুষ্ঠান আৰু কিছুমান প্ৰাচীন শব্দভঁৰালত নিজস্ব ভাষাগত ঐতিহ্যৰ চিন স্পষ্টভাৱে দেখা যায়।

সংস্কৃতি–চুতীয়াসকলৰ সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য দিশসমূহ হ’ল—

• লোকগীত আৰু লোকনৃত্য।
• পৰম্পৰাগত তাঁতশিল্প আৰু বস্ত্ৰ বয়ন।
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প।
• সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় উৎসৱ উদ্‌যাপন।
• কৃষিকেন্দ্ৰিক লোকাচাৰ আৰু পৰম্পৰা।

অসমৰ বিহু উৎসৱৰ বিকাশতো চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক অৱদান আছে।

অৰ্থনীতি– চাষাবাদ তেওঁলোকৰ মুখ্য জীৱিকা। ইয়াৰ উপৰি তাঁতশিল্প, হস্তশিল্প, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়, চৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা আৰু আন বহু আধুনিক পেছাতো বৰ্তমান বহু চুতীয়া নিয়োজিত হৈ আছে।

বৰ্তমান অৱস্থা— ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি চুতিয়া জনগোষ্ঠীক বৰ্তমান অসমত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি তেওঁলোকে অনুসূচিত জনজাতি (ST) মৰ্যাদাৰ দাবীত আন্দোলন চলাই আহিছে। বৰ্তমান তেওঁলোকৰ মুখ্য বসবাসৰ অঞ্চলসমূহ হ’ল—

• ধেমাজি
• লখিমপুৰ
• তিনিচুকীয়া
• ডিব্ৰুগড়
• শিৱসাগৰ
• যোৰহাট
• গোলাঘাট
• মাজুলী
• চৰাইদেউ
• অসমৰ অন্যান্য বহু জিলা

অসমৰ ইতিহাসত অৱদান— চুতিয়া জনগোষ্ঠীৰ অৱদান বহুমুখী—

• পূৰ্ব অসমত এখন শক্তিশালী স্বাধীন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
• কৃষি আৰু জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
• সুসংগঠিত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল।
• শিল্প, সংস্কৃতি আৰু লোকঐতিহ্যৰ বিকাশ সাধন কৰিছিল।
• আহোম যুগৰ সমাজ-সংস্কৃতিক অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছিল।
• অসমৰ বহুজাতিক আৰু বহুসাংস্কৃতিক সমাজ গঠনত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল।

উপসংহাৰ— চুতিয়া জনগোষ্ঠী অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সভ্যতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠিত চুতিয়া ৰাজ্য উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত বিশেষ তাৎপৰ্য বহন কৰে। যদিও স্বাধীন ৰাজ্যখনৰ অৱসান ঘটিছিল, তথাপিও তেওঁলোকৰ ঐতিহ্য, সংস্কৃতি, লোকবিশ্বাস, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা আৰু সামাজিক অৱদান আজিও অসমৰ সামগ্ৰিক পৰিচয় সমৃদ্ধ কৰি আহিছে। সেয়ে চুতিয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণা অসমৰ অতীত ঐতিহ্য অনুধাৱনৰ বাবে অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।

কোচ-ৰাজবংশী জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক     

                  পৰিচয়

কোচ-ৰাজবংশী জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি ভাৰতৰ অসম, পশ্চিমবংগ, বিহাৰ, মেঘালয়, বাংলাদেশৰ ৰংপুৰ, দিনাজপুৰ আৰু ৰাজশাহী অঞ্চল, নেপালৰ তৰাই অঞ্চল আৰু ভূটানৰ কিছু অংশত বিস্তৃত। ইতিহাস, সংস্কৃতি, ভাষা আৰু সামাজিক ঐতিহ্যৰ দিশৰ পৰা কোচ-ৰাজবংশী জনগোষ্ঠীৰ এক স্বকীয় পৰিচয় আছে।

উৎপত্তি আৰু পৰিচয়- কোচ জনগোষ্ঠীৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতবাদ প্ৰচলিত। অধিকাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে, কোচসকল মূলতঃ তিব্বত-বাৰ্মী (Tibeto-Burman) নৃগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল। কিন্তু দীৰ্ঘকাল ধৰি আৰ্য আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সংস্পৰ্শ আৰু মিলনৰ ফলত তেওঁলোকৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতিত যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন আহে। পাছলৈ কোচ সমাজৰ এক বৃহৎ অংশই নিজকে “ৰাজবংশী” নামেৰে পৰিচয় দিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

“ৰাজবংশী” শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজবংশৰ বংশধৰ। সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধি আৰু ক্ষত্ৰিয় পৰিচয় প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্দেশ্যে এই নামটোৰ প্ৰচলন বৃদ্ধি পাইছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

ঐতিহাসিক পটভূমি- প্ৰাচীন কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত উত্তৰবংগত বহু ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্যৰ উত্থান ঘটে। পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষভাগত কোচ নেতা বিশ্ব সিংহে বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য একত্ৰিত কৰি এক শক্তিশালী কোচ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁক কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

বিশ্ব সিংহৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ নৰনাৰায়ণে সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। ষোড়শ শতিকাত নৰনাৰায়ণৰ শাসনকাল কোচ ৰাজ্যৰ স্বৰ্ণযুগ হিচাপে পৰিচিত। তেওঁৰ ভাতৃ চিলাৰায় আছিল এগৰাকী অসাধাৰণ সেনাপতি। চিলাৰায়ৰ নেতৃত্বত কোচ ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰবংগ, ভূটান, মেঘালয় আৰু বাংলাদেশৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চললৈ সম্প্ৰসাৰিত হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুটা ভাগত বিভক্ত হয়—

• কোচবিহাৰ ৰাজ্য
• কোচ হাজো ৰাজ্য

কোচবিহাৰ ৰাজ্য পিছত ব্ৰিটিছৰ সৈতে চুক্তিবদ্ধ হৈ এখন দেশীয় ৰাজ্যত পৰিণত হয়। স্বাধীনতাৰ পিছত ১৯৪৯ চনত কোচবিহাৰ ভাৰতীয় ইউনিয়নৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।

ভাষা- কোচ-ৰাজবংশী জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা হৈছে ৰাজবংশী বা কামতাপুৰী (ৰাজবংশী) ভাষা। বিভিন্ন অঞ্চলত এই ভাষাক ৰংপুৰী, দেশী, কামতাপুৰী আদি নামেৰেও জনা যায়। ইয়াৰ উপৰিও বহুতে অসমীয়া, বাংলা, হিন্দী আৰু নেপালী ভাষাও ব্যৱহাৰ কৰে।

সামাজিক জীৱন- কোচ-ৰাজবংশী সমাজ মূলতঃ কৃষিনিৰ্ভৰ। ধান, পাট, সৰিয়হ, আলু, শাক-পাচলি আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি তেওঁলোকৰ মুখ্য জীৱিকা। ইয়াৰ লগতে মাছ ধৰা, পশুপালন আৰু হস্তশিল্পও জীৱিকাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। সমাজত পৰিয়ালভিত্তিক জীৱনধাৰা প্ৰচলিত। আগতে যৌথ পৰিয়ালৰ প্ৰাধান্য বেছি আছিল যদিও বৰ্তমান একক পৰিয়ালৰ সংখ্যাও বৃদ্ধি পাইছে।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস-বৰ্তমান অধিকাংশ কোচ-ৰাজবংশীয়ে হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে। যদিও তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত প্ৰাচীন লোকবিশ্বাস আৰু প্ৰকৃতি-পূজাৰ প্ৰভাৱ এতিয়াও স্পষ্ট। তেওঁলোকে দুৰ্গাপূজা, কালীপূজা, লক্ষ্মীপূজা, শিৱৰাত্ৰি, ৰাসযাত্ৰা, দৌলযাত্ৰা, মনসা পূজা আৰু বিভিন্ন গাঁৱলীয়া দেৱ-দেৱীৰ পূজা পালন কৰে।

সংস্কৃতি- কোচ-ৰাজবংশীসকলৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য অতি সমৃদ্ধ।

সংস্কৃতিৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ—

• লোকসংগীত
• ভাওয়াইয়া গীত
• লোকনৃত্য
• লোককাহিনী
• প্ৰবাদ-প্ৰবচন
• গ্ৰাম্য নাট্যসংস্কৃতি
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প

ভাওয়াইয়া গীত উত্তৰবংগ আৰু নিম্ন অসমৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় লোকসংগীত আৰু কোচ-ৰাজবংশী সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ।

পোচাক-পৰিচ্ছদ-

পুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সাজ-পোছাক—

• ধুতি
• গামোচা
• পাঞ্জাবী

মহিলাৰ সাজ-পোছাক—

• শাৰী
• ব্লাউজ
• ওৰণি

উৎসৱ-পাৰ্বণত পৰম্পৰাগত অলংকাৰ পৰিধান কৰাৰো প্ৰচলন আছে।

খাদ্যাভ্যাস- তেওঁলোকৰ মুখ্য খাদ্যসমূহ হ’ল—

• ভাত
• মাছ
• শাক-পাচলি
• দাইল
• মাংস
• গাখীৰ আৰু দুগ্ধজাত খাদ্য

স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত শাক-পাচলি আৰু মাছ তেওঁলোকৰ খাদ্য-সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ।

সমাজ সংস্কাৰ আন্দোলন- ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত কোচ-ৰাজবংশী সমাজত শিক্ষা আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে বিভিন্ন সমাজ সংস্কাৰ আন্দোলনৰ সূচনা হয়। এই ক্ষেত্ৰত বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব হৈছে পঞ্চানন বর্মা। তেওঁ কোচ-ৰাজবংশী সমাজৰ শিক্ষা, সামাজিক মৰ্যাদা আৰু ক্ষত্ৰিয় পৰিচয় প্ৰতিষ্ঠাৰ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল। তেওঁৰ উদ্যোগতে ক্ষত্ৰিয় সভা প্ৰতিষ্ঠা হয়, যিয়ে সমাজ সংস্কাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

বৰ্তমান অৱস্থা- বৰ্তমান কোচ-ৰাজবংশী জনগোষ্ঠীয়ে শিক্ষা, সাহিত্য, প্ৰশাসন, কৃষি, ব্যৱসায়, ৰাজনীতি, সংস্কৃতি আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী-বেচৰকাৰী ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। উত্তৰবংগ আৰু অসমত তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়, ভাষাৰ স্বীকৃতি আৰু সামাজিক অধিকাৰৰ দাবীত বিভিন্ন সংগঠনে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰি আছে।

অসমত কোচ-ৰাজবংশী– অসমৰ কোকৰাঝাৰ, ধুবুৰী, গোৱালপাৰা, দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ, বঙাইগাঁও, চিৰাং, নলবাৰী, বৰপেটাকে ধৰি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন জিলাত কোচ-ৰাজবংশী জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য জনবসতি আছে। এই জনগোষ্ঠীয়ে অসমৰ কৃষি, লোক-সংস্কৃতি, সামাজিক জীৱন আৰু সামগ্ৰিক উন্নয়নত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।

উপসংহাৰ– কোচ-ৰাজবংশী জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰত আৰু উত্তৰবংগৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনগোষ্ঠী। বিশেষকৈ কোচ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে বাংলা-অসম অঞ্চলৰ ইতিহাসত এক বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছে। সমৃদ্ধ লোক-সংস্কৃতি, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা, ভাষাগত বৈচিত্ৰ্য আৰু গৌৰৱোজ্জ্বল ঐতিহাসিক ঐতিহ্যই আজিও কোচ-ৰাজবংশী সমাজক এক স্বকীয় মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে। বৰ্তমান সময়ত শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ জৰিয়তে এই জনগোষ্ঠীয়ে নিজৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে আধুনিক সমাজৰ সৈতে খোজ মিলাই উন্নতিৰ পথত দৃঢ়ভাৱে আগবাঢ়ি গৈ আছে।

 

        গাৰো জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা- গাৰো (Garo) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে নিজকে সাধাৰণতে ‘আ’চিক’ (A’chik) বুলি পৰিচয় দিবলৈ অধিক পছন্দ কৰে। ‘আ’চিক’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘পাহাৰৰ মানুহ’। গাৰোসকল তিব্বত-বাৰ্মী (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালৰ বড়ো-গাৰো (Bodo-Garo) শাখাৰ অন্তৰ্গত। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত।

গাৰোসকলৰ মূল বাসস্থান মেঘালয়ৰ গাৰো পাহাৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি অসম, ত্ৰিপুৰা, নাগালেণ্ড, পশ্চিমবংগ আৰু বাংলাদেশৰ ময়মনসিংহ, শেৰপুৰ, নেত্ৰকোণা, টাংগাইল, সুনামগঞ্জ আদি অঞ্চলতো তেওঁলোকৰ বসতি আছে।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস- গাৰো জনগোষ্ঠীৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতামত প্ৰচলিত। অধিকাংশ নৃতত্ত্ববিদৰ মতে, তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে বহু শতিকা পূৰ্বে তিব্বত বা চীনৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অতিক্ৰম কৰি বৰ্তমানৰ মেঘালয়ৰ গাৰো পাহাৰত আহি বসতি স্থাপন কৰিছিল।

ঐতিহাসিকভাৱে গাৰোসকল স্বাধীনচেতা আৰু যুদ্ধপ্ৰিয় জনগোষ্ঠী হিচাপে পৰিচিত। ব্ৰিটিছ শাসনকালত তেওঁলোকে একাধিকবাৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ঊনবিংশ শতিকাত গাৰো পাহাৰত ব্ৰিটিছ প্ৰশাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ ব্ৰিটিছসকলে দীঘলীয়া সময় সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছিল। অৱশেষত ব্ৰিটিছসকলে প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰিলেও গাৰোসকলৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক স্বকীয়তা অক্ষুণ্ণ থাকে।

ভাষা- গাৰো ভাষা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত। এই ভাষাৰ কেইবাটাও উপভাষা আছে, যেনে—

• আ’চিক (A’chik)
• আম্বেং (Am’beng)
• আতং (Atong)
• ৰুগা (Ruga)
• গাৰা-গাঞ্চিং (Gara-Ganching)

বৰ্তমান গাৰো ভাষা মূলতঃ ৰোমান লিপিত লিখা হয়। শিক্ষা আৰু সাহিত্যচৰ্চাৰ ফলত ভাষাটোৰ যথেষ্ট বিকাশ ঘটিছে।

সমাজব্যৱস্থা- গাৰো সমাজৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য হৈছে মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজব্যৱস্থা। পৰিয়ালৰ বংশপৰিচয়, সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰ আৰু গোত্ৰ পৰিচয় মাতৃৰ ফালৰ পৰাই নিৰ্ধাৰিত হয়। সাধাৰণতে পৰিয়ালৰ কনিষ্ঠ কন্যাই উত্তৰাধিকাৰসূত্ৰে সম্পত্তিৰ গৰাকী হয়। গাৰো সমাজত বিভিন্ন গোত্ৰ (Clan) আছে আৰু একে গোত্ৰৰ ভিতৰত বিবাহ নিষিদ্ধ।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস- প্ৰাচীন কালত গাৰোসকলে প্ৰকৃতি আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ঐতিহ্যবাহী ধৰ্মৰ নাম ছংসাৰেক (Songsarek)। ঊনবিংশ শতিকাত খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ আগমনৰ পিছত অধিকাংশ গাৰোৱে খ্ৰীষ্টধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান অধিকাংশ গাৰো খ্ৰীষ্টান হ’লেও একাংশই এতিয়াও নিজৰ ঐতিহ্যবাহী ধৰ্মীয় বিশ্বাস পালন কৰি আহিছে।

জীৱিকা- প্ৰাচীন কালৰ পৰা গাৰোসকলৰ মুখ্য জীৱিকা হৈছে—

• ঝুম খেতি
• ধান খেতি
• মাকৈ খেতি
• শাক-পাচলি উৎপাদন
• ফলমূলৰ খেতি
• পশুপালন
• চিকাৰ
• মাছ ধৰা

বৰ্তমান বহু গাৰো ব্যক্তি চৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা, ব্যৱসায় আৰু অন্যান্য বিভিন্ন পেছাত নিয়োজিত।

সংস্কৃতি-

পোছাক– গাৰো মহিলাসকলে ঐতিহ্যবাহী ডাকমাণ্ডা (Dakmanda) পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে গান্দো (Gando) বা অনুৰূপ পৰম্পৰাগত পোছাক ব্যৱহাৰ কৰে।

নৃত্য আৰু সংগীত-উৎসৱৰ সময়ত গাৰোসকলে দলীয়ভাৱে নৃত্য আৰু গীত পৰিবেশন কৰে। তেওঁলোকৰ নৃত্যত কৃষিকাৰ্য, চিকাৰ আৰু সামাজিক জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ ফুটাই তোলা হয়।

বাদ্যযন্ত্ৰ-

• দামা
• ঢোল
• বাঁহী
• কৰতাল
• বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আঘাতজাত বাদ্যযন্ত্ৰ

উৎসৱ- গাৰোসকলৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় উৎসৱ হৈছে ৱাংলা (Wangala)। এই উৎসৱ ফচল চপোৱাৰ পিছত পালন কৰা হয় আৰু সূৰ্যদেৱ মিছি চালজং (Misi Saljong)-ৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰাৰ উদ্দেশ্যে আয়োজন কৰা হয়। এই উৎসৱত শতাধিক ঢোলৰ বাদন, নৃত্য, গীত আৰু ঐতিহ্যবাহী পোছাকৰ মনোমোহা সমাহাৰ দেখা যায়।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন- বৰ্তমান গাৰো সমাজত শিক্ষাৰ হাৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। বহু গাৰো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণ কৰি প্ৰশাসন, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা, সাহিত্য, গৱেষণা, ক্ৰীড়া আৰু ৰাজনীতি আদি ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে।

অসম আৰু বাংলাদেশত গাৰোসকল-

অসমৰ কামৰূপ, গোৱালপাৰা, ধুবুৰী, কোকৰাঝাৰ আৰু বঙাইগাঁও আদি জিলাত গাৰো জনগোষ্ঠীৰ বসবাস আছে। বাংলাদেশত মূলতঃ ময়মনসিংহ, নেত্ৰকোণা, শেৰপুৰ, টাংগাইল, গাজীপুৰ আৰু সুনামগঞ্জ অঞ্চলত গাৰোসকলৰ বসতি গঢ়ি উঠিছে। তাত তেওঁলোকে শিক্ষা, সামাজিক উন্নয়ন আৰু সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

বৰ্তমানৰ প্ৰত্যাহ্বান- গাৰো জনগোষ্ঠীয়ে বৰ্তমান কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছে—

• মাতৃভাষা সংৰক্ষণৰ প্ৰত্যাহ্বান
• ঐতিহ্যবাহী সংস্কৃতিৰ অৱক্ষয়
• বনভূমি আৰু ভূমি অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় সমস্যা
• আধুনিকীকৰণৰ ফলত সামাজিক পৰিৱৰ্তন
• কৰ্মসংস্থাপনৰ সীমাবদ্ধতা

উপসংহাৰ-গাৰো জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ অন্যতম প্ৰাচীন, সমৃদ্ধ আৰু স্বকীয় আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজব্যৱস্থা, সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি, ৱাংলা উৎসৱ, গাৰো ভাষা আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্যে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে। আধুনিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ লগে লগে গাৰো সমাজ উন্নয়নৰ পথত আগবাঢ়ি গৈছে; একে সময়তে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাও সমানে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।

হাজং জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা- হাজং (Hajong) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। মূলতঃ অসম, মেঘালয়, অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু বাংলাদেশৰ উত্তৰাঞ্চলত তেওঁলোকৰ বসবাস। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি বিভিন্ন ৰাজ্যত হাজংসকল অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত। তেওঁলোকৰ নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি, ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, লোকবিশ্বাস আৰু ঐতিহ্যে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস

হাজংসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতামত প্ৰচলিত। অধিকাংশ ইতিহাসবিদ আৰু নৃতত্ত্ববিদৰ মতে, তেওঁলোক ইন্দো-মংগোলীয় বৈশিষ্ট্যসম্পন্ন এক প্ৰাচীন জনগোষ্ঠী, যিসকলৰ ওপৰত তিব্বত-বাৰ্মী আৰু ইন্দো-আৰ্য—উভয় সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।

প্ৰাচীন কালত হাজংসকলে বৰ্তমানৰ বাংলাদেশৰ ময়মনসিংহ, নেত্ৰকোণা, শেৰপুৰ, সুনামগঞ্জ অঞ্চল আৰু ভাৰতৰ গাৰো পাহাৰ তথা ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন ঠাইত বসবাস কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বিভিন্ন ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তন, সামন্ত শাসকৰ অত্যাচাৰ, অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু দেশভাগৰ ফলত বহু হাজং পৰিয়ালে ভাৰতলৈ আহি স্থায়ীভাৱে বসবাস আৰম্ভ কৰে।

দেশভাগ আৰু অভিবাসন- ১৯৪৭ চনৰ দেশভাগ আৰু ১৯৬৪ চনৰ সাম্প্ৰদায়িক অশান্তিৰ সময়ত বাংলাদেশ (তেতিয়াৰ পূব পাকিস্তান)ৰ পৰা বহু হাজং পৰিয়ালে অসম আৰু মেঘালয়ত আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, শোণিতপুৰ, বিশ্বনাথ, নগাঁও আদি জিলাত আৰু মেঘালয়ৰ গাৰো পাহাৰ অঞ্চলত বাস কৰে।

ভাষা- হাজংসকলৰ মাতৃভাষা হাজং ভাষা, যি ইন্দো-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। দীৰ্ঘদিন ধৰি গাৰো, অসমীয়া আৰু বাংলা ভাষাভাষী লোকৰ সংস্পৰ্শত থকাৰ ফলত তেওঁলোকৰ ভাষাত এই ভাষাসমূহৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট। বৰ্তমান বহু হাজং লোকে বাংলা, অসমীয়া, গাৰো আৰু হিন্দী ভাষাও সাবলীলভাৱে ক’ব পাৰে।

সমাজব্যৱস্থা- হাজং সমাজ মূলতঃ পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়ালত পিতৃয়ে মুখ্য সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিলেও নাৰীসকলৰ সামাজিক আৰু আৰ্থিক ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। সমাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, আত্মীয়তাৰ বন্ধন আৰু সামাজিক ঐক্যক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। গাঁৱৰ সামাজিক সমস্যা আৰু বিবাদ নিষ্পত্তিৰ বাবে প্ৰবীণ ব্যক্তিসকলৰ সমন্বয়ে গঠিত পৰম্পৰাগত গাঁও পৰিষদৰ প্ৰচলন আজিও বিদ্যমান।

জীৱিকা- হাজংসকলৰ মুখ্য জীৱিকা কৃষিকাৰ্য। তেওঁলোকে ধান, সৰিয়হ, শাক-পাচলি, মাহ, আখ আদি খেতি কৰে। ইয়াৰ উপৰিও মাছ ধৰা, পশুপালন, বাঁহ-বেতৰ হস্তশিল্প আৰু ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ো তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ অংশ। আধুনিক যুগত বহু হাজং যুৱক-যুৱতী চৰকাৰী-বেচৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা আৰু আন বিভিন্ন পেছাত নিযুক্ত হৈছে।

ধৰ্ম আৰু বিশ্বাস- বৰ্তমান অধিকাংশ হাজং হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী। তেওঁলোকে শিৱ, দুৰ্গা, লক্ষ্মী, কালী, মনসা আদি দেৱ-দেৱীৰ পূজা কৰে। কিন্তু হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণৰ পূৰ্বৰ লোকবিশ্বাস, প্ৰকৃতি পূজা আৰু পূৰ্বপুৰুষ পূজাৰ বহু উপাদান এতিয়াও তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় আচাৰত সংৰক্ষিত হৈ আছে।

উৎসৱ- হাজং জনগোষ্ঠীৰ উৎসৱসমূহ কৃষিভিত্তিক জীৱন আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।

উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হ’ল—

• পুষ্ণে (শস্য উৎসৱ)
• দুৰ্গাপূজা
• কালীপূজা
• লক্ষ্মীপূজা
• মনসাপূজা
• দৌলযাত্ৰা
• নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন

এই উৎসৱসমূহত লোকনৃত্য, লোকগীত, ঐতিহ্যবাহী সাজ-পোছাক, সমূহীয়া ভোজ আৰু সামাজিক মিলনমেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।

সংস্কৃতি- হাজংসকলৰ নিজস্ব সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি আছে। তেওঁলোকৰ লোকগীত, লোককথা, প্ৰবাদ-প্ৰবচন আৰু নৃত্য প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম মৌখিকভাৱে সংৰক্ষিত হৈ আহিছে।

নাৰীসকল তাঁত বোৱাত পাৰদৰ্শী। তেওঁলোকৰ নিজস্ব সাজ-পোছাক, অলংকাৰ আৰু নক্সাশৈলী বিশেষভাৱে পৰিচিত। বিবাহ, জন্ম, মৃত্যু আৰু অন্যান্য সামাজিক অনুষ্ঠানত বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয়।

খাদ্যাভ্যাস- হাজংসকলৰ মুখ্য খাদ্য ভাত। ইয়াৰ সৈতে মাছ, শাক-পাচলি, মাহ, মাংস আৰু স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত বিভিন্ন খাদ্য খোৱা হয়। গাঁৱৰ পৰিৱেশত তেওঁলোকে ঋতুভিত্তিক ফল-মূল আৰু বনজ খাদ্যও ব্যৱহাৰ কৰে।

শিক্ষা আৰু বৰ্তমান অৱস্থা- এসময়ত হাজংসকলৰ মাজত শিক্ষাৰ হাৰ তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। কিন্তু বৰ্তমান চৰকাৰী উন্নয়নমূলক আঁচনি, বিদ্যালয়, বৃত্তি আৰু সামাজিক সজাগতাৰ ফলত শিক্ষাৰ হাৰ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। বহু হাজং শিক্ষাৰ্থীয়ে উচ্চশিক্ষা লাভ কৰি শিক্ষকতা, প্ৰশাসন, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা আৰু আন বহু পেছাত সফলতা লাভ কৰিছে। তথাপিও দাৰিদ্ৰ্য, কৰ্মসংস্থাপনৰ সীমাবদ্ধতা, ভাষা-সংস্কৃতি সংৰক্ষণ আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এতিয়াও বহু প্ৰত্যাহ্বান বিদ্যমান।

উপসংহাৰ- হাজং জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ ইতিহাস সংগ্ৰাম, অভিযোজন আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক উজ্জ্বল নিদৰ্শন। ভাষা, লোকসংস্কৃতি, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা আৰু সামাজিক মূল্যবোধে তেওঁলোকৰ স্বকীয় পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। আধুনিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ আৰু সাংবিধানিক স্বীকৃতিৰ ফলত হাজং সমাজ ক্ৰমাৎ উন্নয়নৰ পথত আগবাঢ়িছে। তেওঁলোকৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰা ভাৰতৰ বহুত্ববাদী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

হ্মাৰ (Hmar) জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

হ্মাৰ (Hmar) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যবাহী জনজাতি। তেওঁলোক মূলতঃ কুকি-চিন-মিজো (Kuki-Chin-Mizo) নৃগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আৰু তিব্বত-বাৰ্মী (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখাৰ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। হ্মাৰসকল মূলতঃ ভাৰতৰ মিজোৰাম, মণিপুৰ, অসম, ত্ৰিপুৰা আৰু মেঘালয়ত বাস কৰে। ইয়াৰ উপৰিও বাংলাদেশৰ পাৰ্বত্য চট্টগ্রাম আৰু ম্যানমাৰৰ কিছুমান অঞ্চলতো তেওঁলোকৰ বসতি আছে। ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি বিভিন্ন ৰাজ্যত তেওঁলোক অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত।

উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস- হ্মাৰসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন লোককথা আৰু ঐতিহাসিক মতামত আছে। পৰম্পৰাগত বিশ্বাস অনুসৰি তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষে ‘চিনলুং’ (Sinlung) নামৰ এটা প্ৰাচীন স্থানৰ পৰা ধাপে ধাপে দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, হ্মাৰসকল তিব্বত আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ পৰা বহু শতিকা পূৰ্বে ম্যানমাৰ হৈ উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতলৈ আহি বসতি স্থাপন কৰে।

হ্মাৰ জনগোষ্ঠী কুকি-চিন-মিজো গোটৰ অন্যতম শাখা। সময়ৰ লগে লগে বিভিন্ন পাৰ্বত্য অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰি তেওঁলোকে নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক পৰিচয় গঢ়ি তোলে।

অসমত হ্মাৰ জনগোষ্ঠী- অসমত হ্মাৰসকল মূলতঃ কাছাৰ, হাইলাকান্দি, কৰিমগঞ্জ, ডিমা হাছাও আৰু কিছুমান পাহাৰীয়া তথা সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত বসবাস কৰে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত চাহ বাগিচা, বনাঞ্চল আৰু প্ৰশাসনিক কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি হোৱাত বহু হ্মাৰ পৰিয়ালে অসমত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে। বৰ্তমান তেওঁলোকে শিক্ষা, চৰকাৰী চাকৰি, কৃষি, ব্যৱসায় আৰু সামাজিক উন্নয়নমূলক কাম-কাজত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

ভাষা- হ্মাৰ ভাষা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ কুকি-চিন শাখাৰ অন্তৰ্গত। এই ভাষাৰ সৈতে মিজো আৰু আন কুকি-চিন ভাষাসমূহৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। অতীতত মৌখিক সাহিত্যই তেওঁলোকৰ মুখ্য ঐতিহ্য আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ প্ৰচেষ্টাত ৰোমান লিপিত হ্মাৰ ভাষাৰ লিখিত ৰূপ গঢ়ি উঠে। বৰ্তমান হ্মাৰ ভাষাত সাহিত্য, ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ, কবিতা, গল্প আৰু বাতৰি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰা হয়।

সমাজ আৰু পাৰিবাৰিক জীৱন- হ্মাৰ সমাজ পৰম্পৰাগতভাৱে পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়াল আৰু গোত্ৰ (Clan) সমাজজীৱনৰ মুখ্য ভেটি। প্ৰতিটো গোত্ৰৰ নিজস্ব পৰিচয় আৰু সামাজিক নিয়ম আছে। একে গোত্ৰৰ মাজত বিবাহ সাধাৰণতে নিষিদ্ধ।

গাঁও পৰিচালনাৰ বাবে পূৰ্বতে এজন মুখীয়াল (Chief) অথবা প্ৰবীণ পৰিষদে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। বৰ্তমান আধুনিক প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ লগতে এই পৰম্পৰাগত সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহো বহু ক্ষেত্ৰত বিদ্যমান।

জীৱিকা- প্ৰাচীনকালৰ পৰা হ্মাৰসকলৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল ঝুম খেতি। তেওঁলোকে ধান, ভুট্টা, জলকীয়া, আদা, হালধি, শাক-পাচলি আৰু বিভিন্ন ফলমূলৰ খেতি কৰিছিল। বৰ্তমান বহু লোক স্থায়ী কৃষি, বাগিচা খেতি, ব্যৱসায়, চৰকাৰী-বেচৰকাৰী চাকৰি আৰু শিক্ষাক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস- প্ৰাচীনকালত হ্মাৰ জনগোষ্ঠীয়ে প্ৰকৃতি আৰু পূৰ্বপুৰুষ উপাসনাত বিশ্বাস কৰিছিল। পাহাৰ, বন, নদী আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিক কেন্দ্ৰ কৰি তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল।

ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ পৰা খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ প্ৰভাৱত অধিকাংশ হ্মাৰে খ্ৰীষ্টধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান অধিকাংশই খ্ৰীষ্টান হ’লেও তেওঁলোকে নিজৰ বহু পৰম্পৰাগত সাংস্কৃতিক ৰীতি-নীতি সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।

সংস্কৃতি- হ্মাৰসকলৰ সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত পোছাক ৰঙীন আৰু সুন্দৰ নক্সাযুক্ত। নাৰীসকলে নিজ হাতে বোৱা শাল, স্কাৰ্ট আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলেও বিশেষ উৎসৱ-পাৰ্বণত পৰম্পৰাগত পোছাক পৰিধান কৰে।

লোকগীত, নৃত্য, বাঁহৰ বাদ্যযন্ত্ৰ, ঢোল আৰু দলীয় সাংস্কৃতিক পৰিবেশন তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ উল্লেখযোগ্য অংগ। বিবাহ, শস্য উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত গান আৰু নৃত্যৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন- খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ প্ৰচেষ্টাত হ্মাৰ সমাজত শিক্ষাৰ দ্ৰুত প্ৰসাৰ ঘটে। বৰ্তমান বহু হ্মাৰ শিক্ষাৰ্থীয়ে উচ্চশিক্ষা লাভ কৰি প্ৰশাসন, শিক্ষা, চিকিৎসা, সাহিত্য, সেনাবাহিনী আৰু বিভিন্ন পেছাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে।

বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে হ্মাৰ ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত ঐতিহ্যচৰ্চা অব্যাহত ৰাখিবলৈ সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰি আহিছে।

উৎসৱ- হ্মাৰ জনগোষ্ঠীৰ উৎসৱসমূহ মূলতঃ কৃষি, সামাজিক পৰম্পৰা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসক কেন্দ্ৰ কৰি পালন কৰা হয়। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় উৎসৱ যেনে বৰদিন (Christmas) আৰু ইষ্টাৰ (Easter)-ৰ উপৰিও বিভিন্ন সাংস্কৃতিক উৎসৱ, লোকনৃত্য আৰু সামাজিক মিলনমেলাৰো আয়োজন কৰা হয়।

বৰ্তমান অৱস্থা- বৰ্তমান হ্মাৰ জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, ঐতিহ্য আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে আধুনিক শিক্ষা আৰু উন্নয়নৰ সৈতে সফলভাৱে খাপ খুৱাই আগবাঢ়িছে। বিভিন্ন ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ সাংবিধানিক অধিকাৰ, ভাষা আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে বহু সংগঠনে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰি আছে।

উপসংহাৰ- হ্মাৰ জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু নৃতাত্ত্বিক বৈচিত্ৰ্যৰ এক মূল্যৱান অংশ। তেওঁলোকৰ দীৰ্ঘ অভিবাসনৰ ইতিহাস, সমৃদ্ধ ভাষা, স্বকীয় সংস্কৃতি, সামাজিক পৰম্পৰা আৰু আধুনিক সমাজত ক্ৰমবৰ্ধমান অৱদানে তেওঁলোকক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আদিবাসী জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। নিজৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু আধুনিক শিক্ষাৰ জৰিয়তে উন্নতিৰ পথত আগবাঢ়ি থকা হ্মাৰ সমাজে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।

      কুকি জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

কুকি (Kuki) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাভাষী আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ ভাৰতৰ মণিপুৰ, মিজোৰাম, অসম, ত্ৰিপুৰা, নাগালেণ্ড, মেঘালয় আৰু চুবুৰীয়া বাংলাদেশ আৰু ম্যানমাৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰে। “কুকি” শব্দটো এক বৃহৎ জাতিগত পৰিচয়; ইয়াৰ অন্তৰ্গত বহু উপগোষ্ঠী আছে, যেনে— থাডৌ (Thadou), হ্মাৰ (Hmar), পাইতে (Paite), জৌ (Zou), ভাইফেই (Vaiphei), গাংতে (Gangte), চিমটে (Simte), কোম (Kom), আইমল (Aimol) আদি।

উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস- কুকিসকলৰ আদি নিবাস সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতবাদ আছে। অধিকাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে, তেওঁলোক তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আৰু বহু শতিকা পূৰ্বে চীনৰ দক্ষিণ-পশ্চিমাঞ্চল আৰু তিব্বতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা ধীৰে ধীৰে বৰ্তমানৰ ম্যানমাৰ হৈ উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ অভিবাসন কৰিছিল। এই দীৰ্ঘ অভিবাসনৰ ফলত তেওঁলোকে বিভিন্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে।

কুকিসকলৰ নিজা লোককথা আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বহু কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। যদিও এই কাহিনীবোৰৰ ঐতিহাসিক সত্যতা নিশ্চিত নহয়, তথাপিও এইবোৰ তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ আগমন- সপ্তদশৰ পৰা ঊনবিংশ শতিকাৰ ভিতৰত কুকি জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন শাখাই মণিপুৰ, মিজোৰাম, অসম আৰু ত্ৰিপুৰাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে। প্ৰতিখন গাঁৱৰ নেতৃত্ব এজন বংশানুক্ৰমিক মুখীয়াল (Chief)-এ দিছিল। গাঁও পৰিচালনা, ন্যায়বিচাৰ আৰু সামাজিক নিয়ম-কানুনৰ দায়িত্ব মুখীয়ালৰ ওপৰত ন্যস্ত আছিল।

ঔপনিৱেশিক যুগ আৰু কুকি বিদ্ৰোহ- ব্ৰিটিছ শাসনকালত কুকিসকলৰ সৈতে প্ৰশাসনৰ সম্পৰ্ক ক্ৰমাৎ জটিল হৈ উঠে। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কুকি যুৱকসকলক জোৰকৈ শ্ৰমিক হিচাপে নিয়োগ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাত কুকিসকলে তীব্ৰ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।

১৯১৭ চনৰ পৰা ১৯১৯ চনলৈ সংঘটিত কুকি বিদ্ৰোহ (Kuki Rebellion) বা এংলো-কুকি যুদ্ধ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য আদিবাসী আন্দোলন আছিল। কুকি মুখীয়ালসকলৰ নেতৃত্বত বহু গাঁৱে ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলে। শেষত ব্ৰিটিছসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰিলেও এই আন্দোলন কুকিসকলৰ স্বাধীনচেতিয়া মনোভাৱ আৰু আত্মমৰ্যাদাবোধৰ প্ৰতীক হিচাপে ইতিহাসত স্মৰণীয় হৈ আছে।

স্বাধীনতাৰ পিছত- ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত কুকি অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰে। ফলত একে জনগোষ্ঠী একাধিক প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ভূমিৰ অধিকাৰ, স্বায়ত্তশাসন, উন্নয়ন আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণৰ দাবীত বিভিন্ন সময়ত কুকি সংগঠনসমূহে আন্দোলন চলাই আহিছে।

অসমত কুকি জনগোষ্ঠী- অসমত কুকিসকল মূলতঃ কাছাৰ, কৰিমগঞ্জ, হাইলাকান্দি, ডিমা হাছাও, কাৰ্বি আংলং আৰু আন কেইবাখনো জিলাত বসবাস কৰে। তেওঁলোক মূলতঃ কৃষিকাৰ্য, উদ্যানপালন, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু চৰকাৰী-বেচৰকাৰী চাকৰিৰ সৈতে জড়িত। বৰ্তমান বহু কুকি পৰিয়ালে নগৰাঞ্চলতো স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰি আছে।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি- কুকি সমাজ সাধাৰণতে পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়াল আৰু গোত্ৰভিত্তিক সামাজিক গাঁথনি তেওঁলোকৰ সমাজজীৱনৰ মূল ভিত্তি। বিবাহ, উৎসৱ, চিকাৰ, কৃষিকাৰ্য আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানক কেন্দ্ৰ কৰি তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক ৰঙীন বোৱা কাপোৰ, অলংকাৰ আৰু বিশেষ নক্সাৰ বাবে সুপৰিচিত। পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়েই পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰে, যি তেওঁলোকৰ জাতিগত পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ।

ভাষা- কুকি জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন উপগোষ্ঠীৰ নিজস্ব ভাষা আছে। অধিকাংশ ভাষাই তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। থাডৌ, পাইতে, হ্মাৰ, ভাইফেই, গাংতে আদি ভাষা আজিও প্ৰচলিত। ইয়াৰ উপৰিও বসবাস কৰা অঞ্চল অনুসৰি তেওঁলোকে অসমীয়া, বাংলা, মেইতেই, হিন্দী আৰু ইংৰাজী ভাষাও ব্যৱহাৰ কৰে।

ধৰ্ম- ঐতিহাসিকভাৱে কুকিসকল প্ৰকৃতিপূজক আৰু পূৰ্বপুৰুষ পূজাৰ অনুগামী আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ পৰা খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ প্ৰভাৱত অধিকাংশ কুকিয়ে খ্ৰীষ্টধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। তথাপিও তেওঁলোকৰ বহু প্ৰাচীন সামাজিক ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আজিও অটুট আছে।

উৎসৱ- কুকিসকলৰ প্ৰধান পৰম্পৰাগত উৎসৱ হৈছে কুট (Kut)। এই উৎসৱ মূলতঃ শস্য চপোৱাৰ পিছত আনন্দ-উৎসৱ হিচাপে পালন কৰা হয়। নৃত্য, লোকগীত, পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, খেল-ধেমালি আৰু সামূহিক ভোজ এই উৎসৱৰ মুখ্য আকৰ্ষণ।

অৰ্থনীতি- পৰম্পৰাগতভাৱে কুকিসকলৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল জুম খেতি। বৰ্তমান তেওঁলোকে ধান, মাকৈ, আদা, হালধি, জলকীয়া, শাক-পাচলি আৰু ফলমূলৰ খেতিৰ লগতে পশুপালন, ব্যৱসায়, শিক্ষা, চৰকাৰী চাকৰি আৰু অন্যান্য পেছাত নিয়োজিত।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন- বৰ্তমান কুকি সমাজত শিক্ষাৰ হাৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। উচ্চশিক্ষা, প্ৰশাসন, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, সেনাবাহিনী, সাহিত্য, সংগীত, ক্ৰীড়া আৰু সামাজিক নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰতো বহু কুকি ব্যক্তিয়ে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আছে।

উপসংহাৰ- কুকি জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক বৈচিত্ৰ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। দীৰ্ঘ অভিবাসনৰ ইতিহাস, ব্ৰিটিছবিৰোধী সংগ্ৰাম, সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি, ভাষাগত বৈচিত্ৰ্য আৰু আধুনিক শিক্ষাৰ অগ্ৰগতিয়ে তেওঁলোকক আজিও স্বকীয় জাতিগত পৰিচয় অটুট ৰাখিবলৈ সহায় কৰিছে। ভাৰতৰ বহুসাংস্কৃতিক সমাজত কুকি জনগোষ্ঠীৰ অৱদান অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ইয়াৰে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য অধিক সমৃদ্ধ হৈছে।

বৈতে (Biate) জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

বৈতে (Biate) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাভাষী আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ কুকি-চিন (Kuki-Chin) জাতিগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আৰু ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত। বৰ্তমান তেওঁলোক মূলতঃ অসম, মিজোৰাম, মণিপুৰ, ত্ৰিপুৰা আৰু মেঘালয়ৰ কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰে। বাংলাদেশৰ পাৰ্বত্য চট্টগ্রাম আৰু ম্যানমাৰৰ চিন ৰাজ্যতো বৈতে জনগোষ্ঠীৰ কিছু বসতি আছে।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস- বৈতে জনগোষ্ঠীৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে লিখিত ঐতিহাসিক তথ্য সীমিত। কিন্তু তেওঁলোকৰ লোককথা, মৌখিক পৰম্পৰা আৰু নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে বহু শতিকা পূৰ্বে চীনৰ দক্ষিণ-পশ্চিমাঞ্চল আৰু ম্যানমাৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা ধীৰে ধীৰে উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ অভিবাসন কৰিছিল।

‘বৈতে’ শব্দটোৰ অৰ্থ সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতামত আছে। বহু গৱেষকৰ মতে, “বি” মানে মানুহ আৰু “আতে” মানে উচ্চভূমি বা পাহাৰীয়া অঞ্চল। সেই অনুসৰি ‘বৈতে’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘পাহাৰীয়া মানুহ’ বা ‘উচ্চভূমিৰ অধিবাসী’।

অসমলৈ আগমন- ঐতিহাসিকভাৱে বৈতে জনগোষ্ঠীৰ একাংশই ঊনবিংশ শতিকাত বৰ্তমানৰ ডিমা হাছাও (পূৰ্বৰ উত্তৰ কাছাৰ), কাছাৰ, হাইলাকান্দি আৰু কৰিমগঞ্জ অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে। জীৱিকাৰ সন্ধান, নিৰাপদ বাসস্থান আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী ভূমিৰ সন্ধানত তেওঁলোকে বিভিন্ন পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।

বৰ্তমান অসমৰ ডিমা হাছাও জিলাত বৈতে জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।

ভাষা- বৈতে ভাষা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ কুকি-চিন শাখাৰ অন্তৰ্গত। এই ভাষাৰ সমৃদ্ধ মৌখিক পৰম্পৰা আছে যদিও বৰ্তমান ভাষাটো অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ৰোমান লিপিত লিখা হয়। আধুনিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ফলত ইংৰাজী, অসমীয়া, বাংলা, মিজো আৰু হিন্দী ভাষাও তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰে।

সমাজব্যৱস্থা- বৈতে সমাজ পৰম্পৰাগতভাৱে গোত্ৰভিত্তিক। প্ৰতিটো গোত্ৰৰ নিজস্ব পৰিচয় আৰু সামাজিক মৰ্যাদা আছে। গাঁও পৰিচালনাত গাঁওবুঢ়া বা জ্যেষ্ঠ ব্যক্তিসকলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা থাকে। সামাজিক সমস্যাৰ সমাধান সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি অনুসৰি কৰা হয়।

পৰিয়ালব্যৱস্থা মূলতঃ পিতৃতান্ত্ৰিক। অৱশ্যে কৃষিকাৰ্য আৰু পাৰিবাৰিক জীৱনত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সমান গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে।

জীৱিকা—পৰম্পৰাগতভাৱে বৈতে জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল ঝুম খেতি। বৰ্তমান তেওঁলোকে ধান, ভুট্টা, আদা, হালধি, জলকীয়া, শাক-পাচলি আৰু বিভিন্ন ফল-মূলৰ খেতি কৰে। ইয়াৰ উপৰিও পশুপালন, বাঁহ-বেতৰ হস্তশিল্প, বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ আৰু চৰকাৰী-বেচৰকাৰী চাকৰিতো বহু লোক নিয়োজিত।

ধৰ্ম—অতীতত বৈতে জনগোষ্ঠীয়ে প্ৰকৃতি আৰু পূৰ্বপুৰুষ পূজাৰ অনুসৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাহাৰ, বন, নদী আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ আগমনৰ পাছত অধিকাংশ বৈতে খ্ৰীষ্টধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান অধিকাংশ বৈতে খ্ৰীষ্টান হ’লেও তেওঁলোকে নিজৰ বহু পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি আৰু সামাজিক প্ৰথা আজিও সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।

সংস্কৃতি— বৈতে জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি অত্যন্ত সমৃদ্ধ। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

• লোকগীত আৰু লোকনৃত্য
• পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ
• ৰঙীন হাতে বোৱা পৰম্পৰাগত পোছাক
• বাঁহ-বেতৰ শিল্পকৰ্ম
• পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু সমূহীয়া নৃত্যানুষ্ঠান
• অতিথি আপ্যায়নৰ বিশেষ সামাজিক ৰীতি

উৎসৱ—বৈতে জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নতুন শস্য ঘৰলৈ অনা, বীজ সিঁচা আৰু শস্য চপোৱাৰ উপলক্ষে বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান বৰদিন (Christmas), নববৰ্ষ আৰু বিভিন্ন গীৰ্জাভিত্তিক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানো অত্যন্ত উৎসাহেৰে পালন কৰা হয়।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন—বৰ্তমান বৈতে জনগোষ্ঠীৰ মাজত শিক্ষাৰ হাৰ ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। বহু যুৱক-যুৱতীয়ে উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণ কৰি শিক্ষকতা, প্ৰশাসন, স্বাস্থ্যসেৱা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা, আইন, তথ্য-প্ৰযুক্তি আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে বৈতে ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰি আছে।

বৰ্তমানৰ বসতি— বৰ্তমান বৈতে জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল মুখ্যতঃ তলত উল্লেখিত অঞ্চলসমূহত বসবাস কৰে—

• অসম (বিশেষকৈ ডিমা হাছাও, কাছাৰ, হাইলাকান্দি আৰু কৰিমগঞ্জ)
• মিজোৰাম
• মণিপুৰ
• ত্ৰিপুৰা
• মেঘালয়ৰ কিছু অঞ্চল
• বাংলাদেশৰ পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামৰ কিছু এলাকা
• ম্যানমাৰৰ চিন ৰাজ্যৰ কিছু অংশ

উপসংহাৰ— বৈতে জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন কুকি-চিন জনগোষ্ঠী। দীঘলীয়া অভিবাসনৰ ইতিহাস, পাহাৰীয়া জীৱন, কৃষিনিৰ্ভৰ অৰ্থনীতি, স্বকীয় ভাষা, সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি আৰু সামাজিক পৰম্পৰাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে নিজৰ স্বকীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ ৰাখিছে। আধুনিক শিক্ষা আৰু উন্নয়নৰ সৈতে খোজ মিলাইও তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে নিৰলসভাৱে কাম কৰি আছে।

    জেমে (জেলিয়াং) জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক

                       পৰিচয়

জেমে (Zeme) বা জেলিয়াং (Zeliang) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন তিব্বত-বাৰ্মী (Tibeto-Burman) নৃগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ নাগা জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আৰু ঐতিহাসিক, ভাষাগত তথা সাংস্কৃতিক দিশৰ পৰা অত্যন্ত সমৃদ্ধ। বৰ্তমান তেওঁলোক মূলতঃ নাগালেণ্ড, অসম আৰু মণিপুৰত বসবাস কৰে। অসমত বিশেষকৈ ডিমা হাছাও (উত্তৰ কাছাৰ), কাছাৰ, হোজাই, নগাঁও আৰু কাৰ্বি আংলঙৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য বসতি আছে।

উৎপত্তি আৰু পৰিচয়- ‘জেমে’ শব্দৰ অৰ্থ সাধাৰণতে “উষ্ণভূমিৰ মানুহ” বা “নিম্নাঞ্চলৰ মানুহ” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়। আনহাতে ‘জেলিয়াং’ নামটো তিনিটা ঘনিষ্ঠ নাগা জনগোষ্ঠীৰ সমন্বয়ে গঠিত—

• জে (Ze) = জেমে
• লি (Li) = লিয়াংমাই (Liangmai)
• আং (Ang) = ৰোংমেই (Rongmei)

এই তিনিটা জনগোষ্ঠীক একেলগে জেলিয়াংৰং (Zeliangrong) বুলি কোৱা হয়। ভাষা, সংস্কৃতি, ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতিত তেওঁলোকৰ মাজত যথেষ্ট সাদৃশ্য দেখা যায়।

ঐতিহাসিক পটভূমি- জেমে জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বহু শতাব্দী পুৰণি। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে বহু আগতে দক্ষিণ-পশ্চিম চীন আৰু ম্যানমাৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা ক্ৰমে বৰ্তমানৰ নাগালেণ্ড, মণিপুৰ আৰু অসমৰ পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ আহি বসতি স্থাপন কৰিছিল।

ঔপনিৱেশিক যুগৰ পূৰ্বে জেমেসকলে স্বাধীন গাঁওভিত্তিক সমাজত বাস কৰিছিল। প্ৰতিটো গাঁৱৰ নিজস্ব মুখিয়া বা জ্যেষ্ঠসকলৰ পৰিষদ আছিল। ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত তেওঁলোকে নিজৰ স্বাধীনতা আৰু ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।

ৰাণী গাইদিনলিউ আৰু হেৰাকা আন্দোলন- জেমে আৰু জেলিয়াংৰং জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাসত ৰাণী গাইদিনলিউৰ নাম বিশেষভাৱে স্মৰণীয়। তেওঁ ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰিছিল আৰু জেলিয়াংৰং জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পুনৰুত্থানৰ নেতৃত্ব দিছিল।

তেওঁ নিজৰ গুৰু হাইপৌ জাদোনাংৰ আদৰ্শ অনুসৰি হেৰাকা (Heraka) ধৰ্মীয় সংস্কাৰ আন্দোলন আগুৱাই লৈ গৈছিল। এই আন্দোলনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল পৰম্পৰাগত ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু জাতিগত পৰিচয় সংৰক্ষণ কৰা। পিছত ভাৰত চৰকাৰে ৰাণী গাইদিনলিউক পদ্মভূষণ সন্মানেৰে বিভূষিত কৰে।

ভাষা- জেমে জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা জেমে (Zeme), যি তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান বহুতে ইংৰাজী, হিন্দী, অসমীয়া আৰু নাগামিজ ভাষাও ব্যৱহাৰ কৰে।

সমাজব্যৱস্থা- জেমে সমাজ মূলতঃ পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়াল আৰু গাঁৱৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত জ্যেষ্ঠসকলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা থাকে। সমাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, ঐক্য আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতাক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়।

জীৱিকা- প্ৰাচীনকালৰ পৰা তেওঁলোকৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল—

• ঝুম খেতি (Shifting Cultivation)
• ধান খেতি
• শাক-পাচলি আৰু ফল-মূল উৎপাদন
• পশুপালন
• চিকাৰ
• বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ

বৰ্তমান বহু জেমে ব্যক্তি চৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা, ব্যৱসায় আৰু অন্যান্য পেছাত নিয়োজিত।

ধৰ্ম- পৰম্পৰাগতভাৱে জেমেসকলে প্ৰকৃতি আৰু পূৰ্বপুৰুষ পূজাত বিশ্বাসী আছিল। পিছলৈ বহুতে খ্ৰীষ্টধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। অৱশ্যে একাংশ লোকে এতিয়াও হেৰাকা ধৰ্ম অনুসৰণ কৰি নিজৰ প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।

সংস্কৃতি- জেমে জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ। তেওঁলোকৰ নিজস্ব—

• লোকগীত
• লোকনৃত্য
• পৰম্পৰাগত পোছাক
• অলংকাৰ
• বাঁহ আৰু কাঠৰ হস্তশিল্প
• লোককথা আৰু মৌখিক সাহিত্য

বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। উৎসৱৰ সময়ত পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ তালে নৃত্য আৰু সমবেত সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়।

উৎসৱ- জেমে জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম মুখ্য উৎসৱসমূহ হ’ল—

• হেগা ঙি (Hega Ngi) — নতুন বছৰ, সমৃদ্ধি আৰু সামাজিক ঐক্যৰ উৎসৱ।
• নকন্‌নি (Nkonnyi) — কৃষি আৰু শস্যৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ।
• বিভিন্ন সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় মিলনোৎসৱ।

 

পোছাক আৰু অলংকাৰ- জেমে জনগোষ্ঠীৰ নাৰী-পুৰুষ উভয়ৰে নিজস্ব পৰম্পৰাগত পোছাক আছে। ৰঙীন হাতে বোৱা কাপোৰ, পুঁতিৰ মালা, ব্ৰঞ্জৰ অলংকাৰ আৰু বিশেষ নক্সাযুক্ত শাল তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য।

অসমত জেমে জনগোষ্ঠী- অসমত বসবাস কৰা জেমেসকল ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত। শিক্ষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি আৰু প্ৰশাসনিক ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে। বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সংগঠনে তেওঁলোকৰ ভাষা, সাহিত্য আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰি আহিছে।

বৰ্তমান অৱস্থা- বৰ্তমান জেমে জনগোষ্ঠীয়ে আধুনিক শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ সৈতে নিজকে খাপ খুৱাই আগবাঢ়িছে। একে সময়তে তেওঁলোকে মাতৃভাষা, পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, লোকসাহিত্য আৰু সামাজিক মূল্যবোধ সংৰক্ষণৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। বিভিন্ন সাংস্কৃতিক উৎসৱ, গৱেষণা আৰু সামাজিক সংগঠনৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মৰ ওচৰত নিজৰ ইতিহাস আৰু পৰিচয় তুলি ধৰাৰ প্ৰয়াস অব্যাহত ৰাখিছে।

উপসংহাৰ- জেমে (জেলিয়াং) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ এক ঐতিহ্যবাহী নাগা নৃগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধ ইতিহাস, স্বকীয় ভাষা, বৰ্ণাঢ্য সংস্কৃতি, পৰম্পৰাগত সমাজব্যৱস্থা আৰু ধৰ্মীয় ঐতিহ্য উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে। সাহস, স্বাধীনচেতীয়া মনোভাৱ আৰু সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যই তেওঁলোকৰ ইতিহাসক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে। ৰাণী গাইদিনলিউৰ নেতৃত্বত স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আৰু সাংস্কৃতিক পুনৰ্জাগৰণে তেওঁলোকৰ ইতিহাসক অধিক গৌৰৱময় কৰি তুলিছে। আধুনিক শিক্ষা, সামাজিক উন্নয়ন আৰু সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণৰ মাজেৰে জেমে জনগোষ্ঠীয়ে নিজৰ ঐতিহ্য আৰু স্বকীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ আজিও আন্তৰিকভাৱে প্ৰয়াস অব্যাহত ৰাখিছে।

 

ৰোংমেই জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ৰোংমেই (Rongmei) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহাসিক আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক বৃহত্তৰ জেলিয়াংৰোং (Zeliangrong) জনগোষ্ঠীৰ এটা মুখ্য শাখা। “জেলিয়াংৰোং” নামটো জেমে (Zeme), লিয়াংমেই (Liangmai) আৰু ৰোংমেই (Rongmei)—এই তিনিটা জনগোষ্ঠীৰ নামৰ সমন্বয়ে গঠিত। ইতিহাস, ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় ঐতিহ্যৰ ক্ষেত্ৰত এই তিনিওটা জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস- ৰোংমেই জনগোষ্ঠী তিব্বত-বাৰ্মী (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালভুক্ত নাগা জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা অনুসৰি, তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে বহু শতাব্দী পূৰ্বে দক্ষিণ-পশ্চিম চীন আৰু ম্যানমাৰৰ অঞ্চলৰ পৰা ধীৰে ধীৰে বৰ্তমানৰ মণিপুৰ, নাগালেণ্ড আৰু অসমলৈ আহি বসতি স্থাপন কৰিছিল।

ঐতিহাসিকভাৱে ৰোংমেইসকলে দীৰ্ঘদিন ধৰি স্বশাসিত গাঁওভিত্তিক সমাজব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। প্ৰতিখন গাঁও স্বাধীন আছিল আৰু গাঁওবুঢ়া বা মুখীয়াল তথা জ্যেষ্ঠসকলৰ পৰিষদে প্ৰশাসন আৰু বিচাৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।

ব্ৰিটিছ শাসনকালত ৰোংমেই জনগোষ্ঠীয়ে ঔপনিৱেশিক শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম গঢ়ি তোলে। বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমভাগত ৰোংমেই সমাজৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ নেত্ৰী ৰাণী গাইদিনলিউয়ে ব্ৰিটিছবিৰোধী আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিয়ে। তেওঁৰ গুৰু আছিল হাইপৌ জাডোনাং, যিজন জেলিয়াংৰোং জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক পুনৰ্জাগৰণৰ অন্যতম পথপ্ৰদৰ্শক। ৰাণী গাইদিনলিউ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব হিচাপে স্বীকৃত।

ভৌগোলিক বিস্তৃতি- ৰোংমেই জনগোষ্ঠীৰ প্ৰধান বসতি অঞ্চলসমূহ—

• মণিপুৰৰ তামেংলং, নোনে আৰু পাৰ্শ্বৱৰ্তী অঞ্চল।
• নাগালেণ্ডৰ পেৰেন জিলা।
• অসমৰ কাছাৰ, হাইলাকান্দি, ডিমা হাসাও আৰু কিছু অংশত হোজাই আৰু নগাঁও জিলা।
• ইয়াৰ উপৰিও ম্যানমাৰৰ সীমান্তৱৰ্তী কিছু অঞ্চলতো অল্পসংখ্যক ৰোংমেই লোক বাস কৰে।

ভাষা- ৰোংমেই ভাষা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা পৰিয়ালৰ নাগা ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। ভাষাটোৰ নিজস্ব ধ্বনি আৰু ব্যাকৰণগত বৈশিষ্ট্য আছে। বৰ্তমান ৰোমান লিপিত ভাষাটো অধিক ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও বিভিন্ন অঞ্চলত ইংৰাজী, মেইতেই, অসমীয়া আৰু হিন্দী ভাষাৰ প্ৰভাৱো দেখা যায়।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি- ৰোংমেই সমাজ পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়াল আৰু গোত্ৰভিত্তিক সামাজিক কাঠামো আজিও তেওঁলোকৰ সমাজজীৱনৰ মূল ভেটি। তেওঁলোকৰ সমাজত—

• গোত্ৰব্যৱস্থাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।
• একে গোত্ৰৰ ভিতৰত বিবাহ নিষিদ্ধ।
• সমাজৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত জ্যেষ্ঠসকলৰ মতামত বিশেষ গুৰুত্ব পায়।
• সমবায়ভিত্তিক শ্ৰম আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ ঐতিহ্য আজিও বিদ্যমান।

তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত ৰঙীন হাতে বোৱা কাপোৰ, অলংকাৰ আৰু বিশেষ নক্সাৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়, যি তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ প্ৰতীক।

ধৰ্মীয়বিশ্বাস- অতীতত ৰোংমেই জনগোষ্ঠীয়ে প্ৰকৃতি উপাসনাভিত্তিক প্ৰাচীন ধৰ্মবিশ্বাস অনুসৰণ কৰিছিল। পাহাৰ, বন, নদী আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মাৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা জনোৱা তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱনৰ অংশ আছিল।

পৰৱৰ্তী সময়ত বহু ৰোংমেইয়ে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। অৱশ্যে একাংশে আজিও হেৰাকা (Heraka) ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰে, যিটো হাইপৌ জাডোনাং আৰু ৰাণী গাইদিনলিউৰ নেতৃত্বত পুনৰ্জীৱিত হৈছিল।

উৎসৱ- ৰোংমেই জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য উৎসৱসমূহ—

• গান-ঙাই (Gaan-Ngai)—তেওঁলোকৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎসৱ। নতুন বছৰ, পূৰ্বপুৰুষ স্মৰণ, কৃষিজীৱন আৰু সামাজিক ঐক্যৰ প্ৰতীক হিচাপে এই উৎসৱ পালন কৰা হয়।
• কৃষিকাৰ্যৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত নানা লোকাচাৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।
• পৰম্পৰাগত নৃত্য, গীত, ঢোলবাদন আৰু সামূহিক ভোজ এই উৎসৱৰ উল্লেখযোগ্য অংশ।

অৰ্থনীতি- ঐতিহ্যগতভাৱে ৰোংমেই জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য জীৱিকা—

• ঝুম খেতি
• ধান খেতি
• শাক-পাচলি আৰু ফলমূল উৎপাদন
• পশুপালন
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প
• বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ

বৰ্তমান শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ফলত বহু ৰোংমেই চৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, ব্যৱসায় আৰু অন্যান্য পেছাত নিয়োজিত হৈছে।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন- স্বাধীনতাৰ পিছত শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত ৰোংমেই সমাজত উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছে। বৰ্তমান বহু ৰোংমেই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণ কৰি প্ৰশাসন, ৰাজনীতি, শিক্ষা, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা আৰু অন্যান্য ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আছে। বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে তেওঁলোকৰ ভাষা, সাহিত্য আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰি আছে।

অসমত ৰোংমেই জনগোষ্ঠী- অসমত ৰোংমেই জনগোষ্ঠীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম। তেওঁলোকে মূলতঃ ডিমা হাসাও, কাছাৰ, হাইলাকান্দি, হোজাই আৰু পাৰ্শ্বৱৰ্তী অঞ্চলত বাস কৰে। ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত। অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক সমাজত তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।

উপসংহাৰ- ৰোংমেই জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন আৰু সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাহক। স্বাধীনতা সংগ্ৰাম, সামাজিক সংহতি, পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি আৰু আত্মপৰিচয় ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ ইতিহাস বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। আধুনিক শিক্ষা আৰু উন্নয়নৰ সৈতে তাল মিলাই আগবাঢ়িলেও তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি, উৎসৱ আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণত সদায় সচেষ্ট, যিয়ে ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে।

সিংফৌ জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা- সিংফৌ (Singpho) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যবাহী আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক তিব্বত-ব্ৰহ্ম (Tibeto-Burman) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। সিংফৌসকল মূলতঃ অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ তিনিচুকীয়া জিলাত বসবাস কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ম্যানমাৰৰ কাচিন (Kachin) অঞ্চলতো তেওঁলোকৰ বৃহৎ জনবসতি আছে। “সিংফৌ” শব্দৰ অৰ্থ সাধাৰণতে “মানুহ” বা “বীৰ মানুহ” বুলি ধৰা হয়। ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ইতিহাসৰ ফালৰ পৰা সিংফৌসকল কাচিন জনগোষ্ঠীৰ ঘনিষ্ঠ আত্মীয়।

উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস- ঐতিহাসিকসকলৰ মতে, সিংফৌসকলৰ আদি নিবাস আছিল বৰ্তমান চীনৰ ইউনান প্ৰদেশ আৰু তিব্বতৰ দক্ষিণ-পূৰ্বাঞ্চল। তাতৰ পৰা বিভিন্ন সময়ত তেওঁলোক ম্যানমাৰৰ উত্তৰাঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। পিছত ১৭শ আৰু ১৮শ শতিকাত কেইবাটাও দলত বিভক্ত হৈ পাটকাই পৰ্বতমালা অতিক্ৰম কৰি ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।

অসমলৈ অহাৰ পিছত তেওঁলোকে মূলতঃ বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া, ডিব্ৰুগড় আৰু ইয়াৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে। পাহাৰ আৰু অৰণ্যসমৃদ্ধ এই অঞ্চলসমূহ তেওঁলোকৰ জীৱন-জীৱিকাৰ বাবে উপযোগী আছিল।

আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক- আহোম ৰজাসকলৰ সৈতে সিংফৌসকলৰ সম্পৰ্ক কেতিয়াবা বন্ধুত্বপূৰ্ণ আৰু কেতিয়াবা সংঘাতপূৰ্ণ আছিল। সীমান্ত অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ বাবে সিংফৌ মুখিয়ালসকলে বহু সময়ত আহোম ৰজাসকলৰ সৈতে বাণিজ্যিক আৰু সামৰিক সহযোগিতা কৰিছিল। আনহাতে ভূমি আৰু সীমান্তক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন সময়ত সংঘৰ্ষও সংঘটিত হৈছিল।

আহোম প্ৰশাসনে সিংফৌ মুখিয়ালসকলক স্বীকৃতি দিছিল আৰু তেওঁলোকৰ আভ্যন্তৰীণ শাসন ব্যৱস্থাত খুব কম হস্তক্ষেপ কৰিছিল। ফলত তেওঁলোকে দীৰ্ঘদিন ধৰি নিজৰ স্বায়ত্তশাসিত সামাজিক কাঠামো অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পাৰিছিল।

ব্ৰিটিছ শাসনকাল- ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পিছত অসমত ব্ৰিটিছ শাসন প্ৰতিষ্ঠা হোৱাত সিংফৌসকলৰ সৈতে ব্ৰিটিছসকলৰ সম্পৰ্ক উত্তেজনাপূৰ্ণ হৈ উঠে। ব্ৰিটিছসকলৰ নতুন প্ৰশাসনিক নীতি আৰু বনাঞ্চলৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰচেষ্টাৰ বিৰুদ্ধে সিংফৌ মুখিয়ালসকলে একাধিক বিদ্ৰোহ কৰে।

১৮৩০-ৰ দশকত সিংফৌসকলৰ নেতৃত্বত সংঘটিত একাধিক আক্ৰমণত ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীয়ে যথেষ্ট ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। পিছত সামৰিক অভিযানৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছসকলে তেওঁলোকক নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিলেও সিংফৌসকলৰ স্বাধীনচেতীয়া মনোভাৱ অটুট আছিল।

চাহ উদ্যোগত সিংফৌসকলৰ অৱদান- অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ ইতিহাসত সিংফৌ জনগোষ্ঠীৰ অৱদান অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ব্ৰিটিছসকল অহাৰ বহু আগতেই সিংফৌসকলে বনাঞ্চলৰ বনৰীয়া চাহপাত সংগ্ৰহ কৰি পানীয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

সিংফৌ মুখিয়াল বিছা গাম (Beesa Gam)-এ ব্ৰিটিছ অভিযাত্ৰী ৰবাৰ্ট ব্ৰুচ (Robert Bruce)-ক স্থানীয় চাহগছৰ সন্ধান দিছিল। সেই তথ্যৰ ভিত্তিতেই পিছত অসমত আধুনিক চাহ উদ্যোগৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়। এই কাৰণেই অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ ইতিহাসত সিংফৌ জনগোষ্ঠীৰ নাম বিশেষভাৱে স্মৰণীয়।

ভাষা- সিংফৌ ভাষা তিব্বত-ব্ৰহ্ম ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু কাচিন ভাষাগোষ্ঠীৰ এটা শাখা। বৰ্তমান বহু সিংফৌ ব্যক্তিয়ে অসমীয়া, হিন্দী আৰু ইংৰাজী ভাষাও ব্যৱহাৰ কৰে। শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ফলত বহুভাষিকতা বৃদ্ধি পালেও নিজৰ মাতৃভাষা সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত আছে।

সমাজব্যৱস্থা- সিংফৌ সমাজ পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়ালত পিতৃয়ে মুখ্য কৰ্তৃত্ব পালন কৰে। সমাজ বিভিন্ন গোত্ৰত বিভক্ত আৰু প্ৰতিটো গোত্ৰৰ এজন মুখিয়াল বা নেতা থাকে।

পৰম্পৰাগতভাৱে গাঁও পৰিচালনা, বিবাহ, সামাজিক বিচাৰ আৰু উৎসৱ পৰিচালনাত গোত্ৰপ্ৰধানৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা থাকে। সমাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা আৰু সমূহীয়া শ্ৰমৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।

জীৱিকা- সিংফৌসকলৰ মুখ্য জীৱিকা আছিল ঝুম খেতি। বৰ্তমান তেওঁলোকে স্থায়ী কৃষিও কৰে। ধান, ভুট্টা, শাক-পাচলি, আদা, হালধি আৰু জলকীয়া আদি খেতি কৰে।

ইয়াৰ উপৰিও—

• বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ
• পশুপালন
• মাছ ধৰা
• বাঁহ আৰু কাঠৰ হস্তশিল্প
• ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়

তেওঁলোকৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

ধৰ্মবিশ্বাস- প্ৰাচীনকালত সিংফৌসকল প্ৰকৃতিপূজক আছিল। তেওঁলোকে পাহাৰ, নদী, বন, পূৰ্বপুৰুষ আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক শক্তিৰ পূজা কৰিছিল। পিছলৈ বহু সিংফৌয়ে থেৰবাদ বৌদ্ধধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান বৌদ্ধধৰ্মৰ লগতে কিছু পৰিয়ালে পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো পালন কৰে।

সংস্কৃতি- সিংফৌ সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

• পৰম্পৰাগত নৃত্য আৰু সংগীত
• বাঁহ আৰু বেতৰ শিল্পকৰ্ম
• ৰঙীন পৰম্পৰাগত পোছাক
• উৎসৱ উপলক্ষে সমূহীয়া নৃত্য
• পৰম্পৰাগত অস্ত্র-শস্ত্র আৰু অলংকাৰ

পুৰুষসকলে সাধাৰণতে দাও (এবিধ চোকা অস্ত্ৰ) বহন কৰে, যি কৃষিকাৰ্য আৰু আত্মৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

উৎসৱ- সিংফৌসকলৰ অন্যতম মুখ্য উৎসৱ হৈছে শাপাওং ইয়াওং মানাউ (Shapawng Yawng Manau)। এই উৎসৱ সামাজিক ঐক্য, শান্তি, সমৃদ্ধি আৰু পূৰ্বপুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি উদযাপন কৰা হয়। নৃত্য, সংগীত, পৰম্পৰাগত পোছাক আৰু সমূহীয়া ভোজ এই উৎসৱৰ মুখ্য আকৰ্ষণ।

খাদ্যাভ্যাস- সিংফৌসকলৰ মুখ্য খাদ্য হৈছে ভাত। ইয়াৰ সৈতে বিভিন্ন ধৰণৰ শাক-পাচলি, বাঁহকোঁহ, মাছ, মাংস আৰু বনজ খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁলোকে নিজস্ব পদ্ধতিৰে চাহ প্ৰস্তুত কৰি পান কৰে, যি অসমৰ চাহ-সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক ভিত্তি হিচাপে বিবেচিত।

বৰ্তমান অৱস্থা- ভাৰতত চিংফৌ জনগোষ্ঠীক অনুসূচীত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ফলত তেওঁলোকৰ জীৱনধাৰাত যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন আহিছে। কিন্তু আধুনিকতাৰ প্ৰভাৱত ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত নতুন নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তমান বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে চিংফৌ ভাষা, ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰি আছে।

উপসংহাৰ- চিংফৌ জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু অৰ্থনীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বিশেষকৈ অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ বিকাশত তেওঁলোকৰ অৱদান অনস্বীকাৰ্য। সাহসী, পৰিশ্ৰমী আৰু ঐতিহ্যনিষ্ঠ এই জনগোষ্ঠীয়ে আজিও নিজৰ স্বকীয় ভাষা, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক পৰিচয় সংৰক্ষণ কৰি আহিছে। ভাৰতৰ বহুত্ববাদী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যত চিংফৌসকলৰ স্থান অত্যন্ত মৰ্যাদাপূৰ্ণ।

      খামতি জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

খামতি (Khamti) জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ এক প্ৰাচীন তাই (Tai) জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামছাই জিলাৰ লগতে অসমৰ তিনিচুকীয়া, ডিব্ৰুগড় আৰু লখিমপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বাস কৰে। খামতিসকল সমৃদ্ধ ইতিহাস, থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্মীয় ঐতিহ্য, নিজস্ব ভাষা, লিপি আৰু সংস্কৃতিৰ বাবে সুপৰিচিত। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অনুসূচীত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত।

উৎপত্তি আৰু প্ৰব্ৰজনৰ ইতিহাস- ‘খামতি’ শব্দটো তাই ভাষাৰ দুটা শব্দৰ পৰা আহিছে— ‘খাম’ৰ অৰ্থ সোণ আৰু ‘তি’ৰ অৰ্থ স্থান বা ভূমি। অৰ্থাৎ ‘খামতি’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘সোণৰ দেশ’ বা ‘স্বৰ্ণভূমিৰ অধিবাসী’।

ঐতিহাসিকসকলৰ মতে, খামতিসকল মূলতঃ বৰ্তমানৰ ম্যানমাৰৰ (বাৰ্মা) ইৰাৱতী নদী উপত্যকাৰ বৰ-খামতি (Bor Khamti) অঞ্চলৰ অধিবাসী। অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা, আন্তঃৰাজ্যিক সংঘাত আৰু উৰ্বৰ কৃষিভূমিৰ সন্ধানত তেওঁলোকে পাটকাই পৰ্বতমালা অতিক্ৰম কৰি ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। প্ৰথমে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ লোহিত আৰু নোয়া-দিহিং নদী উপত্যকাত বসতি স্থাপন কৰে আৰু পাছত অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে।

অসমলৈ আগমন- ধাৰণা কৰা হয় যে খামতিসকল ১৭৯৪ চনৰ পৰা ১৮১০ চনৰ ভিতৰত অসমলৈ আহিছিল। সেই সময়ত আহোম ৰজাসকলে সীমান্ত সুৰক্ষাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকক কিছুমান অঞ্চলত বসবাসৰ অনুমতি দিয়ে। ধান খেতিত পাৰদৰ্শী হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকে শীঘ্ৰে কৃষিভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলে আৰু স্থানীয় অৰ্থনীতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

ব্ৰিটিছ শাসন আৰু খামতি বিদ্ৰোহ

১৮৩৯ চনত সংঘটিত খামতি বিদ্ৰোহ (Khamti Rebellion) উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ হস্তক্ষেপ, কৰনীতি আৰু স্বাধীন জীৱনধাৰাত বাধা আৰোপ কৰাৰ প্ৰতিবাদত খামতিসকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে। এই বিদ্ৰোহত বহু ব্ৰিটিছ বিষয়া নিহত হৈছিল। যদিও পিছত ব্ৰিটিছসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, তথাপিও এই ঘটনাই খামতিসকলৰ স্বাধীনচেতীয়া মনোভাৱৰ পৰিচয় বহন কৰে।

ভাষা আৰু লিপি- খামতি ভাষা তাই-কাদাই (Tai-Kadai) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। এই ভাষাৰ নিজস্ব ‘তাই খামতি’ লিপি (Tai Khamti Script) আছে। বৰ্তমান ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ, ঐতিহাসিক দলিল আৰু সাহিত্য ৰচনাত এই লিপিৰ ব্যৱহাৰ হয়। ভাষা সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে কাম কৰি আছে।

ধৰ্ম আৰু বিশ্বাস- খামতি জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোকে থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্ম (Theravada Buddhism) অনুসৰণ কৰে। তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় উপাসনালয়ক বিহাৰ বা ‘চাং’ বুলি কোৱা হয়। বৌদ্ধ ভিক্ষুসকল সমাজত বিশেষ সন্মান লাভ কৰে। বুদ্ধ পূৰ্ণিমা, সংঘদান আৰু অন্যান্য বৌদ্ধ ধৰ্মীয় উৎসৱ তেওঁলোকে গভীৰ শ্ৰদ্ধাৰে উদযাপন কৰে।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি- খামতি সমাজ সাধাৰণতে পিতৃতান্ত্ৰিক। পৰিয়াল আৰু সমাজত বয়োজ্যেষ্ঠসকলক বিশেষ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ঐতিহ্যবাহী পোছাক, অলংকাৰ, নৃত্য, সংগীত আৰু লোককাহিনী তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ। নাৰী-পুৰুষ উভয়েই বয়ন শিল্পত দক্ষ। বাঁহ, বেত আৰু কাঠেৰে গৃহস্থালীৰ বিভিন্ন সামগ্ৰী তৈয়াৰতো তেওঁলোক বিশেষ পাৰদৰ্শী।

জীৱিকা

খামতিসকলৰ মুখ্য পেছা কৃষিকাৰ্য। বিশেষকৈ সেচনির্ভৰ ধান খেতিত তেওঁলোক অত্যন্ত দক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও শাক-পাচলি, আখ, সৰিয়হ আৰু বিভিন্ন ফলমূলৰ খেতি কৰে। গৰু-ম’হ পালন, মাছ ধৰা, বয়ন শিল্প আৰু হস্তশিল্পো তেওঁলোকৰ আয়ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস।

সাহিত্য আৰু শিক্ষা- খামতি সমাজত শিক্ষা আৰু ধৰ্মৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। অতীতত বৌদ্ধ বিহাৰসমূহ শিক্ষা কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান আধুনিক শিক্ষাৰ লগতে খামতি ভাষা আৰু লিপি সংৰক্ষণৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় পুথি আৰু ঐতিহাসিক দলিল উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ইতিহাস গৱেষণাৰ মূল্যৱান সম্পদ।

 খামতি জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হ’ল—

• সাংকেন (Sangken) — তাই নৱবৰ্ষ উপলক্ষে উদযাপিত জল উৎসৱ।
• বুদ্ধ পূৰ্ণিমা — গৌতম বুদ্ধৰ জন্ম, বোধিলাভ আৰু মহাপৰিনিৰ্বাণ স্মৰণত পালন কৰা উৎসৱ।
• কঠিন চীৱৰ দান — বৌদ্ধ ভিক্ষুসকললৈ চীৱৰ (বস্ত্ৰ) দানৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান।

বৰ্তমান অৱস্থা- বৰ্তমান খামতি জনগোষ্ঠীয়ে শিক্ষা, প্ৰশাসন, সাহিত্য, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আছে। যদিও আধুনিকতাৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোকৰ ভাষা আৰু কিছুমান ঐতিহ্য সংকটৰ সন্মুখীন হৈছে, তথাপিও বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সংগঠন আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰচেষ্টাত খামতি ভাষা, লিপি আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ কাম অব্যাহত আছে।

উপসংহাৰ- খামতি জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তেওঁলোকৰ তাই ঐতিহ্য, থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্মবিশ্বাস, নিজস্ব ভাষা আৰু লিপি, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা আৰু সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যে অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বহুত্ববাদী সমাজক সমৃদ্ধ কৰিছে। তেওঁলোকৰ ইতিহাস কেৱল এটা জনগোষ্ঠীৰ অতীত নহয়; ই উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক বিকাশৰো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়।

তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

তাই ফাকে (Tai Phake) জনগোষ্ঠী ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম সৰু কিন্তু ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ তাই (Tai) জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক তাই ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আৰু নিজৰ সমৃদ্ধ ভাষা, বৌদ্ধ ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য আজিও সংৰক্ষণ কৰি আহিছে। অসমৰ বহু জনগোষ্ঠীৰ মাজত তাই ফাকেসকল তেওঁলোকৰ স্বকীয় পৰিচয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।

উৎপত্তি আৰু নামৰ অৰ্থ- ‘তাই’ শব্দই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ এক বৃহৎ জাতিগোষ্ঠীক বুজায়, যাৰ অন্তৰ্গত আহোম, খামতি, আইতন, তুৰুঙ আৰু ফাকে জনগোষ্ঠী। ‘ফাকে’ (Phake) শব্দটোৰ অৰ্থ সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত আছে। সাধাৰণতে ধৰা হয়, ‘ফা’ মানে প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ আৰু ‘কে’ মানে পুৰণি বা বসতি। সেয়ে ‘ফাকে’ৰ অৰ্থ হৈছে প্ৰাচীৰবেষ্টিত বা সুৰক্ষিত বসতিৰ অধিবাসী।

আদি নিবাস- তাই ফাকেসকলৰ আদি নিবাস আছিল বৰ্তমানৰ ম্যানমাৰৰ (বাৰ্মা) শান (Shan) অঞ্চল। তেওঁলোক বৃহত্তৰ তাই জনগোষ্ঠীৰ অংশ হিচাপে বহুদিন ধৰি তাত বাস কৰিছিল। ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা, যুদ্ধ আৰু নিৰাপদ বাসস্থানৰ সন্ধানত তেওঁলোকে ক্ৰমে পশ্চিমমুখী গতি কৰে।

অসমলৈ আগমন- ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি, অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ পৰা ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ এটা অংশ ম্যানমাৰৰ পৰা পাটকাই পৰ্বতমালা অতিক্ৰম কৰি অসমলৈ আহে। প্ৰথমে তেওঁলোকে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে আৰু পাছত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাত স্থায়ীভাৱে বসবাস আৰম্ভ কৰে।

বৰ্তমান তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতিস্থলসমূহ হ’ল—

• নামফাকে (Namphake), তিনিচুকীয়া জিলা
• টিপাম
• নাহৰকটীয়া সংলগ্ন অঞ্চল
• ডিব্ৰুগড় জিলাৰ কেইখনমান গাঁও
• অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অঞ্চল

নামফাকে গাঁও ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ তাই ফাকে সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।

ভাষা- তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা হৈছে তাই ফাকে ভাষা, যি তাই-কাদাই (Tai-Kadai) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ নিজস্ব লিপিও আছে, যি তাই লিপিৰ এটা শাখা। বৰ্তমান অসমীয়া, হিন্দী আৰু ইংৰাজীৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পালেও মাতৃভাষা সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে বিদ্যালয়, সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰসমূহৰ জৰিয়তে বিশেষ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে।

ধৰ্ম- তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোকে থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্ম (Theravada Buddhism) অনুসৰণ কৰে। তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হৈছে বৌদ্ধ বিহাৰ (বাপু চাং বা চাংঘৰ)। ভিক্ষুসকল (ভান্তে)-ৰ নেতৃত্বত সকলো ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পন্ন হয়। বুদ্ধ পূৰ্ণিমা, কঠিন চীৱৰ দান, বৰ্ষাবাস আৰু সংঘদান আদি তেওঁলোকৰ মুখ্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান।

        সমাজ আৰু সংস্কৃতি

তাই ফাকে সমাজ– তাই ফাকে সমাজ শান্তিপ্ৰিয়, শৃংখলাবদ্ধ আৰু ঐতিহ্যনিষ্ঠ। তেওঁলোকৰ সমাজৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

• যৌথ সামাজিক জীৱন।
• জ্যেষ্ঠসকলৰ প্ৰতি গভীৰ সন্মান।
• পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন আৰু সুপৰিকল্পিত গাঁও।
• কাঠ আৰু বাঁহৰ খুঁটাৰ ওপৰত নিৰ্মিত পৰম্পৰাগত ঘৰ।
• কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা।

জীৱিকা- তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য জীৱিকা হৈছে—

• ধান খেতি
• শাক-পাচলি খেতি
• মাছ ধৰা
• পশুপালন
• বেত আৰু বাঁহৰ হস্তশিল্প
• তাঁত বোৱা

তেওঁলোক নিজস্ব নক্সাযুক্ত পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ বোৱাত বিশেষভাৱে পাৰদৰ্শী।

পোছাক- পুৰুষসকলে সাধাৰণতে লুঙী, জামা আৰু মূৰত পাগুৰি পৰিধান কৰে। মহিলাসকলে ৰঙীন পৰম্পৰাগত চিন (Sin), ফানাং (Phanang), চাদৰ আদি পৰিধান কৰে। অধিকাংশ বস্ত্ৰ তেওঁলোকে নিজেই তাঁতত বোৱে।

খাদ্যাভ্যাস-তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ প্ৰধান খাদ্যসমূহ হ’ল—

• ভাত
• মাছ
• শাক-পাচলি
• বাঁহৰ কুঁহি
• বিভিন্ন বনজ খাদ্য
• ঔষধি গছ কাঠ ও বাঁশের খুঁটির উপর নির্মিত ঐতিহ্যবাহী ঘর।
• কৃষিভিত্তিক জীবনযাপন।
• তেওঁলোক সাধাৰণতে কম মছলাযুক্ত আৰু স্বাস্থ্যসম্মত খাদ্য গ্ৰহণ কৰে।

উৎসৱ- তেওঁলোকৰ মুখ্য উৎসৱসমূহ হ’ল—

পই সাংকেন (Poi Sangken) — জল উৎসৱ আৰু তাই নৱবৰ্ষ।

বুদ্ধ পূৰ্ণিমা।

কঠিন চীৱৰ দান।

সংঘদান।

বিভিন্ন বৌদ্ধ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান।

পই সাংকেন উৎসৱত এজনে আনজনৰ গাত পানী ছটিয়াই শুভেচ্ছা জনায়। এই অনুষ্ঠান পবিত্ৰতা, শান্তি আৰু নতুন জীৱনৰ প্ৰতীক হিচাপে বিবেচিত।

শিক্ষা- বৰ্তমান তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ মাজত শিক্ষাৰ হাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। বহু যুৱক-যুৱতীয়ে উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত কৰ্মৰত। লগতে মাতৃভাষা আৰু প্ৰাচীন পুথি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য- তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ ওচৰত বহু প্ৰাচীন বৌদ্ধ ধৰ্মীয় পুথি, লোককাহিনী, ধৰ্মগ্ৰন্থ আৰু ঐতিহাসিক দলিল সংৰক্ষিত আছে। এই পুথিসমূহ তাই লিপিত লিখা আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ তাই ঐতিহ্যৰ অমূল্য নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

বৰ্তমান অৱস্থা- ভাৰতত তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ জনসংখ্যা অতি কম। ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অনুসূচীত জনজাতি (Scheduled Tribe) হিচাপে স্বীকৃত। আধুনিকতাৰ প্ৰভাৱত ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ ওপৰত চাপ সৃষ্টি হ’লেও বিভিন্ন সামাজিক-সাংস্কৃতিক সংগঠন, বৌদ্ধ বিহাৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্যোগত তেওঁলোকৰ ভাষা, লিপি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ কাম অব্যাহত আছে।

উপসংহাৰ- তাই ফাকে জনগোষ্ঠী অসমৰ বহুজাতিক সমাজৰ এক মূল্যৱান সম্পদ। তেওঁলোকৰ ইতিহাস হৈছে প্ৰব্ৰজন, অভিযোজন আৰু সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণৰ ইতিহাস। স্বকীয় ভাষা, থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্ম, সমৃদ্ধ লোকসংস্কৃতি, পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা আৰু প্ৰাচীন পুথিৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে। সেয়ে তাই ফাকে জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কেৱল তেওঁলোকৰ নিজস্ব পৰিচয় ৰক্ষাৰ বাবেই নহয়, ভাৰতৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

তাই আইতন জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

তাই আইতন (Tai Aiton) জনগোষ্ঠী অসমৰ এক প্ৰাচীন তাই (Tai) জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক তাই-শান (Tai-Shan) গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আৰু তাই আহোম, তাই খামতি, তাই ফাকে আৰু তাই তুৰুঙ জনগোষ্ঠীৰ সৈতে ভাষাগত আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক ৰাখে। ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি তেওঁলোক অসমত অনুসূচীত জনজাতি (Scheduled Tribe–ST) হিচাপে স্বীকৃত। সংখ্যাত কম হ’লেও অসমৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় ঐতিহ্যত তেওঁলোকৰ বিশেষ অৱদান আছে।

উৎপত্তি আৰু অসমলৈ আগমন- তাই আইতনসকলৰ আদি নিবাস আছিল বৰ্তমানৰ ম্যানমাৰৰ (Myanmar) শান ৰাজ্য। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, ষোড়শ শতিকাৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত বিভিন্ন সময়ত তেওঁলোকে পাটকাই পৰ্বতমালা অতিক্ৰম কৰি অসমত প্ৰৱেশ কৰে। যুদ্ধ, ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰু নিৰাপদ বাসস্থানৰ সন্ধানতে তেওঁলোক অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে।

অসমলৈ অহাৰ পিছত আহোম শাসকসকলে তেওঁলোকৰ কৃষি দক্ষতা, সামৰিক পাৰদৰ্শিতা আৰু প্ৰশাসনিক যোগ্যতাৰ বাবে বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোক অসমীয়া সমাজৰ সৈতে আত্মীকৃত হ’ল যদিও নিজস্ব ভাষা, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।

“আইতন” নামৰ উৎপত্তি – “আইতন” শব্দটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত আছে। বহু গৱেষকৰ মতে, ই শান ভাষাৰ এক শব্দ, যিয়ে বিশেষ অঞ্চল বা জনগোষ্ঠীক বুজায়। অসমলৈ অহাৰ পিছত এই জনগোষ্ঠী “তাই আইতন” নামে পৰিচিত হয়।

বসবাসৰ এলাকা- বৰ্তমান তাই আইতন জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোক অসমৰ তলত উল্লেখ কৰা জিলাসমূহত বাস কৰে—

• গোলাঘাট
• যোৰহাট
• শিৱসাগৰ
• ডিব্ৰুগড়
• তিনিচুকীয়া
• চৰাইদেউ

তেওঁলোকৰ অধিকাংশ গাঁও নদীৰ কাষৰ উৰ্বৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত।

ভাষা- তাই আইতনসকলে তাই আইতন ভাষাত কথা কয়। এই ভাষা তাই-কাদাই (Tai-Kadai) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। অতীতত তেওঁলোকে নিজস্ব তাই লিপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও বৰ্তমান অসমীয়া ভাষা আৰু বাংলা/ৰোমান লিপিৰ ব্যৱহাৰো বৃদ্ধি পাইছে। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰচলন বেছি হ’লেও জ্যেষ্ঠসকলে এতিয়াও মাতৃভাষা সংৰক্ষণৰ বাবে সচেষ্ট। ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সংগঠনে কাম কৰি আছে।

ধৰ্মীয় জীৱন- তাই আইতন জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য ধৰ্ম থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্ম। প্ৰায় প্ৰতিখন গাঁৱতে এখন বৌদ্ধ বিহাৰ (চাংঘৰ) থাকে, যি ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰস্থল। বৌদ্ধ ভিক্ষুসকলে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সামাজিক নৈতিকতা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। বুদ্ধ পূৰ্ণিমা, কঠিন চীৱৰ দান আৰু অন্যান্য বৌদ্ধ উৎসৱ তেওঁলোকে অতি শ্ৰদ্ধাৰে উদ্‌যাপন কৰে।

সমাজ ব্যৱস্থা- তাই আইতন সমাজ পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক, শান্তিপ্ৰিয় আৰু শৃংখলাবদ্ধ। জ্যেষ্ঠসকলক যথেষ্ট সন্মান দিয়া হয়। বিবাহ সাধাৰণতে নিজ জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰতে হয় যদিও বৰ্তমান আন তাই জনগোষ্ঠীৰ সৈতেও বিবাহৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে। মহিলাসকলে পৰিয়াল আৰু সমাজত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। কৃষিকাৰ্য, তাঁত বোৱা আৰু গৃহস্থালীৰ কামত তেওঁলোকৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ দেখা যায়।

অৰ্থনীতি- তাই আইতন জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য জীৱিকা—

• ধান খেতি
• শাক-পাচলি খেতি
• মাছ পালন
• গৰু-ছাগলী আদি পশুপালন
• হাঁহ-কুকুৰা পালন
• তাঁত শিল্প

জীৱিকা-পাৰম্পৰিকভাৱে তাই আইতনসকল দক্ষ কৃষিজীৱী। আধুনিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ফলত বৰ্তমান বহুতে চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি, ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু বিভিন্ন পেছাতো সফলতাৰে জড়িত হৈছে।

                                           সংস্কৃতি-

পোছাক- পুৰুষসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে লুঙী, ফতুৱা বা চোলা পিন্ধে। মহিলাসকলে নিজ হাতে বোৱা ৰঙীন পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পৰিধান কৰে।

খাদ্যাভ্যাস-তেওঁলোকৰ মুখ্য খাদ্য হৈছে ভাত, মাছ, শাক-পাচলি, বাঁহৰ গাজ, বিভিন্ন বনজ খাদ্য আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰস্তুত কৰা নানা ব্যঞ্জন।

সংগীত আৰু নৃত্য- বৌদ্ধ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক উৎসৱ আৰু বিবাহ আদিত পৰম্পৰাগত গীত-নৃত্যৰ বিশেষ প্ৰচলন আছে।

শিক্ষা-অতীতত শিক্ষাৰ সুযোগ সীমিত আছিল যদিও বৰ্তমান তাই আইতন সমাজত শিক্ষাৰ হাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। বহু যুৱক-যুৱতীয়ে উচ্চশিক্ষা লাভ কৰি শিক্ষকতা, প্ৰশাসন, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা আৰু আন বহু পেছাত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে।

ঐতিহাসিক অৱদান- অসমত তাই সংস্কৃতি, বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণত তাই আইতন জনগোষ্ঠীয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। আহোম যুগত কৃষি, সামৰিক কাৰ্যকলাপ আৰু স্থানীয় প্ৰশাসনত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছিল। আজিও তেওঁলোকে তাই ভাষা, সাহিত্য আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মীয় পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণৰ বাবে আন্তৰিকভাৱে কাম কৰি আছে।

বৰ্তমান পৰিস্থিতি- বৰ্তমান তাই আইতন জনগোষ্ঠীয়ে আধুনিক শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ সৈতে খোজ মিলাই আগবাঢ়ি আছে যদিও তেওঁলোকৰ সন্মুখত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান আছে—

• মাতৃভাষাৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পোৱা।
• পৰম্পৰাগত তাই লিপি সংৰক্ষণ।
• সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰা।
• নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত নিজস্ব পৰিচয়ৰ বিষয়ে সজাগতা বৃদ্ধি কৰা।

এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহ অতিক্ৰম কৰিবলৈ বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে ভাষা, সাহিত্য, ধৰ্মীয় ঐতিহ্য আৰু লোক-সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত নিৰন্তৰ কাম কৰি আছে।

উপসংহাৰ-তাই আইতন জনগোষ্ঠী অসমৰ বহুজাতিক আৰু বহুসাংস্কৃতিক সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। সংখ্যাত তুলনামূলকভাৱে কম হ’লেও তেওঁলোকৰ ইতিহাস, থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম, তাই ভাষা, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা আৰু সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যে অসমৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে। নিজৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ জৰিয়তে এই জনগোষ্ঠীয়ে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মলৈ নিজস্ব ঐতিহ্য অক্ষুণ্ণভাৱে আগবঢ়াই নিয়াৰ বাবে আন্তৰিক প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে।

  তাই খাময়াং জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

তাই খাময়াং (Tai Khamyang) জনগোষ্ঠী অসমৰ এক প্ৰাচীন তাই (Tai) জনগোষ্ঠী। আহোম, খামতি, ফাকে, আইতন আৰু তুৰুঙ জনগোষ্ঠীৰ দৰে তেওঁলোকো বৃহত্তৰ তাই জাতিগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। অসমত বসবাস কৰা স্বল্পসংখ্যক তাই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত খাময়াংসকলৰ এক সুকীয়া ঐতিহাসিক, ভাষাগত আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় আছে। যদিও তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম, তথাপিও তেওঁলোকে নিজৰ ঐতিহ্য, ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতি আজিও যত্নসহকাৰে সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।

উৎপত্তি আৰু প্ৰব্ৰজনৰ ইতিহাস- ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, তাই খাময়াংসকলৰ আদি নিবাস আছিল বৰ্তমানৰ ম্যানমাৰৰ (বাৰ্মা) শান (Shan) অঞ্চল আৰু চীনৰ ইউনান (Yunnan) প্ৰদেশৰ বিস্তীৰ্ণ এলাকা। তেওঁলোক বৃহত্তৰ তাই-শান জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল। মধ্যযুগত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা, যুদ্ধ, নতুন বসতি স্থাপনৰ আকাঙ্ক্ষা আৰু বাণিজ্যিক যোগাযোগৰ ফলত তেওঁলোকে ক্ৰমে পশ্চিমমুখী হৈ বৰ্তমানৰ অসমত প্ৰৱেশ কৰে।

ধাৰণা কৰা হয় যে, খ্ৰীষ্টীয় ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত বিভিন্ন সময়ত তাই খাময়াংসকল অসমলৈ আহে। এই সময়ছোৱাত আহোমসকলৰো আগমন ঘটে আৰু তাই জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন শাখাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসতি স্থাপন কৰে। আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰৰ সময়ত খাময়াংসকলৰ সৈতে আহোমসকলৰ সু-সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে আৰু তেওঁলোকে প্ৰশাসন, কৃষি আৰু সামাজিক জীৱনত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।

“খাময়াং” নামৰ উৎপত্তি- “খাময়াং” শব্দটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতামত আছে। তাই ভাষাত “খাম” (Kham) শব্দৰ অৰ্থ “সোণ” আৰু “য়াং” (Yang) শব্দৰ অৰ্থ “অঞ্চল” বা “ভূমি”। সেই অনুসৰি “খাময়াং” শব্দৰ অৰ্থ “সোণৰ দেশ” অথবা “সমৃদ্ধ ভূমিৰ অধিবাসী” হ’ব পাৰে। আন এক মত অনুসৰি, এই নাম তেওঁলোকৰ আদি বাসভূমিৰ নামৰ পৰাই আহিছে।

অসমত বসতি- বৰ্তমান তাই খাময়াং জনগোষ্ঠীৰ মূল বসতি অসমৰ কেইবাখনো জিলাত বিস্তৃত। উল্লেখযোগ্য অঞ্চলসমূহ হ’ল—

• শিৱসাগৰ
• গোলাঘাট
• যোৰহাট
• ডিব্ৰুগড়
• তিনিচুকীয়া

তেওঁলোকৰ ঐতিহাসিক গাঁওসমূহৰ ভিতৰত পাওইমুখ (Powaimukh Khamyang Gaon), বালিজান, নামফাকে সংলগ্ন অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ আন কেইবাখনো গাঁও বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।

ভাষা- তাই খাময়াংসকলৰ নিজস্ব ভাষা হৈছে তাই খাময়াং ভাষা, যি তাই-কাদাই (Tai-Kadai) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। অতীতত এই ভাষাৰ ব্যাপক প্ৰচলন আছিল যদিও বৰ্তমান ভাষাটো বিলুপ্তিৰ পথত আগবাঢ়িছে। অধিকাংশ খাময়াং পৰিয়ালে দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তথাপিও জ্যেষ্ঠসকলৰ মাজত এতিয়াও তাই ভাষাৰ কিছু শব্দ, বাক্য আৰু ধৰ্মীয় মন্ত্ৰ প্ৰচলিত হৈ আছে। ভাষাটো সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সংগঠন আৰু গৱেষকে ইয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰ, লিপি আৰু সাহিত্য সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰি আছে।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস- তাই খাময়াং জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোকে থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হৈছে বৌদ্ধ বিহাৰ (বাপু চাং বা ভিক্ষুসকলৰ মঠ)। তেওঁলোকে নিয়মীয়াকৈ বুদ্ধ পূজা, ধৰ্মদেশনা, প্ৰাৰ্থনা, দান আৰু ধ্যানৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় জীৱন অতিবাহিত কৰে। ইয়াৰ উপৰি স্থানীয় লোকবিশ্বাস আৰু পূৰ্বপুৰুষ পূজাৰ কিছুমান প্ৰাচীন প্ৰথাও আজিও বিদ্যমান।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি- তাই খাময়াং সমাজ শান্তিপ্ৰিয়, শৃংখলাবদ্ধ আৰু পাৰিবাৰিক মূল্যবোধভিত্তিক। তেওঁলোকৰ সমাজত জ্যেষ্ঠসকলক বিশেষ সন্মান দিয়া হয়। পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, সহমৰ্মিতা আৰু সামাজিক ঐক্য তেওঁলোকৰ সমাজৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য।

তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

• ঐতিহ্যবাহী বৌদ্ধ উৎসৱ উদযাপন।
• বাঁহ আৰু কাঠেৰে নিৰ্মিত পৰম্পৰাগত গৃহ।
• নিজস্ব লোকসংগীত আৰু লোকনৃত্য।
• হাতে বোৱা ঐতিহ্যবাহী পোছাকৰ ব্যৱহাৰ।
• ধানভিত্তিক কৃষিজীৱন।

উৎসৱ- টাই খাময়াংসকলৰ উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হ’ল—

• পই চাংকেন (Poi Sangken) — টাই নৱবৰ্ষ আৰু পানী উৎসৱ।
• বুদ্ধ পূৰ্ণিমা।
• কঠিন চীৱৰ দান।
• বৌদ্ধ বৰ্ষাবাস সমাপ্তি উৎসৱ।

পই চাংকেন উৎসৱত তেওঁলোকে ইজনে-সিজনৰ ওপৰত পৱিত্ৰ পানী ছটিয়াই শুভেচ্ছা জনায় আৰু মংগল কামনা কৰে। এই উৎসৱ তেওঁলোকৰ আটাইতকৈ আনন্দময় সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় উৎসৱ।

জীৱিকা- টাই খাময়াংসকলৰ মূল জীৱিকা কৃষিকাৰ্য। ধান খেতিয়েই তেওঁলোকৰ অৰ্থনীতিৰ মূল আধাৰ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোক—

• শাকসবজি চাষ,
• মৎস্য পালন,
• গৰু-ছাগলী আদি পশুপালন,
• তাঁতশিল্প,
• ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আদিৰ সৈতে জড়িত।

বৰ্তমান বহু শিক্ষিত যুৱক-যুৱতী চৰকাৰী-বেচৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু অন্যান্য পেছাতো নিয়োজিত।

ঐতিহ্য আৰু অৱদান- অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণত টাই খাময়াং জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছে। তেওঁলোকে—

• থেৰবাদী বৌদ্ধ সংস্কৃতি সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।
• টাই ভাষা আৰু সাহিত্য জীয়াই ৰখাৰ বাবে চেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে।
• অসমৰ লোক-সংস্কৃতিক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে।
• পৰম্পৰাগত তাঁতশিল্প আৰু হস্তশিল্পৰ বিকাশ সাধন কৰিছে।
• সামাজিক সম্প্ৰীতি আৰু ধৰ্মীয় সহাবস্থানৰ উজ্জ্বল নিদৰ্শন দাঙি ধৰিছে।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা- বৰ্তমান টাই খাময়াং জনগোষ্ঠীৰ জনসংখ্যা অতি সীমিত। ভাষা আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণেই তেওঁলোকৰ অন্যতম ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। আধুনিক শিক্ষা, নগৰায়ণ আৰু অসমীয়া ভাষাৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰৰ ফলত নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত মাতৃভাষাৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰমাৎ হ্ৰাস পাইছে।

অৱশ্যে বিভিন্ন সামাজিক-সাংস্কৃতিক সংগঠন, গৱেষক আৰু অসম চৰকাৰে তেওঁলোকৰ ভাষা, ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। সাংস্কৃতিক উৎসৱ, গৱেষণা, ভাষা শিক্ষা আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণমূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে খাময়াংসকলৰ স্বকীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত আছে।

উপসংহাৰ- টাই খাময়াং জনগোষ্ঠী অসমৰ প্ৰাচীন টাই ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাহক। সংখ্যাত কম হ’লেও তেওঁলোকৰ ইতিহাস, থেৰবাদী বৌদ্ধধৰ্ম, ভাষা, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক জীৱনে অসমৰ বহুত্ববাদী ঐতিহ্যক সমৃদ্ধ কৰিছে। ভাষা আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ’লে এই প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক উত্তৰাধিকাৰ ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে অধিক সুৰক্ষিত হৈ থাকিব।

তুৰুঙ জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

তুৰুঙ (Turung) জনগোষ্ঠী অসমৰ এক ক্ষুদ্ৰ কিন্তু ঐতিহাসিকভাৱে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই (Tai) উৎসভিত্তিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক মূলতঃ গোলাঘাট, যোৰহাট, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ কেইবাটাও অঞ্চলত বসবাস কৰে। তুৰুঙসকল অসমৰ প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম। তেওঁলোকৰ ভাষা, সংস্কৃতি, ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাত টাই সভ্যতাৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস- তুৰুঙ জনগোষ্ঠীৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মতামত আছে। অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে, তেওঁলোক টাই-শান (Tai-Shan) জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকল বৰ্তমানৰ চীনৰ ইউনান প্ৰদেশ, ম্যানমাৰ (বৰ্মা) আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমমুখী প্ৰব্ৰজন কৰি অসমলৈ আহিছিল।

ঐতিহাসিকভাৱে ধাৰণা কৰা হয় যে তুৰুঙসকলৰ এটা অংশ ত্ৰয়োদশ শতিকাত আহোমসকলৰ সৈতে বা তাৰ কিছু আগতে-পিছতে অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। পাছলৈ তেওঁলোকে বিভিন্ন অঞ্চলত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে। দীঘলীয়া সময় ধৰি অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিলি-জুলি বাস কৰিলেও তেওঁলোকে নিজস্ব সাংস্কৃতিক স্বকীয়তা অক্ষুণ্ণ ৰাখিছে।

নামৰ উৎপত্তি- ‘তুৰুঙ’ শব্দটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নিশ্চিত ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা নাযায়। কিছু গৱেষকৰ মতে, এই নাম টাই ভাষাৰ এটা শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ দ্বাৰা কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থান বা জনগোষ্ঠীক বুজোৱা হয়। কালক্ৰমত এই নামেই তেওঁলোকৰ পৰিচয় হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে।

ভাষা- তুৰুঙসকলৰ নিজস্ব ভাষাৰ নাম তুৰুঙ ভাষা। ই টাই-কাডাই (Tai-Kadai) ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। কিন্তু বৰ্তমান এই ভাষাৰ মাতৃভাষী লোকৰ সংখ্যা অতি কম। অধিকাংশ তুৰুঙে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। ফলস্বৰূপে তুৰুঙ ভাষা বিলুপ্তিৰ সংকটৰ সন্মুখীন হৈছে। ভাষাটো সংৰক্ষণ আৰু পুনৰ্জীৱিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন গৱেষণা আৰু পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস- তুৰুঙসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে থেৰবাদী বৌদ্ধধৰ্ম পালন কৰিছিল যদিও সময়ৰ লগে লগে বহুতে হিন্দুধৰ্মৰ বিভিন্ন আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে। ফলত তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱনত বৌদ্ধ আৰু হিন্দু—উভয় ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট।

তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ—

• বুদ্ধ পূজা আৰু বৌদ্ধ বিহাৰত প্ৰাৰ্থনা।
• পূৰ্বপুৰুষসকলক স্মৰণ আৰু শ্ৰদ্ধাঞ্জলি।
• প্ৰকৃতি আৰু লোকবিশ্বাসৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা।
• স্থানীয় দেৱ-দেৱীৰ পূজাৰ প্ৰচলন।

সমাজ ব্যৱস্থা- তুৰুঙ সমাজ পৰিয়ালভিত্তিক আৰু পৰম্পৰানিৰ্ভৰ। গাঁওবুঢ়া আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠ ব্যক্তিসকলে সামাজিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ প্ৰতি সন্মান আৰু সামাজিক ঐক্যক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়।

জীৱিকা- তুৰুঙসকলৰ মূল জীৱিকা—

• কৃষিকাৰ্য,
• ধান খেতি,
• শাক-পাচলি আৰু ফলমূল উৎপাদন,
• মাছ ধৰা,
• পশুপালন,
• বাঁহ আৰু বেতৰ হস্তশিল্প।

বৰ্তমান বহু তুৰুঙ শিক্ষিত হৈ চৰকাৰী, বেচৰকাৰী আৰু বিভিন্ন পেছাত কৰ্মৰত।

সংস্কৃতি- তুৰুঙ জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি যথেষ্ট সমৃদ্ধ। তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্যসমূহ—

• পৰম্পৰাগত টাই সাজ-পোছাক।
• লোকগীত আৰু লোকনৃত্য।
• বৌদ্ধ ধৰ্মীয় উৎসৱ।
• বিবাহ, জন্ম আৰু মৃত্যুক কেন্দ্ৰ কৰি নিজস্ব সামাজিক আচাৰ।
• চাউল, মাছ আৰু শাক-পাচলি-ভিত্তিক ঐতিহ্যবাহী খাদ্য সংস্কৃতি।

উৎসৱ- তুৰুঙ জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ—

• চাংকেন (Sangken) — টাই নৱবৰ্ষ আৰু পানী উৎসৱ।
• বুদ্ধ পূৰ্ণিমা।
• কঠিন চীৱৰ দান।
• বিভিন্ন কৃষিভিত্তিক লোকউৎসৱ।

সাজ-পোছাক আৰু অলংকাৰ- মহিলাসকলে সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত টাই বস্ত্ৰ, যেনে ‘চিন’ (লুঙীৰ দৰে পোছাক) আৰু চাদৰ পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে ধুতি, লুঙী, চোলা বা পৰম্পৰাগত টাই পোছাক ব্যৱহাৰ কৰে। উৎসৱৰ সময়ত বিভিন্ন ধৰণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰো প্ৰচলন আছে।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা- তুৰুঙ জনগোষ্ঠীৰ জনসংখ্যা বৰ্তমান অতি সীমিত। ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণেই তেওঁলোকৰ অন্যতম ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। আধুনিক শিক্ষা, নগৰায়ণ আৰু অসমীয়া ভাষাৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰৰ ফলত তেওঁলোকৰ নিজস্ব ভাষা আৰু বহু পুৰণি পৰম্পৰা বিলুপ্তিৰ সন্মুখীন হৈছে।

তথাপিও বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সংগঠন, গৱেষক আৰু সমাজনেতাৰ প্ৰচেষ্টাত তুৰুঙ ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ কাম অব্যাহত আছে।

উপসংহাৰ- তুৰুঙ জনগোষ্ঠী অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক অমূল্য সম্পদ। সংখ্যাত সৰু হ’লেও তেওঁলোকৰ ইতিহাস, টাই উৎসভিত্তিক সংস্কৃতি, বৌদ্ধ ঐতিহ্য, ভাষা আৰু সামাজিক জীৱনে অসমৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য অধিক সমৃদ্ধ কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰাটো কেৱল তুৰুঙ সমাজৰ বাবেই নহয়, সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ বাবেও সমানভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ।

  চাহ-জনগোষ্ঠী (টি-ট্রাইবস) জনগোষ্ঠীৰ

              ঐতিহাসিক পরিচয়

চাহ-জনগোষ্ঠী বা টি-ট্ৰাইবছ (Tea Tribes) অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শ্ৰমজীৱী আৰু বহুজাতিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোক কোনো একক জাতি বা জনজাতি নহয়; বৰঞ্চ ঔপনিৱেশিক যুগত ব্ৰিটিছসকলে ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ পৰা আনি বসতি স্থাপন কৰোৱা বহু আদিবাসী আৰু অনুসূচিত জনগোষ্ঠীৰ সমন্বয়ে গঢ় লৈ উঠা এক বৃহৎ সামাজিক গোট। বৰ্তমান অসমৰ অৰ্থনীতি, বিশেষকৈ চাহ উদ্যোগৰ বিকাশত এই জনগোষ্ঠীৰ অৱদান অতুলনীয়।

ঐতিহাসিক পটভূমি- ১৮২৩ চনত অসমত চাহগছৰ সন্ধান পোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে বাণিজ্যিকভাৱে চাহ খেতি আৰম্ভ কৰে। ১৮৩৯ চনত আছাম কোম্পানী (Assam Company) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে চাহ-বাগিচাৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণ ঘটে। কিন্তু স্থানীয় লোকসকলে অতি কম মজুৰিত কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ কাম কৰিবলৈ অনাগ্ৰহী হোৱাত ব্ৰিটিছসকলে ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰদেশৰ পৰা বিপুল সংখ্যক শ্ৰমিক অসমলৈ আনে।

১৮৪০-ৰ দশকৰ পৰা বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে বৰ্তমানৰ ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, ছত্তীশগড়, বিহাৰ, পশ্চিমবংগ, মধ্যপ্ৰদেশ আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আদি অঞ্চলৰ পৰা লক্ষাধিক শ্ৰমিক অসমলৈ অনা হয়। এই শ্ৰমিকসকলৰ বহুজনক দালাল বা **‘আড়কাঠি’**সকলৰ জৰিয়তে বিভিন্ন প্ৰলোভন দেখুৱাই অথবা প্ৰতাৰণাৰে নিয়োগ কৰা হৈছিল। দীঘলীয়া আৰু কষ্টকৰ যাত্ৰাপথ অতিক্ৰম কৰি তেওঁলোকে অসমত উপস্থিত হৈ চাহ-বাগিচাত স্থায়ীভাৱে বসবাস আৰম্ভ কৰে।

উৎপত্তি আৰু নৃতাত্ত্বিক পৰিচয়- চাহ-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত লোকসকল মূলতঃ মধ্য আৰু পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন আদিবাসী জনগোষ্ঠীৰ বংশধৰ। তেওঁলোকৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য—

• সাঁওতাল
• ওৰাঁও (কুৰুখ)
• মুণ্ডা
• হো
• খাড়িয়া
• গণ্ড
• কোল
• মাহালী
• ভূমিজ
• বিৰহোৰ
• কিষাণ
• লোহাৰ
• নাগেশিয়া
• চেৰো
• অন্যান্য বহু আদিবাসী আৰু অনুসূচিত সম্প্ৰদায়

বৰ্তমান অসমত এই সকলো সম্প্ৰদায়ক সামূহিকভাৱে চাহ-জনগোষ্ঠী বা টি-ট্ৰাইবছ বুলি জনা যায়।

অসমত বসতি- চাহ-জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল মূলতঃ অসমৰ চাহ-বাগিচা অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত বসবাস কৰে। বিশেষকৈ—

• ডিব্ৰুগড়
• তিনিচুকীয়া
• শিৱসাগৰ
• চৰাইদেউ
• গোলাঘাট
• যোৰহাট
• বিশ্বনাথ
• শোণিতপুৰ
• নগাঁও
• হোজাই
• ওদালগুৰি
• কোকৰাঝাৰ
• বঙাইগাঁও
• কাছাৰ
• কৰিমগঞ্জ
• হাইলাকান্দি

ইয়াৰ উপৰিও অসমৰ প্ৰায় প্ৰতিখন জিলাতেই তেওঁলোকৰ বসতি আছে।

ভাষা- চাহ-জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন ভাষাত কথা কয়। উল্লেখযোগ্য ভাষাসমূহ হ’ল—

• সাদৰি (সৰ্বাধিক প্ৰচলিত যোগাযোগৰ ভাষা)
• কুৰুখ
• মুন্ডাৰী
• সাঁওতালী
• হো
• খাড়িয়া
• হিন্দী
• অসমীয়া
• বাংলা

বৰ্তমান নতুন প্ৰজন্মৰ অধিকাংশই অসমীয়া ভাষাত সাবলীল, আৰু বহু পৰিয়ালত অসমীয়াই মুখ্য কথিত ভাষা হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে।

ধৰ্মীয় পৰিচয়- চাহ-জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিভিন্ন ধৰ্মৰ অনুসাৰী আছে। যেনে—

• সাৰণা (প্ৰকৃতি উপাসনা)
• হিন্দু ধৰ্ম
• খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম
• কিছুমান পৰিয়ালে বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু অন্যান্য ধৰ্মো পালন কৰে।

তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় জীৱন প্ৰকৃতি, পূৰ্বপুৰুষ আৰু লোকবিশ্বাসৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।

সংস্কৃতি- চাহ-জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ।

প্ৰধান উৎসৱ

• কৰম পূজা
• সোহৰাই
• সৰহুল
• ফাগুৱা (হোলী)
• টুচু
• জিতিয়া
• বান্দনা
• মাঘ পৰব

নৃত্য আৰু সংগীত- তেওঁলোকৰ লোকসংস্কৃতি অত্যন্ত সমৃদ্ধ। উল্লেখযোগ্য লোক সংস্কৃতিসমূহ—

• ঝুমুৰ নৃত্য
• কৰম নৃত্য
• ফাগুৱা গান
• সাদৰি লোকসংগীত
• মাদল আৰু ঢোলৰ বাদ্য

সামাজিক জীৱন- চাহ-জনগোষ্ঠীৰ সমাজত পৰিয়াল আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক ঐক্যৰ গুৰুত্ব অত্যন্ত অধিক। বাগিচা বা গ্ৰামভিত্তিক সামাজিক ব্যৱস্থা, জ্যেষ্ঠসকলৰ নেতৃত্ব আৰু পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি এতিয়াও বহু পৰিমাণে প্ৰচলিত।

অৰ্থনৈতিক অৱদান- অসমৰ চাহ উদ্যোগ গঢ়ি তোলা আৰু বিশ্বখ্যাত আছাম চাহৰ সুনাম প্ৰতিষ্ঠাত চাহ-জনগোষ্ঠীৰ অৱদান অনস্বীকাৰ্য।

তেওঁলোকে কেৱল চাহপাত সংগ্ৰহেই নহয়, বৰং—

• চাহ-পুলি ৰোপণ
• বাগিচাৰ পৰিচৰ্যা
• আগাছা পৰিষ্কাৰ
• চাহপাত তোলা
• কাৰখানাত প্ৰাথমিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আদি চাহ উৎপাদনৰ প্ৰতিটো স্তৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

শিক্ষা আৰু সামাজিক উন্নয়ন- স্বাধীনতাৰ পিছত চাহ-জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু সামাজিক উন্নয়নত উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি হৈছে। বৰ্তমান এই জনগোষ্ঠীৰ বহু ব্যক্তি—

• প্ৰশাসনিক বিষয়া
• চিকিৎসক
• শিক্ষক
• অধ্যাপক
• অভিযন্তা
• সাহিত্যিক
• সাংবাদিক
• শিল্পী
• ক্ৰীড়াবিদ
• জনপ্ৰতিনিধি হিচাপে সমাজত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈছে।

সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক অৱস্থান- অসমত চাহ-জনগোষ্ঠী এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভোটাৰ আৰু সামাজিক শক্তি। বিভিন্ন সংগঠনে তেওঁলোকৰ শিক্ষা, কৰ্মসংস্থান, স্বাস্থ্য, ভূমিৰ অধিকাৰ আৰু সাংবিধানিক স্বীকৃতিৰ দাবীত কাম কৰি আহিছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি এই জনগোষ্ঠীৰ বহু সম্প্ৰদায়ক অনুসূচিত জনজাতি (Scheduled Tribe – ST) মৰ্যাদা প্ৰদানৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আহিছে।

বৰ্তমান অৱস্থা- বৰ্তমান চাহ-জনগোষ্ঠী অসমৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ।

উপসংহাৰ— চাহ-জনগোষ্ঠী কেৱল অসমৰ চাহ-বাগিচাৰ শ্ৰমিক সম্প্ৰদায়েই নহয়; তেওঁলোক অসমৰ ইতিহাস, অৰ্থনীতি, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভেঁটি। ঔপনিৱেশিক শোষণৰ কঠিন ইতিহাস অতিক্ৰম কৰি তেওঁলোকে আজি নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সযতনে সংৰক্ষণ কৰি অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক সমাজত এক সন্মানজনক স্থান অধিকাৰ কৰিছে। শিক্ষা, সাংস্কৃতিক জাগৰণ আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ জৰিয়তে এই জনগোষ্ঠীয়ে অসমৰ সামগ্ৰিক প্ৰগতি আৰু উন্নয়নত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।

   জোলহা জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

জোলহা (Julaha বা Jolha) মূলতঃ এক ঐতিহ্যবাহী তাঁতী বা বয়নশিল্পী জনগোষ্ঠী। “জোলহা” শব্দটো ফাৰ্চী Julāhā শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে তাঁতী বা কাপোৰ বোৱা কাৰিগৰ। ভাৰতীয় উপমহাদেশত এই নামটো বিশেষকৈ মুছলমান তাঁতীসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে ইতিহাসত কিছুমান অঞ্চলত হিন্দু তাঁতীসকলকো জোলহা নামেৰে অভিহিত কৰা হৈছিল।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস– জোলহা জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বহু শতাব্দী পুৰণি। মধ্যযুগত ভাৰতবৰ্ষত মুছলমান শাসনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে তাঁতশিল্পৰো উল্লেখযোগ্য বিকাশ ঘটে। সেই সময়ত মধ্য এছিয়া, পাৰস্য আৰু আফগানিস্তানৰ পৰা অহা দক্ষ তাঁতীসকলে স্থানীয় তাঁতীসকলৰ সৈতে মিলি এক বিশেষ বয়নসম্প্ৰদায় গঢ়ি তোলে। সময়ৰ লগে লগে এই সম্প্ৰদায় “জোলহা” নামে পৰিচিত হয়।

ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, বাংলাৰ সুলতানী আৰু মোগল যুগত জোলহা সম্প্ৰদায়ে সূক্ষ্ম সূতীৰ কাপোৰ, মছলিন, ৰেচমী বস্ত্ৰ, জামদানি আদি উৎকৃষ্ট মানৰ কাপোৰ তৈয়াৰ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ নিৰ্মিত বস্ত্ৰ কেৱল ভাৰততেই নহয়, আৰব, পাৰস্য আৰু ইউৰোপলৈও ৰপ্তানি কৰা হৈছিল।

অসমত জোলহা জনগোষ্ঠীৰ আগমন–অসমলৈ জোলহা সম্প্ৰদায়ৰ আগমন মূলতঃ মধ্যযুগত হয়। আহোম শাসনকালত আৰু পিছলৈ ব্ৰিটিছ আমোলত বাংলাৰ বিভিন্ন অঞ্চল—বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বাংলাদেশৰ ময়মনসিংহ, চিলেট, ৰংপুৰ, পাবনা আৰু পশ্চিমবংগৰ কিছুমান ঠাইৰ পৰা বহু তাঁতী পৰিয়ালে জীৱিকাৰ সন্ধানত অসমলৈ আহি স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

তেওঁলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰি স্থানীয় তাঁতশিল্পৰ বিকাশত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়ায়। বৰ্তমান নগাঁও, মৰিগাঁও, বৰপেটা, ধুবুৰী, গোৱালপাৰা, কামৰূপ, হোজাই, কাছাৰ, কৰিমগঞ্জ আৰু হাইলাকান্দি জিলাত জোলহা জনগোষ্ঠীৰ যথেষ্ট জনবসতি আছে।

সামাজিক পৰিচয়– জোলহা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোক সুন্নী মুছলমান। তেওঁলোকৰ সামাজিক জীৱন ইছলাম ধৰ্মীয় নীতি-নিয়মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত হ’লেও স্থানীয় অসমীয়া আৰু বাংলা সংস্কৃতিৰ গভীৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টভাৱে পৰিলক্ষিত হয়। বহু পৰিয়ালে বাংলা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে, আনহাতে অসমৰ বহু অঞ্চলত অসমীয়াও দৈনন্দিন যোগাযোগৰ ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। অঞ্চলভেদে তেওঁলোকৰ ভাষা, পোছাক-পৰিচ্ছদ আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ কিছু পাৰ্থক্য দেখা যায়।

ঐতিহ্যবাহী পেছা– জোলহা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰধান ঐতিহ্যবাহী পেছাসমূহ হ’ল—

• সূতী, ৰেচম আৰু খাদী কাপোৰ বোৱা।
• লুঙী, গামোচা, শাৰী, চাদৰ আদি বিভিন্ন পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা।
• হস্তচালিত তাঁত পৰিচালনা কৰা।

বৰ্তমান বহু জোলহা পৰিয়াল কৃষিকাৰ্য, ব্যৱসায়, চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা তথা বিভিন্ন আধুনিক পেছাৰ সৈতেও জড়িত।

সংস্কৃতি–জোলহা সম্প্ৰদায়ৰ সংস্কৃতিত ইছলামীয় পৰম্পৰা আৰু আঞ্চলিক সংস্কৃতিৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় দেখা যায়।

• ঈদুল ফিতৰ, ঈদুল আজহা, মিলাদুন্নবী আদি ধৰ্মীয় উৎসৱ পালন কৰা হয়।
• বিবাহত নিকাহ, গায়ে-হলুদ, অলিমা (ৱালিমা) আদি অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।
• লোকসংগীত, জাৰী, চাৰী, মাৰফতি গীত আৰু আঞ্চলিক ইছলামীয় সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ চৰ্চা কৰা হয়।

শিক্ষা আৰু আধুনিক উন্নয়ন– স্বাধীনতাৰ পাছত জোলহা সমাজত শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। বৰ্তমান এই জনগোষ্ঠীৰ মাজৰ পৰা শিক্ষক, অধ্যাপক, চিকিৎসক, অভিযন্তা, প্ৰশাসনিক বিষয়া, আইনজীৱী, ব্যৱসায়ী আৰু ৰাজনীতিবিদ ওলাই আহিছে। বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠনে শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ, কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ আৰু আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰি আছে।

সমাজলৈ অৱদান– জোলহা জনগোষ্ঠীৰ সমাজলৈ উল্লেখযোগ্য অৱদানসমূহ হ’ল—

• ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত তাঁতশিল্প সংৰক্ষণ আৰু বিকাশ।
• গ্ৰামীণ অৰ্থনীতিত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি।
• হস্ততাঁত উদ্যোগৰ জৰিয়তে দেশীয় বস্ত্ৰ উৎপাদন বৃদ্ধি।
• অসম আৰু বাংলাৰ লোকসংস্কৃতি তথা হস্তশিল্পৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা–আধুনিক যন্ত্ৰনিৰ্ভৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত পৰম্পৰাগত তাঁতশিল্প বহু প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে। তথাপিও চৰকাৰী সহায়-সহযোগিতা, সমবায় সমিতি, হেণ্ডলুম আঁচনি আৰু আধুনিক বজাৰ ব্যৱস্থাৰ সহায়ত বহু জোলহা পৰিয়ালে নিজৰ ঐতিহ্যবাহী বয়নশিল্পক জীয়াই ৰাখিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে।

উপসংহাৰ– জোলহা জনগোষ্ঠী ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম প্ৰাচীন বয়নশিল্পী সম্প্ৰদায়। তেওঁলোকৰ ইতিহাস কেৱল এটা জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাসেই নহয়, বৰং ভাৰতীয় তাঁতশিল্প, গ্ৰামীণ অৰ্থনীতি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়। বিশেষকৈ অসম আৰু বাংলাত জোলহা সম্প্ৰদায়ৰ শ্ৰম, দক্ষতা আৰু সাংস্কৃতিক অৱদানে এই অঞ্চলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু আৰ্থিক বিকাশত আজিও উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

       বাঙালি (হিন্দু ও মুসলিম) জনগোষ্ঠীৰ

                   ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা- বঙালী (Bengali) দক্ষিণ এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ ভাষাভিত্তিক জনগোষ্ঠী। বাংলা ভাষা, সমৃদ্ধ সাহিত্য, সংস্কৃতি, সংগীত, লোকঐতিহ্য আৰু দীঘলীয়া ইতিহাসৰ আধাৰত বঙালী জাতিসত্তাৰ বিকাশ ঘটিছে। ধৰ্মীয় দিশৰ পৰা বঙালীৰ মাজত মূলতঃ হিন্দু আৰু মুছলিম লোক অধিক। ইয়াৰ উপৰিও বৌদ্ধ, খ্ৰীষ্টান আৰু আন ধৰ্মাৱলম্বী বঙালীও আছে। কিন্তু ভাষা, খাদ্যাভ্যাস, লোকসংস্কৃতি আৰু সামাজিক পৰম্পৰাৰ ক্ষেত্ৰত হিন্দু আৰু মুছলিম বঙালীৰ মাজত বহু সাদৃশ্য দেখা যায়।

উৎপত্তি আৰু জাতিগত পৰিচয়- বঙালী জাতিৰ উৎপত্তি বহুমুখী আৰু দীৰ্ঘ ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ফল। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, প্ৰাচীন বাংলাত বসবাস কৰা অষ্ট্ৰিক, দ্ৰাবিড়, তিব্বত-বাৰ্মী আৰু পিছলৈ অহা ইন্দো-আৰ্য জনগোষ্ঠীৰ দীৰ্ঘকালীন সংমিশ্ৰণৰ ফলস্বৰূপ বঙালী জাতিসত্তাৰ বিকাশ ঘটে। এই সংমিশ্ৰণ প্ৰক্ৰিয়া হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ ধৰি চলি আহিছে।

বাংলা ভাষাৰ উৎপত্তি মাগধী প্ৰাকৃত আৰু অপভ্ৰংশ ভাষাৰ পৰা। আনুমানিক অষ্টমৰ পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত বাংলা ভাষাই এক স্বতন্ত্ৰ ভাষা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

প্ৰাচীন বাংলাৰ ইতিহাস- প্ৰাচীনকালত বাংলাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ নাম আছিল—

• বঙ্গ
• গৌড়
• ৰাঢ়
• বৰেন্দ্ৰ
• সমতট
• হৰিকেল
• পুণ্ড্ৰবৰ্ধন

এই অঞ্চলসমূহ বিভিন্ন সময়ত মৌৰ্য, গুপ্ত, পাল আৰু সেন ৰাজবংশৰ শাসনৰ অধীনত আছিল।

পাল যুগ (৮ম–১২শ শতাব্দী)-

• পাল ৰাজবংশ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্যতম পৃষ্ঠপোষক আছিল।
• নালন্দা, বিক্ৰমশীলা আৰু সোমপুৰ মহাবিহাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষাকেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল।
• এই সময়ছোৱাত বাংলাৰ সংস্কৃতি, শিল্পকলা আৰু শিক্ষাৰ উল্লেখযোগ্য বিকাশ ঘটে।

সেন যুগ-

• সেন ৰাজাসকলে হিন্দু ধৰ্মৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল।
• সংস্কৃত সাহিত্য, মন্দিৰ স্থাপত্য আৰু ব্ৰাহ্মণ্য সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে।

বাংলাত ইছলামৰ আগমন- বাংলাত ইছলাম মূলতঃ তিনিটা পথেৰে প্ৰৱেশ কৰে—

• অষ্টম শতিকাৰ পৰা আৰব বণিকসকলৰ আগমনৰ জৰিয়তে।
• সুফী সাধকসকলৰ প্ৰচাৰ কাৰ্যৰ মাধ্যমে।
• তুৰ্কী আৰু আফগান মুছলিম শাসকসকলৰ জৰিয়তে।

১২০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুহাম্মদ বখতিয়াৰ খলজিয়ে বঙ্গ জয় কৰাৰ পিছত বাংলাত মুছলিম শাসনৰ সূচনা হয়। বিশেষকৈ গ্ৰামাঞ্চলত সুফী সাধকসকলৰ মানবতাবাদী শিক্ষা, সাম্যৰ বাণী আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ আদৰ্শই ইছলামৰ প্ৰসাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

বঙালী মুছলিম জনগোষ্ঠীৰ বিকাশ-বাংলাৰ অধিকাংশ মুছলিম স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজৰ পৰা বিভিন্ন সময়ত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা লোকৰ বংশধৰ। ইয়াৰ উপৰিও আৰব, পাৰস্য, তুৰ্কী, আফগান আৰু মুঘল বংশোদ্ভূত বহু পৰিয়ালেও বাংলাত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে। সময়ৰ লগে লগে এই সকলো গোট স্থানীয় ভাষা, সংস্কৃতি আৰু সমাজৰ সৈতে একাত্ম হৈ এক সমৃদ্ধ বঙালী মুছলিম সমাজ গঢ়ি তোলে।

মুছলমান শাসনকালত—

• কৃষিৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটে।
• নদীকেন্দ্ৰিক জনবসতি বৃদ্ধি পায়।
• মছজিদ, মাদ্ৰাছা আৰু খানকাহ স্থাপিত হয়।
• বাংলা ভাষাত মুছলিম সাহিত্যৰ উল্লেখযোগ্য বিকাশ ঘটে।

বাঙালী হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ বিকাশ- বাঙালী হিন্দুসকল প্ৰাচীন বঙ্গভূমিৰ ধাৰাবাহিক অধিবাসী। তেওঁলোকৰ মাজত শাক্ত, বৈষ্ণৱ আৰু শৈৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। শ্ৰীচৈতন্যদেৱে আৰম্ভ কৰা বৈষ্ণৱ আন্দোলনে বাংলাৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাসত এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰে। দুৰ্গাপূজা, কালীপূজা, সৰস্বতীপূজা, ৰথযাত্ৰা আদি উৎসৱ বাঙালী হিন্দু সমাজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ অন্যতম বাহক।

মধ্যযুগীয় বাংলা সাহিত্য- মধ্যযুগত হিন্দু আৰু মুছলিম—উভয় সম্প্ৰদায়ৰ কবি-সাহিত্যিকসকলে বাংলা ভাষা আৰু সাহিত্যক সমৃদ্ধ কৰি তোলে। এই সময়ৰ উল্লেখযোগ্য সাহিত্যধাৰাসমূহ হ’ল—

• মঙ্গলকাব্য
• বৈষ্ণৱ পদাৱলী
• পুঁথি সাহিত্য
• মুছলিম মঙ্গলকাব্য
• সুফী সাহিত্য

এই সময়ছোৱাত বাংলা ভাষাই ধৰ্মীয় বিভাজনৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি সাধাৰণ জনতাৰ ভাষা হিচাপে সুদৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।

ঔপনিৱেশিক যুগ- ১৭৫৭ চনত পলাশীৰ যুদ্ধৰ পিছত বাংলাত ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণি হয়। এই সময়ত—

• আধুনিক শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটে।
• সংবাদপত্ৰ প্ৰকাশ আৰম্ভ হয়।
• বাংলা গদ্য সাহিত্যৰ বিকাশ ঘটে।
• সমাজ সংস্কাৰ আন্দোলনৰ সূচনা হয়।

বাংলাৰ নবজাগৰণত হিন্দু আৰু মুছলিম—উভয় সম্প্ৰদায়ৰ বহু মনীষীয়ে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়ায়।

                বঙ্গভংগ আৰু দেশভাগ

১৯০৫ চনৰ বঙ্গভংগ-ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে বঙ্গভংগ কৰিছিল যদিও তীব্ৰ জনআন্দোলনৰ ফলত ১৯১১ চনত ইয়াক বাতিল কৰা হয়।

১৯৪৭ চনৰ দেশভাগ– ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত বাংলা দুটা অংশত বিভক্ত হয়—

• পশ্চিমবংগ (ভাৰত)
• পূৰ্ববংগ (পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্ব পাকিস্তান, বৰ্তমান বাংলাদেশ)

ইয়াৰ ফলত বিপুল সংখ্যক হিন্দু আৰু মুছলিম জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ ঘটে আৰু বাংলাৰ জনসংখ্যাগত তথা সামাজিক গাঁথনিত গভীৰ পৰিৱৰ্তন আহে।

ভাষা আৰু সংস্কৃতি- বাংলা বিশ্বৰ অন্যতম সমৃদ্ধ ভাষাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।

বাঙালী সংস্কৃতিৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ—

• বাংলা ভাষা
• ৰবীন্দ্ৰসংগীত
• নজৰুলগীতি
• বাউল গান
• ভাটিয়ালী
• জাৰী-চাৰী গান
• কবিগান
• পালাগান
• লোকনৃত্য
• নকশীকাঁথা
• পটচিত্ৰ

খাদ্যাভ্যাস- বাঙালিসকলৰ মুখ্য খাদ্যসমূহ—

• ভাত
• মাছ
• দাইল
• শাক-পাচলি
• মাংস
• পিঠা
• মিঠাই

হিন্দু আৰু মুছলিম—উভয় সম্প্ৰদায়ৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীত কিছু পাৰ্থক্য থাকিলেও বহু ঐতিহ্যবাহী খাদ্য উভয়ৰে মাজত সমানভাৱে জনপ্ৰিয়।

সমাজ আৰু জীৱনধাৰা- বাঙালী সমাজ মূলতঃ পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক। শিক্ষা, সাহিত্য, শিল্প, সংগীত, নাট্যচৰ্চা আৰু সংস্কৃতিচৰ্চাত বাঙালিসকলৰ সুদীৰ্ঘ ঐতিহ্য আছে। অতিথিপৰায়ণতা, উৎসৱপ্ৰিয়তা আৰু ভাষা-সংস্কৃতিৰ প্ৰতি গভীৰ অনুৰাগ বাঙালী পৰিচয়ৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য।

অসমত বাঙালী জনগোষ্ঠী-অসমলৈ বাঙালিসকলৰ আগমন বিভিন্ন সময়ত সংঘটিত হৈছে। মুখ্য পৰ্যায়সমূহ হ’ল—

• প্ৰাচীনকালৰ পৰাই বৰাক উপত্যকাত বসতি।
• ব্ৰিটিছ আমলত প্ৰশাসনিক চাকৰি, শিক্ষা আৰু ব্যৱসায়ৰ উদ্দেশ্যে আগমন।
• দেশভাগৰ পিছত পূৰ্ববংগ আৰু পূৰ্ব পাকিস্তানৰ পৰা অভিবাসন।
• বাংলাদেশ স্বাধীনতাৰ আগ-পিছৰ বিভিন্ন সময়ত সীমিত পৰিসৰত অভিবাসন।

বৰ্তমান অসমত বাঙালী হিন্দু আৰু বাঙালী মুছলিম—উভয় সম্প্ৰদায়েই বসবাস কৰে। বৰাক উপত্যকা (কাছাৰ, কৰিমগঞ্জ আৰু হাইলাকান্দি) বাংলা ভাষাভাষীসকলৰ মুখ্য আবাসভূমি যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন জিলাতো তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য উপস্থিতি আছে। শিক্ষা, সাহিত্য, প্ৰশাসন, কৃষি, ব্যৱসায়, চিকিৎসা, আইন, শিল্প আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।

উপসংহাৰ- বঙালী (হিন্দু আৰু মুছলিম) জনগোষ্ঠী এক ভাষাভিত্তিক ঐতিহাসিক জাতিসত্তা, যাৰ শিপা প্ৰাচীন বঙ্গভূমিৰ বহুজাতিক আৰু বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্যত গভীৰভাৱে প্ৰোথিত। ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য থাকিলেও বাংলা ভাষা, সাহিত্য, লোকসংস্কৃতি, শিল্প, সংগীত আৰু সামাজিক ঐতিহ্যই উভয় সম্প্ৰদায়ক এক অভিন্ন সাংস্কৃতিক বন্ধনত আবদ্ধ কৰি ৰাখিছে। ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি, শিক্ষা, সাহিত্য, বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি আৰু ৰাজনীতিত বাঙালিসকলৰ অৱদান অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু আজিও তেওঁলোক দক্ষিণ এছিয়াৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী জনগোষ্ঠী হিচাপে স্বীকৃত।

    নেপালী জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

নেপালী জনগোষ্ঠী ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাষাভিত্তিক আৰু সাংস্কৃতিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ মুখ্য মাতৃভাষা নেপালী (গোৰ্খালী বা খাছ-কুৰা), যি ইন্দো-ইউৰোপীয় ভাষা পৰিয়ালৰ ইন্দো-আৰ্য শাখাৰ অন্তৰ্গত। নেপালত নেপালিসকল সংখ্যাগৰিষ্ঠ জনগোষ্ঠী। ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতৰ ছিকিম, দাৰ্জিলিং, কালিম্পং, ডেৰাডুন, উত্তৰাখণ্ড, হিমাচল প্ৰদেশ আৰু অসমকে ধৰি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলতো নেপালী জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য বসবাস আছে।

উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস- নেপালী জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। বৰ্তমানৰ নেপাল অঞ্চলত প্ৰাচীনকালৰ পৰাই কিৰাত, নেওৱাৰ, লিচ্ছবি, মল্ল আৰু খাছ জনগোষ্ঠীৰ বসবাস আছিল। মধ্যযুগত পশ্চিম নেপালৰ খাছ জনগোষ্ঠী ধীৰে ধীৰে শক্তিশালী হৈ উঠে। খাছসকলৰ ভাষাই পৰৱৰ্তী সময়ত গোৰ্খালী বা নেপালী ভাষা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।

অষ্টাদশ শতিকাত গোৰ্খাৰ ৰজা পৃথ্বী নাৰায়ণ শাহ (১৭২৩–১৭৭৫) বিভিন্ন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য একত্ৰিত কৰি আধুনিক নেপাল ৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰে। তেওঁৰ নেতৃত্বত নেপালৰ ৰাজনৈতিক ঐক্য প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু গোৰ্খালী ভাষাই ৰাষ্ট্ৰভাষাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। তেতিয়াৰ পৰাই “নেপালী” পৰিচয়ে ক্ৰমাৎ এক জাতীয় পৰিচয়ৰ ৰূপ লাভ কৰে।

ভাৰতত নেপালিসকলৰ আগমন-

ভাৰতলৈ নেপালিসকল বিভিন্ন সময়ত আহিছে—

• ব্ৰিটিছ আমলত গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে বহু নেপালী ভাৰতলৈ আহে।
• দাৰ্জিলিং, ছিকিম, অসম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চাহ-বাগিচাত শ্ৰমিক, কৃষক আৰু পশুপালক হিচাপে বহু নেপালীয়ে বসতি স্থাপন কৰে।
• স্বাধীনতাৰ পিছতো শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উদ্দেশ্যে নেপালৰ পৰা ভাৰতলৈ অভিবাসন অব্যাহত থাকে।
• ভাৰত-নেপাল উন্মুক্ত সীমান্ত ব্যৱস্থাৰ ফলত দুয়োখন দেশৰ মাজত মানুহৰ যাতায়াত তুলনামূলকভাৱে সহজ।

অসমত নেপালী জনগোষ্ঠীৰ আগমন- অসমলৈ নেপালিসকলৰ আগমন মূলতঃ ঊনবিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত, ব্ৰিটিছ শাসনকালত আৰম্ভ হয়।

ব্ৰিটিছ চৰকাৰে—

• সেনাবাহিনীত গোৰ্খা সৈনিক নিযুক্তি দিয়ে।
• পাহাৰীয়া আৰু বনাঞ্চলত গৰু-ম’হ পালন কৰিবলৈ নেপালী পৰিয়ালসমূহক উৎসাহিত কৰে।
• দুগ্ধ উৎপাদন, কৃষিকাৰ্য আৰু পশুপালনৰ উদ্দেশ্যে বহু নেপালীক অসমত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।

নেপালী জনগোষ্ঠী– বৰ্তমান অসমৰ শোণিতপুৰ, বিশ্বনাথ, নগাঁও, মৰিগাঁও, গোলাঘাট, যোৰহাট, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, কামৰূপ, কাৰ্বি আংলং আদি জিলাত নেপালী জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য বসতি আছে।

ভাষা- নেপালী জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা নেপালী।

নেপালী ভাষাৰ বৈশিষ্ট্য—

• দেৱনাগৰী লিপিত লিখা হয়।
• ভাৰতীয় সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত অন্যতম ভাষা।
• ১৯৯২ চনত অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
• সাহিত্য, শিক্ষা, সংবাদপত্ৰ আৰু গণমাধ্যমত সমৃদ্ধ ভাষা।

অসমত বসবাস কৰা অধিকাংশ নেপালীয়ে নেপালীৰ উপৰি অসমীয়া, বাংলা, হিন্দী আৰু ইংৰাজী ভাষাও ব্যৱহাৰ কৰে।

সমাজ আৰু সংস্কৃতি- নেপালী সমাজ এক বৈচিত্ৰময় সমাজ। ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰী, গুৰুঙ, মাগাৰ, ৰাই, লিম্বু, তামাং, শ্বেৰ্পা, নেওৱাৰ আদি বহু জাতিগত গোটে মিলি নেপালী সমাজ গঢ়ি তুলিছে।

সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্য—

• লোকসংগীত আৰু লোকনৃত্যৰ সমৃদ্ধ পৰম্পৰা।
• মাদল, সাৰঙ্গী, বাঁহী আদি পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ।
• দাউৰা-সুৰুৱাল, গুনিউ-চোলী আদি পৰম্পৰাগত পোছাক।
• অতিথিপৰায়ণতা আৰু পাৰিবাৰিক ঐক্যৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব।

ধৰ্ম- নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অধিকাংশ লোক হিন্দুধৰ্মাৱলম্বী। ইয়াৰ উপৰি বৌদ্ধ, কিৰাত, খ্ৰীষ্টান আৰু অন্যান্য ধৰ্মৰ অনুসাৰীয়ো আছে।

প্ৰধান উৎসৱসমূহ—

• দশাইন (দশেৰা)
• তিহাৰ (দীপাৱলী)
• মাঘে সংক্ৰান্তি
• বুদ্ধ পূৰ্ণিমা
• হোলী
• জনৈ পূৰ্ণিমা

অৰ্থনৈতিক জীৱন- অসমত নেপালী জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য জীৱিকা—

• কৃষিকাৰ্য
• দুগ্ধ খামাৰ
• গৰু-ম’হ পালন
• শাক-পাচলি খেতি
• চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত চাকৰি
• ব্যৱসায়-বাণিজ্য
• সেনাবাহিনী আৰু অৰ্ধসামৰিক বাহিনীত কৰ্মসংস্থান

বিশেষকৈ দুগ্ধ উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অৱদান ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য।

শিক্ষা আৰু সাহিত্য- নেপালী ভাষাত সমৃদ্ধ সাহিত্যধাৰা গঢ়ি উঠিছে। কবিতা, উপন্যাস, নাটক, চুটিগল্প আৰু প্ৰবন্ধৰ ক্ষেত্ৰত নেপালী সাহিত্য বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। ভাৰতত নেপালী ভাষাৰ বিকাশত দাৰ্জিলিং, ছিক্কিম আৰু অসমে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নেপালী ভাষাত বহু বিদ্যালয়, সাহিত্য সংগঠন আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠান গঢ়ি উঠিছে।

অসমীয়া সমাজলৈ অৱদান-অসমৰ উন্নয়নত নেপালী জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছে। তাৰে ভিতৰত—

• দুগ্ধ উদ্যোগৰ বিকাশ
• কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধি
• পশুপালনৰ আধুনিক পদ্ধতিৰ প্ৰসাৰ
• সেনাবাহিনী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা
• শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশ
• অসমৰ বহুজাতিক আৰু বহুসাংস্কৃতিক সমাজক সমৃদ্ধ কৰা

বৰ্তমান অৱস্থা- বৰ্তমান নেপালী জনগোষ্ঠী ভাৰতৰ স্বীকৃত ভাষাভিত্তিক সম্প্ৰদায়সমূহৰ অন্যতম। অসমকে ধৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত শিক্ষা, প্ৰশাসন, কৃষি, ব্যৱসায়, সামৰিক বাহিনী, ক্ৰীড়া, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আছে। নিজস্ব ভাষা আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে স্থানীয় সমাজৰ সৈতে সু-সম্পৰ্ক বজাই ৰাখি তেওঁলোকে বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সমৃদ্ধ কৰি আহিছে।

উপসংহাৰ- নেপালী জনগোষ্ঠী এক প্ৰাচীন, পৰিশ্ৰমী আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে সমৃদ্ধ জনগোষ্ঠী। নেপালৰ ইতিহাসৰ সৈতে তেওঁলোকৰ গভীৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও ভাৰতৰ, বিশেষকৈ অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশতো তেওঁলোকৰ অৱদান অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাষা, সাহিত্য, কৃষি, পশুপালন, সামৰিক সেৱা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ জৰিয়তে নেপালী জনগোষ্ঠীয়ে উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ বহুত্ববাদী সমাজত এক সন্মানজনক স্থান অধিকাৰ কৰি আছে।

মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

মাৰোৱাৰী (Marwari) ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু প্ৰভাৱশালী ব্যৱসায়ী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ আদি নিবাস বৰ্তমানৰ ৰাজস্থান ৰাজ্যৰ মাৰোৱাৰ (Marwar) অঞ্চল। “মাৰোৱাৰী” শব্দটোৰ উৎপত্তি মাৰোৱাৰ অঞ্চলৰ নামৰ পৰাই হৈছে। মূলতঃ ব্যৱসায়-বাণিজ্য, অৰ্থনীতি, উদ্যোগ, বেংকিং, দান-ধৰ্ম আৰু শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত এই জনগোষ্ঠীয়ে ভাৰতবৰ্ষত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। বৰ্তমান তেওঁলোকে ভাৰতৰ প্ৰায় সকলো ৰাজ্যতে বসবাস কৰে। বিশেষকৈ অসম, পশ্চিমবংগ, বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, দিল্লী, মহাৰাষ্ট্ৰ, গুজৰাট আদি ৰাজ্যৰ উপৰি বিদেশৰ বিভিন্ন দেশতো মাৰোৱাৰীসকলৰ উল্লেখযোগ্য উপস্থিতি আছে।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস– মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস প্ৰায় এক হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ৰাজস্থানৰ মৰুভূমি অঞ্চলত বাস কৰিছিল। অনুৰ্বৰ মাটি আৰু সীমিত কৃষি উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে সৰুৰে পৰাই ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত হৈছিল।

মধ্যযুগত ৰাজস্থান উত্তৰ-পশ্চিম ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক পথ আছিল। সেই সময়ত মাৰোৱাৰী ব্যৱসায়ীসকলে উটৰ কাফিলাৰে দূৰ-দূৰণিলৈ বিভিন্ন সামগ্ৰী কঢ়িয়াই নিয়া আৰু ব্যৱসায় পৰিচালনা কৰিছিল। মোগল যুগত তেওঁলোকে সম্ৰাটসকলৰ অৰ্থনৈতিক সহযোগী, মহাজন আৰু ৰাজকোষৰ ঋণদাতা হিচাপে বিশেষ খ্যাতি লাভ কৰে।

পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰিটিছ শাসনকালত ৰে’লপথ নিৰ্মাণ, নতুন বজাৰৰ বিকাশ আৰু উদ্যোগ-বাণিজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত বহু মাৰোৱাৰী পৰিয়ালে ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে।

অসমলৈ মাৰোৱাৰীসকলৰ আগমন– অসমলৈ মাৰোৱাৰীসকলৰ আগমন মূলতঃ ঊনবিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছ শাসনকালত ঘটে। ব্ৰিটিছসকলে অসমত চাহ উদ্যোগ, কাঠ, তেল আৰু অন্যান্য বাণিজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে ব্যৱসায়িক সম্ভাৱনাৰ সন্ধানত বহু মাৰোৱাৰী পৰিয়াল ৰাজস্থানৰ পৰা অসমলৈ আহে।

প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁলোকে গুৱাহাটী, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, যোৰহাট, তেজপুৰ, নগাঁও, বৰপেটা, ধুবুৰী আৰু শিলচৰ আদি চহৰত ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। পাছলৈ পাইকাৰী আৰু খুচুৰা ব্যৱসায়, চাহ ব্যৱসায়, শস্য, কাপোৰ, ঔষধ, হাৰ্ডৱেৰ, পৰিবহণ আৰু উদ্যোগ প্ৰতিষ্ঠানৰ বিকাশত তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।

সামাজিক পৰিচয়–মাৰোৱাৰী সমাজ মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী। তেওঁলোকৰ মাজত বৈষ্ণৱ, শৈৱ আৰু জৈন—এই তিনিওটা ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ অনুসাৰী আছে।

উল্লেখযোগ্য উপগোষ্ঠীসমূহ হ’ল—

• আগৰৱাল
• ওছৱাল
• মাহেশ্বৰী
• খাণ্ডেলৱাল
• পোদ্দাৰ
• গোয়েঙ্কা
• বিড়লা
• বাজোৰিয়া
• ঝুনঝুনৱালা
• সিংহানিয়া
• ডালমিয়া
• ছাৰাওগী (বিশেষকৈ জৈন সম্প্ৰদায়)

ভাষা– মাৰোৱাৰীসকলৰ মাতৃভাষা মাৰোৱাৰী, যি ৰাজস্থানি ভাষা-গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। কিন্তু ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত বসবাস কৰাৰ ফলত তেওঁলোকে স্থানীয় ভাষাসমূহো সাবলীলভাৱে ক’ব পাৰে। অসমত বসবাস কৰা মাৰোৱাৰীসকল সাধাৰণতে অসমীয়া, বাংলা, হিন্দী আৰু ইংৰাজী ভাষাতো দক্ষ।

অৰ্থনৈতিক অৱদান–ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠীৰ অৱদান অতিশয় গুৰুত্বপূৰ্ণ। তেওঁলোক বিশেষকৈ তলৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ সৈতে জড়িত—

• পাইকাৰী আৰু খুচুৰা ব্যৱসায়
• চাহ ব্যৱসায়
• বস্ত্ৰ ব্যৱসায়
• বেংকিং আৰু ঋণ ব্যৱস্থা
• পৰিবহণ
• ৰিয়েল ইষ্টেট
• উৎপাদন উদ্যোগ
• ৰপ্তানি-আমদানি
• ক্ষুদ্ৰ, মজলীয়া আৰু বৃহৎ উদ্যোগ

ভাৰতৰ বহু বিখ্যাত উদ্যোগ গোষ্ঠীৰ প্ৰতিষ্ঠাতা মাৰোৱাৰী পৰিয়ালৰ সদস্য। যেনে—

• বিড়লা গোট
• বাজাজ গোট
• ডালমিয়া গোট
• সিংহানিয়া (জে. কে. গোট)
• গোয়েঙ্কা গোট
• পোদ্দাৰ পৰিয়াল

শিক্ষা আৰু সমাজসেৱা–মাৰোৱাৰী সমাজ দানশীলতাৰ বাবে সুপৰিচিত। তেওঁলোকে ভাৰতৰ বিভিন্ন স্থানত—

• বিদ্যালয়
• মহাবিদ্যালয়
• চিকিৎসালয়
• ধৰ্মশালা
• ছাত্ৰাবাস
• গ্ৰন্থাগাৰ
• মন্দিৰ
• সমাজকল্যাণমূলক প্ৰতিষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

অসমতো বহু মাৰোৱাৰী পৰিয়ালে শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, দুৰ্যোগকালীন সাহায্য আৰু সমাজ উন্নয়নমূলক কাৰ্যসূচীত দীৰ্ঘদিন ধৰি উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।

সংস্কৃতি– মাৰোৱাৰী সংস্কৃতি অতি সমৃদ্ধ আৰু ঐতিহ্যবাহী।

প্ৰধান উৎসৱ

• দীপাৱলী
• হোলী
• তীজ
• গণগৌৰ
• জন্মাষ্টমী
• নৱৰাত্ৰি
• মহাবীৰ জয়ন্তী (জৈন সম্প্ৰদায়ৰ মাজত)

খাদ্য-সংস্কৃতি

• দাল-বাটি-চুৰমা
• গাট্টে কি সবজি
• কচৌৰী
• ফাফড়া
• ঘেওৱাৰ
• বিভিন্ন ধৰণৰ মিঠাই

পাৰিবাৰিক ব্যৱস্থা–মাৰোৱাৰী সমাজত ঐতিহ্যগতভাৱে যৌথ পৰিয়াল ব্যৱস্থা প্ৰচলিত। পৰিয়ালৰ জ্যেষ্ঠ সদস্যসকলক সন্মান কৰা, ব্যৱসায়ত পাৰিবাৰিক অংশীদাৰিত্ব বজাই ৰখা আৰু সঞ্চয়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাটো তেওঁলোকৰ সামাজিক জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য।

বৰ্তমানৰ অৱস্থা– বৰ্তমান মাৰোৱাৰীসকল ভাৰতৰ অন্যতম সফল ব্যৱসায়ী সম্প্ৰদায় হিচাপে পৰিচিত। অসমকে ধৰি সমগ্ৰ ভাৰততে তেওঁলোকে উদ্যোগ, ব্যৱসায়, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু সমাজকল্যাণমূলক কাৰ্যকলাপত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে তথ্য-প্ৰযুক্তি, পেছাদাৰী সেৱা, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য, ষ্টাৰ্টআপ আৰু উচ্চশিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো সাফল্য অৰ্জন কৰিছে।

উপসংহাৰ– মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ৰাজস্থানৰ মৰু অঞ্চলৰ পৰা উত্থান ঘটি কঠোৰ পৰিশ্ৰম, সততা, ব্যৱসায়িক দক্ষতা আৰু দানশীলতাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে সমগ্ৰ ভাৰতত এক সুকীয়া পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। অসমতো তেওঁলোকৰ অৱদান কেৱল ব্যৱসায়-বাণিজ্যতে সীমাবদ্ধ নহয়; শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, সমাজসেৱা আৰু স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ বিকাশতো তেওঁলোকে উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। সেইবাবেই মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠীক ভাৰতৰ উন্নয়ন আৰু বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

বিহাৰী জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

বিহাৰী বুলি মূলত ভাৰতৰ বিহাৰ ৰাজ্যৰ অধিবাসীসকলক বুজায়। কিন্তু বিহাৰী কোনো একক জাতি বা জনজাতি নহয়; ই এক আঞ্চলিক-সাংস্কৃতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম, ভাষা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ লোক। বিহাৰ ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন সভ্যতাৰ কেন্দ্ৰ, আৰু ইয়াৰ ইতিহাস প্ৰায় তিনি হাজাৰ বছৰৰো অধিক পুৰণি।

প্ৰাচীন ইতিহাস- প্ৰাচীন ভাৰতত বিহাৰ অঞ্চল মগধ নামে পৰিচিত আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত মগধ ভাৰতৰ অন্যতম শক্তিশালী মহাজনপদ আছিল। পাছলৈ মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য (চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য, সম্ৰাট অশোক) আৰু গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ উত্থান এই অঞ্চলৰ পৰাই হৈছিল। সেয়েহে বিহাৰক ভাৰতীয় সভ্যতা, ৰাজনীতি আৰু সংস্কৃতিৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

বিশ্ববিখ্যাত নালন্দা মহাবিহাৰ আৰু বিক্ৰমশীলা বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰাচীন বিহাৰতেই প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছিল। এই শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰাচীন উচ্চশিক্ষা কেন্দ্ৰ আছিল, য’ত ভাৰতৰ উপৰি এছিয়াৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষাৰ্থীয়ে অধ্যয়ন কৰিবলৈ আহিছিল।

ধৰ্মীয় গুৰুত্ব- বিহাৰ হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মৰ ইতিহাসত এক বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে।

• বৌদ্ধধৰ্ম: গৌতম বুদ্ধই বিহাৰৰ বোধগয়াত বোধিলাভ কৰিছিল।
• জৈনধৰ্ম: ২৪তম তীৰ্থংকৰ মহাবীৰৰ জন্ম বিহাৰৰ বৈশালী অঞ্চলত হৈছিল।
• হিন্দুধৰ্ম: গয়া, ৰাজগীৰ, সীতামঢ়ি আদি স্থান হিন্দুসকলৰ পবিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ।

মধ্যযুগ- মধ্যযুগত বিহাৰ পাল আৰু সেন বংশৰ শাসনৰ অন্তত দিল্লী চুলতানী আৰু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। এই সময়ছোৱাত ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ ঘটে আৰু বহু মুছলমান সম্প্ৰদায় বিহাৰত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰে। ফলত বিহাৰত হিন্দু আৰু মুছলমান—উভয় সম্প্ৰদায়ৰ এক সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য গঢ় লৈ উঠে।

ঔপনিৱেশিক যুগ- ১৭৬৪ চনৰ বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ পাছত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে বিহাৰৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত কৃষকৰ ওপৰত অত্যাচাৰ, নীলখেতি আৰু জমিদাৰী প্ৰথাৰ ফলত বহু লোক অৰ্থনৈতিক সংকটত পৰে।

ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে বিপুল সংখ্যক বিহাৰী শ্ৰমিকক অসমৰ চাহ বাগিচা, কলকাতাৰ শিল্পাঞ্চল, উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰত, আন্দামান আৰু মৰিচাছ, ফিজি, গায়ানা, ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো, ছুৰিনাম আদি দেশলৈ চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক (Indentured Labourer) হিচাপে প্ৰেৰণ কৰে। ইয়াৰ ফলত পৃথিৱীৰ বহু দেশত বিহাৰী বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠীৰ বসতি গঢ়ি উঠে।

স্বাধীনতা আন্দোলনত অৱদান- ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত বিহাৰৰ অৱদান অত্যন্ত উল্লেখযোগ্য।

• ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ, ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী ৰাষ্ট্ৰপতি, বিহাৰৰ সন্তান।
• জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আৰু গণতান্ত্ৰিক আন্দোলনৰ অন্যতম নেতা আছিল।
• ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত বিহাৰৰ জনসাধাৰণে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।

ভাষা- বিহাৰী জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য ভাষাসমূহ হ’ল—

• ভোজপুৰী
• মৈথিলী
• মাগহী
• অংগিকা
• বজ্জিকা
• হিন্দী (ৰাজ্যৰ চৰকাৰী ভাষা)

মৈথিলী ভাষা ভাৰতীয় সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত স্বীকৃত ভাষা।

ধৰ্ম- বিহাৰৰ লোকসকলৰ মাজত মূলতঃ তলত উল্লেখ কৰা ধৰ্মসমূহৰ অনুসাৰী দেখা যায়—

• হিন্দুধৰ্ম
• ইছলাম
• জৈনধৰ্ম
• বৌদ্ধধৰ্ম
• শিখধৰ্ম
• খ্ৰীষ্টধৰ্ম

সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱন- বিহাৰী সমাজত পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক জীৱনধাৰাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। লোকসংগীত, লোকনৃত্য, উৎসৱ আৰু বিভিন্ন সামাজিক আচার-অনুষ্ঠানে এই সংস্কৃতিক অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।

প্ৰধান উৎসৱসমূহ—

• ছঠ পূজা
• হোলী
• দীপাৱলী
• ঈদ
• দুৰ্গাপূজা
• সৰস্বতী পূজা
• মহাবীৰ জয়ন্তী

লোকসংগীতৰ ভিতৰত ভোজপুৰী লোকগীত, বিৰহা, কজৰী, সোহৰ আৰু চৈতা বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।

অৰ্থনীতি- ঐতিহ্যগতভাৱে বিহাৰ এখন কৃষিনিৰ্ভৰ ৰাজ্য। ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজ শস্যসমূহ হ’ল—

• ধান
• ঘেঁহু
• মাকৈ
• আখ
• দাইল
• সৰিয়হ
• লিচু
• কল
• আম

অৰ্থনৈতিক কাৰণত বহু বিহাৰী কৰ্মসংস্থাপনৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্য আৰু বিদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে।

অসমত বিহাৰী জনগোষ্ঠী- ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰাই বিপুল সংখ্যক বিহাৰী শ্ৰমিক, ব্যৱসায়ী, ৰে’ল কৰ্মচাৰী, চৰকাৰী বিষয়া-কৰ্মচাৰী আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগীয়ে অসমত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। বৰ্তমান তেওঁলোক গুৱাহাটী, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট, নগাঁও, ধুবুৰী, বৰপেটা, কাছাৰ আদি জিলাত বসবাস কৰি আছে।

অসমৰ অৰ্থনীতি, ৰে’লপথ, নিৰ্মাণ খণ্ড, ব্যৱসায়-বাণিজ্য, পৰিবহণ, কৃষি আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগৰ বিকাশত বিহাৰী জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছে। বহু বিহাৰী পৰিয়ালে দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমত বসবাস কৰাৰ ফলত তেওঁলোক স্থানীয় সমাজ-সংস্কৃতিৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ পৰিছে আৰু অসমীয়া, বাংলা, হিন্দী আদি একাধিক ভাষাত দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে।

বৰ্তমান অৱস্থা- বৰ্তমান বিহাৰী জনগোষ্ঠী ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে বিশ্বৰ বহু দেশত বিস্তৃত। শিক্ষা, প্ৰশাসন, সাহিত্য, ৰাজনীতি, বিজ্ঞান, ব্যৱসায়, উদ্যোগ, ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতি আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছে। বিহাৰৰ ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য ভাৰতীয় সভ্যতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ হিচাপে আজিও সমাদৃত।

উপসংহাৰ- বিহাৰী জনগোষ্ঠী কোনো একক জাতিগত সম্প্ৰদায় নহয়; বৰঞ্চ বহু ভাষা, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ সমন্বয়ে গঢ়ি উঠা এক সমৃদ্ধ আঞ্চলিক জনগোষ্ঠী। প্ৰাচীন মগধৰ গৌৰৱময় ঐতিহ্য, বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মৰ বিকাশ, স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অৱদান আৰু ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁলোকৰ কৰ্মনিষ্ঠ উপস্থিতিয়ে বিহাৰী জনগোষ্ঠীক ভাৰতীয় ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

পাঞ্জাবী জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

ভূমিকা-পাঞ্জাবী জনগোষ্ঠী (Punjabi People) ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম প্ৰাচীন, সমৃদ্ধ আৰু ঐতিহ্যবাহী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ মূল বাসভূমি হৈছে পাঞ্জাব অঞ্চল, যি ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ পাঞ্জাব, হাৰিয়ানা, হিমাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ আৰু পাকিস্তানৰ পাঞ্জাব প্ৰদেশজুৰি বিস্তৃত। “পাঞ্জাব” শব্দটো ফাৰ্ছী ভাষাৰ “পাঞ্জ” (পাঁচ) আৰু “আব” (পানী) শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ “পাঁচ নদীৰ দেশ”। এই পাঁচখন নদী হ’ল—ঝিলম, চেনাব, ৰাভি, বিয়াস আৰু শতদ্ৰু।

উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস- পাঞ্জাব অঞ্চল মানৱ সভ্যতাৰ অন্যতম প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। সিন্ধু সভ্যতাৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ২৬০০–১৯০০) অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ হৰপ্পা এই অঞ্চলতে অৱস্থিত আছিল। পাছত বৈদিক যুগত এই অঞ্চল আৰ্য সভ্যতাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়।

ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত পাঞ্জাবলৈ বহু বিদেশী শক্তিৰ আগমন ঘটে। পাৰস্য সম্ৰাট দাৰিয়ুস, আলেকজেণ্ডাৰ দ্য গ্ৰেট, শক, কুষাণ, হুণ, গজনভী, ঘুৰী, দিল্লী ছলতানত আৰু মোগলসকলৰ শাসনে এই অঞ্চলৰ ইতিহাসত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। ফলস্বৰূপে পাঞ্জাবী জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি আৰু সামাজিক জীৱনত বহুমাত্ৰিক বৈশিষ্ট্যৰ বিকাশ ঘটে।

জাতিগত পৰিচয়- পাঞ্জাবীসকল কোনো একক জাতিগত গোট নহয়; বৰঞ্চ দীৰ্ঘকাল ধৰি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সংমিশ্ৰণত গঢ়ি উঠা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ মাজত ইণ্ডো-আৰ্য, দ্ৰাবিড়, শক, কুষাণ, পাৰস্যীয়, মধ্য এছীয় আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়।

বৰ্তমান পাঞ্জাবীসকলৰ মাজত মুখ্যতঃ তিনিটা ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় আছে—

• শিখ
• হিন্দু
• মুছলমান

ভাৰতৰ পাঞ্জাবত অধিকাংশ লোক শিখ ধৰ্মাৱলম্বী, আনহাতে পাকিস্তানৰ পাঞ্জাবত অধিকাংশ লোক মুছলমান।

ভাষা- পাঞ্জাবীসকলৰ মাতৃভাষা পাঞ্জাবী। ই ইণ্ডো-ইউৰোপীয় ভাষা পৰিয়ালৰ ইণ্ডো-আৰ্য শাখাৰ অন্তৰ্গত।

পাঞ্জাবী ভাষা মূলতঃ দুটা লিপিত লিখা হয়—

• গুৰুমুখী লিপি (ভাৰতত ব্যৱহৃত)
• শাহমুখী লিপি (পাকিস্তানত ব্যৱহৃত)

পাঞ্জাবী ভাষা সাহিত্য, লোকসংগীত আৰু ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ বাবে বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ।

শিখ ধৰ্ম আৰু পাঞ্জাব- পঞ্চদশ শতিকাত গুৰু নানক দেৱ (১৪৬৯–১৫৩৯) শিখ ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰে। পৰৱৰ্তী নজন গুৰুৱে এই ধৰ্মক সুসংগঠিত কৰে। দশম গুৰু গুৰু গোবিন্দ সিঙে ১৬৯৯ চনত খালসা পন্থ প্ৰতিষ্ঠা কৰি শিখ পৰিচয় অধিক সুদৃঢ় কৰে।

শিখ ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থলী হৈছে অমৃতসৰৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ (হৰমন্দিৰ সাহিব)।

           মহাৰাজা ৰণজিৎ সিং আৰু শিখ সাম্ৰাজ্য

ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহাৰাজা ৰণজিৎ সিং (১৭৮০–১৮৩৯) বিভিন্ন শিখ মিছল একত্ৰিত কৰি শক্তিশালী শিখ সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁৰ ৰাজধানী আছিল লাহোৰ। তেওঁৰ শাসনকালত পাঞ্জাব ৰাজনৈতিক, সামৰিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি শক্তিশালী হৈ উঠে।

ব্ৰিটিছ শাসন- ১৮৪৯ চনত দ্বিতীয় এংলো-শিখ যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছসকলে পাঞ্জাব দখল কৰে। ইয়াৰ পাছত পাঞ্জাব ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদেশত পৰিণত হয়। কৃষি, ৰে’লপথ, খাল নিৰ্মাণ আৰু সেনাবাহিনীত পাঞ্জাবীসকলৰ ব্যাপক অংশগ্ৰহণ এই সময়ত বৃদ্ধি পায়।

১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজন- ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত পাঞ্জাব আটাইতকৈ ক্ষতিগ্ৰস্ত অঞ্চলসমূহৰ অন্যতম আছিল। অঞ্চলটো ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত বিভক্ত হয়। ইয়াৰ ফলত ব্যাপক সাম্প্ৰদায়িক দাঙ্গা, গণহত্যা আৰু কোটি কোটি মানুহ উদ্বাস্তু হৈ পৰে। অসংখ্য শিখ আৰু হিন্দুৱে পূব পাঞ্জাব (ভাৰত)লৈ আৰু মুছলমানসকলে পশ্চিম পাঞ্জাব (পাকিস্তান)লৈ স্থানান্তৰিত হয়।

অৰ্থনীতি- পাঞ্জাব দীৰ্ঘদিন ধৰি কৃষিপ্ৰধান অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত। মুখ্য কৃষিজ উৎপাদনসমূহ হ’ল—

• ঘেঁহু
• ধান
• সৰিয়হ
• কপাহ
• আখ

ভাৰতৰ সেউজ বিপ্লৱ (Green Revolution)-ত পাঞ্জাবৰ অৱদান অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। বৰ্তমান কৃষিৰ লগতে উদ্যোগ, ব্যৱসায়, শিক্ষা আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডতো পাঞ্জাবীসকলৰ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা আছে।

সংস্কৃতি- পাঞ্জাবী সংস্কৃতি সজীৱ, বৰ্ণাঢ্য আৰু সমৃদ্ধ।

প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহঃ

• ভাংৰা আৰু গিদ্ধা নৃত্য
• লোকসংগীত
• পাগুৰি পৰিধানৰ ঐতিহ্য
• পাঞ্জাবী পোছাক (চালোৱাৰ-কামিজ, কুৰ্তা-পায়জামা)
• লংগৰ প্ৰথা
• বৈশাখী উৎসৱ
• লোহৰি উৎসৱ
• গুৰপুৰব

পাঞ্জাবী খাদ্যৰ ভিতৰত ৰুটি, মক্কি দি ৰোটি, সৰসোঁ দা সাগ, লাচ্ছী, দাইল আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ মাংসৰ ব্যঞ্জন বিশ্বজুৰি জনপ্ৰিয়।

সাহিত্য- পাঞ্জাবী সাহিত্য অত্যন্ত সমৃদ্ধ। উল্লেখযোগ্য কবি আৰু সাহিত্যিকসকল হ’ল—

• বাবা ফৰিদ
• গুৰু নানক
• ওয়াৰিছ শ্বাহ
• ভাই বীৰ সিং
• অমৃতা প্ৰীতম
• শিৱ কুমাৰ বটালভি

তেওঁলোকৰ সাহিত্যকৰ্মত প্ৰেম, আধ্যাত্মিকতা, মানৱতা আৰু সমাজ জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ সুন্দৰভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে।

বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ- বৰ্তমান ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ উপৰিও যুক্তৰাজ্য, কানাডা, যুক্তৰাষ্ট্ৰ, অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড, ইটালী, সংযুক্ত আৰব আমিৰাত আৰু মালয়েছিয়াকে ধৰি বিশ্বৰ বহু দেশত পাঞ্জাবী জনগোষ্ঠীৰ বসবাস আছে। তেওঁলোকে ব্যৱসায়, কৃষি, শিক্ষা, চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, ৰাজনীতি আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।

উপসংহাৰ- পাঞ্জাবী জনগোষ্ঠী ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু অৰ্থনীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। হাজাৰ বছৰৰ ইতিহাস, বহুমাত্ৰিক সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, শিখ ধৰ্মৰ বিকাশ, কৃষিক্ষেত্ৰত অসামান্য অৱদান আৰু বিশ্বজুৰি বিস্তৃত প্ৰবাসী সমাজে পাঞ্জাবীসকলক এক স্বতন্ত্ৰ আৰু সমৃদ্ধ জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভাষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু সামাজিক মূল্যবোধে আজিও দক্ষিণ এছিয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক সমৃদ্ধ কৰি আহিছে।

আদিবাসী (টি-ট্ৰাইবছ/চাহ-জনগোষ্ঠী) সম্প্ৰদায়ৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

অসমৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায় বুলিলে সাধাৰণতে সেইসকল জনগোষ্ঠীক বুজায়, যিসকলৰ পূৰ্বপুৰুষক ঔপনিৱেশিক ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ পৰা অসমৰ চাহ-বাগিচাত শ্ৰমিক হিচাপে লৈ আহিছিল। বৰ্তমান তেওঁলোকক সামূহিকভাৱে চাহ-জনগোষ্ঠী (Tea Tribes) অথবা আদিবাসী সম্প্ৰদায় বুলি কোৱা হয়। এই সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত ৩০-তকৈ অধিক জনগোষ্ঠী আছে। যদিও তেওঁলোকৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্ম বেলেগ বেলেগ, তথাপি দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমত বসবাস কৰাৰ ফলত তেওঁলোকে এক স্বকীয় সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।

ঐতিহাসিক পটভূমি- ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পাছত ব্ৰিটিছসকলে অসমত শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৮৩০-ৰ দশকৰ পৰা অসমত চাহ উদ্যোগৰ বিকাশ আৰম্ভ হোৱাত বিপুল সংখ্যক শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়। স্থানীয় লোকসকলে চাহ-বাগিচাত কাম কৰিবলৈ অনিচ্ছুক হোৱাত ব্ৰিটিছসকলে বৰ্তমানৰ ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, ছত্তীশগড়, পশ্চিমবংগ, বিহাৰ, মধ্যপ্ৰদেশ আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আদি অঞ্চলৰ পৰা শ্ৰমিক সংগ্ৰহ কৰি অসমলৈ আনে। দীঘলীয়া আৰু কষ্টকৰ যাত্ৰাপথ, অস্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশ আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ ফলত বহু শ্ৰমিকৰ মৃত্যু হয়। যিসকল জীয়াই থাকে, তেওঁলোকে স্থায়ীভাৱে অসমত বসতি স্থাপন কৰে। তেওঁলোকৰ উত্তৰসূৰীসকলেই আজিৰ আদিবাসী বা চাহ-জনগোষ্ঠী।

আদিবাসী (টি-ট্ৰাইবছ/চাহ-জনগোষ্ঠী) সম্প্ৰদায়ৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়

অসমৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায় বুলি সাধাৰণতে সেইসকল জনগোষ্ঠীক বুজায়, যিসকলৰ পূৰ্বপুৰুষক ঔপনিৱেশিক ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ঊনবিংশ শতিকাৰ পৰা বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমভাগলৈকে ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ পৰা অসমৰ চাহ-বাগিচালৈ শ্ৰমিক হিচাপে আনি বসতি স্থাপন কৰাইছিল। বৰ্তমান এই সম্প্ৰদায়ক সামূহিকভাৱে চাহ-জনগোষ্ঠী (Tea Tribes) বা আদিবাসী সম্প্ৰদায় বুলি জনা যায়। এই বৃহৎ সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত ৩০টাতকৈও অধিক জনগোষ্ঠী আছে। ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্ম পৃথক হ’লেও, দীৰ্ঘদিন অসমত বসবাস কৰাৰ ফলত তেওঁলোকে এক স্বকীয় সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।

ঐতিহাসিক পটভূমি

১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পিছত ব্ৰিটিছে অসমত শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৮৩০-ৰ দশকৰ পৰা অসমত চাহ-শিল্পৰ দ্ৰুত বিকাশ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে বিপুল সংখ্যক শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়। স্থানীয় লোকসকলে চাহ-বাগিচাত কাম কৰিবলৈ অনিচ্ছুক হোৱাত ব্ৰিটিছসকলে বৰ্তমানৰ ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, ছত্তীশগড়, পশ্চিমবংগ, বিহাৰ, মধ্যপ্ৰদেশ আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আদি অঞ্চলৰ পৰা শ্ৰমিক সংগ্ৰহ কৰি অসমলৈ আনে। দীঘলীয়া আৰু কষ্টকৰ যাত্ৰা, অস্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশ আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ ফলত বহু শ্ৰমিকৰ মৃত্যু ঘটে। যিসকল জীয়াই থাকে, তেওঁলোক অসমতে স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলেই বৰ্তমানৰ আদিবাসী বা চাহ-জনগোষ্ঠী।

           আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰধান জনগোষ্ঠীসমূহ

১. চাঁওতাল (Santal)– চাঁওতালসকল ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ আদিবাসী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ আদি নিবাস বৰ্তমানৰ ঝাৰখণ্ড, পশ্চিমবংগ, বিহাৰ আৰু ওড়িশা। চাঁওতালী ভাষা অষ্ট্ৰো-এছীয় ভাষা-পৰিয়ালভুক্ত। তেওঁলোক মূলতঃ প্ৰকৃতিপূজক, যদিও বৰ্তমান বহুতে হিন্দু বা খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম পালন কৰে। বাহা, ছোহৰাই আৰু কৰম তেওঁলোকৰ মুখ্য উৎসৱ। ১৮৫৫–৫৬ চনৰ চাঁওতাল বিদ্ৰোহ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসত এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।

২. ওৰাঁও বা কুৰুখ (Oraon/Kurukh)–ওৰাঁওসকলৰ আদি নিবাস ছোটনাগপুৰ মালভূমি। তেওঁলোকৰ ভাষা দ্ৰাবিড় ভাষা-পৰিয়ালভুক্ত। কৃষিকাৰ্য আৰু বনজীৱনৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ঐতিহ্য ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। কৰম, ছৰহুল আৰু নবাখানি তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। অসমত তেওঁলোকে শিক্ষা আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে।

৩. মুণ্ডা (Munda)–মুণ্ডাসকল অষ্ট্ৰো-এছীয় ভাষাভাষী জনগোষ্ঠী। ঝাৰখণ্ড তেওঁলোকৰ ঐতিহাসিক আবাসভূমি। তেওঁলোক প্ৰকৃতিপূজক আৰু ‘ছিং বোঁগা’ক মুখ্য দেৱতা হিচাপে মানে। ব্ৰিটিছবিৰোধী সংগ্ৰামী বীৰ বিৰছা মুণ্ডা এই জনগোষ্ঠীৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ঐতিহাসিক নেতা।

৪. খাৰিয়া (Kharia)–খাৰিয়া জনগোষ্ঠী ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা আৰু ছত্তীশগড়ৰ প্ৰাচীন অধিবাসী। তেওঁলোকৰ ভাষা মুণ্ডা ভাষা-গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। ঐতিহ্যগতভাৱে তেওঁলোক বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ, চিকাৰ আৰু কৃষিকাৰ্যত নিয়োজিত আছিল।

৫. ভূমিজ (Bhumij)–ভূমিজসকল মুণ্ডা জনগোষ্ঠীৰ নিকটাত্মীয়। তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি ঝাৰখণ্ড আৰু পশ্চিমবংগত। কৃষি তেওঁলোকৰ প্ৰধান জীৱিকা। কৰম আৰু টুচু উৎসৱ বিশেষভাৱে পালন কৰা হয়।

৬. হো (Ho)–হো জনগোষ্ঠী মূলতঃ ঝাৰখণ্ডৰ সিংভূম অঞ্চলৰ বাসিন্দা। তেওঁলোক মুণ্ডা ভাষা-গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। গোত্ৰভিত্তিক সামাজিক সংগঠন আৰু প্ৰকৃতিনিৰ্ভৰ জীৱনধাৰা এতিয়াও তেওঁলোকৰ সমাজত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

৭. গোঁড (Gond)–গোঁডসকল মধ্য ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ আদিবাসী জনগোষ্ঠী। মধ্যপ্ৰদেশ, ছত্তীশগড়, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু তেলেংগানাত তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি। কৃষি, বনজ সম্পদ আৰু চিকাৰ তেওঁলোকৰ ঐতিহ্যগত জীৱিকা।

৮. ভীল (Bhil)–ভীলসকল পশ্চিম ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। ৰাজস্থান, গুজৰাট আৰু মধ্যপ্ৰদেশত তেওঁলোকৰ মুখ্য আবাস। দক্ষ ধনুৰ্বিদ হিচাপে তেওঁলোক ঐতিহাসিকভাৱে সুপৰিচিত।

৯. মাহালি (Mahli)–মাহলিসকল বাঁহ আৰু কাঠৰ হস্তশিল্পত বিশেষ পাৰদৰ্শী। ঝুড়ি, চালনী আৰু গৃহস্থালীৰ বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণত তেওঁলোকৰ ঐতিহ্য সুদীৰ্ঘ।

১০. লোহৰা (Lohra)–লোহৰাসকল ঐতিহ্যগতভাৱে লৌহশিল্প আৰু কৃষিযন্ত্ৰ নিৰ্মাণত পাৰদৰ্শী। গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত তেওঁলোকৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য।

১১. কিষাণ (Kisan)– কিষাণ জনগোষ্ঠীৰ মুখ্য জীৱিকা কৃষিকাৰ্য। তেওঁলোক ওড়িশা আৰু ঝাৰখণ্ডৰ পৰা অসমলৈ আহি চাহ-বাগিচাৰ কামৰ উপৰি কৃষিকাৰ্যতো নিয়োজিত হৈছে।

১২. অসুৰ (Asur)–অসুৰসকল ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। প্ৰাচীন কালৰ পৰাই তেওঁলোক লোহা গলোৱা প্ৰযুক্তিত দক্ষ আছিল আৰু ধাতুশিল্পৰ বাবে সুপৰিচিত।

১৩. বিৰহোৰ (Birhor)–বিৰহোৰসকল ঐতিহ্যগতভাৱে বনজীৱী আৰু চিকাৰী সম্প্ৰদায়। তেওঁলোক দড়ি নিৰ্মাণত দক্ষ আৰু দীৰ্ঘদিন ধৰি যাযাবৰ জীৱন কটাইছিল।

১৪. চেৰো (Chero)–চেৰো জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস মধ্যযুগীয় উত্তৰ ভাৰতলৈ বিস্তৃত। কৃষি আৰু গ্ৰাম্য সমাজব্যৱস্থাৰ সৈতে তেওঁলোকৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে।

১৫. নাগেছিয়া (Nagesia)–নাগেছিয়াসকল ছোটনাগপুৰ অঞ্চলৰ এক প্ৰাচীন আদিবাসী জনগোষ্ঠী। কৃষি আৰু বনজ সম্পদৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ জীৱিকা নিৰ্ভৰশীল।

১৬. মাল পাহাৰিয়া (Mal Paharia)–মাল পাহাৰিয়াসকল ৰাজমহল পাহাৰ অঞ্চলৰ আদি অধিবাসী। পাহাৰীয়া জীৱনধাৰা, চিকাৰ আৰু ঝুম খেতি তেওঁলোকৰ ঐতিহ্যৰ অংশ।

১৭. চাওৰিয়া পাহাৰিয়া (Sauria Paharia)–মাল পাহাৰিয়াসকলৰ নিকটাত্মীয় এই জনগোষ্ঠী পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰে আৰু বনজ সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

১৮. কোড়া (Kora)–কোড়াসকল মূলতঃ কৃষিশ্ৰমিক আৰু কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে জড়িত। কৰম উৎসৱ তেওঁলোকৰ অন্যতম মুখ্য সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান।

১৯. পৰহাইয়া (Parhaiya)–পৰহাইয়াসকল ঐতিহ্যগতভাৱে বনজীৱী জনগোষ্ঠী। আধুনিক সময়ত তেওঁলোক কৃষি আৰু অন্যান্য পেছাতো জড়িত হৈছে।

২০. অন্যান্য জনগোষ্ঠী–ইয়াৰ উপৰিও আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত বহু জনগোষ্ঠী আছে, যেনে— বেদিয়া, বাইগা, চিক-বৰাইক, গোৰাইত, কৰৱা, খেৰৱাৰ, পানিকা, পাহান, চাবৰ, তুৰি, বাথুড়ি, ধানোৱাৰ, ভুঁইয়া আদি। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰ নিজস্ব ভাষা, লোক-সংস্কৃতি, নৃত্য, সংগীত, আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু ঐতিহ্য আছে।

সংস্কৃতি আৰু সমাজ–আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসংগীত, নৃত্য, কৰম পূজা, ছৰহুল, টুচু, ছোহৰাই, জিতিয়া, ফাগুৱা আদি উৎসৱ তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তেওঁলোকে মাদল, ঢোল, নাগাৰা, বাঁহী আদি বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰে। সমাজত গোত্ৰ-প্ৰথা, পাৰস্পৰিক সহযোগিতা আৰু প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি গভীৰ শ্ৰদ্ধাবোধ স্পষ্টভাৱে পৰিলক্ষিত হয়।

বৰ্তমানৰ অৱস্থান–বৰ্তমান অসমৰ ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, চৰাইদেউ, গোলাঘাট, যোৰহাট, বিশ্বনাথ, শোণিতপুৰ, নগাঁও, হোজাই, কাৰ্বি আংলং, কাছাৰ আদি বিভিন্ন জিলাত আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল বসবাস কৰে। চাহ-শিল্প, কৃষি, শিক্ষা, চৰকাৰী চাকৰি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছে। অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক সমাজত তেওঁলোক এক অবিচ্ছেদ্য আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

উপসংহাৰ–আদিবাসী বা চাহ-জনগোষ্ঠী কোনো একক জাতি নহয়; বৰঞ্চ বহু ভিন্ন ভাষা, সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যৰ জনগোষ্ঠীৰ সমন্বয়ে গঠিত এক বৃহৎ সামাজিক গোষ্ঠী। ঔপনিৱেশিক যুগত শ্ৰমিক হিচাপে অসমলৈ আহিলেও বৰ্তমান তেওঁলোক অসমৰ ইতিহাস, অৰ্থনীতি, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক জীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ। তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধ ঐতিহ্য, সংগ্ৰামৰ ইতিহাস আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যই অসমৰ সামগ্ৰিক ঐতিহ্যক অধিক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।

                                               সমাপ্ত